Кіріспе

Шығыс Африкадағы бүлікші, заңнан тыс және/немесе қарақшыны білдіретін термин. Шифта сөзі бастапқыда қаһармандық немесе антиқаһармандық мәнге ие болған, жамандықпен байланысты емес (батыс қоғамындағы аңызға айналған Робин Гудтың тарихи романтизациясы сияқты), бірақ уақыт өте келе, бұл терминге көбірек жағымсыз мағына берілді. Бұл термин Эфиопия, Эритрея, Кения, Танзания және Сомалиде кеңінен қолданылады. Суахили тіліндегі сөз Шифта соғысы кезінде сомали тілінен алынған "shufta" сөзінен қабылданды, ал ол өз кезегінде амхар тілінен алынған ሽፍታ (šəfta) сөзінен туындаған. Тарихи тұрғыдан алғанда, шифта Африка мүйісінің, әсіресе Эфиопияның жоталы аймақтарының, өте шалғай, ауылдық және көбінесе заңсыз жерлеріндегі жергілікті милиция рөлін атқарды. Шифта сөзін "қарақшы" немесе "заңнан тыс" деп аударуға болады, бірақ бұл терминге Италияның Эфиопияны оккупациялау кезінде Арбенгох партизандары сияқты, заңды емес деп саналатын билікке немесе институтқа қарсы көтерілген кез келген адам да кіруі мүмкін.

Тұжырымдама

Шифта термині оң және теріс мән-жайларды білдіреді, қарақшылықпен айналысушы және революционерлік қызмет екі түрлі ұғым, бірақ олар бір-бірін мүлдем жоққа шығара бермейді. Көбінесе олар әлеуметтік тәртіп немесе саяси мақсат үшін күрескен, саяси санасы бар құқық бұзушылар ретінде жоғары құрметке ие. Осы мағынада қолданылғанда, шифтиннет (шифта болу) түрлі формаларында жанжалды реттеудің бір жолы ретінде әлеуметтік функция атқарады.

Тарих

Бұл аймақтағы шифта сияқты қызмет туралы алғашқы айғақтардың бірі ортағасырлық Эфиопиядағы португалдықтардан келген. Олар елдің таулы географиясының арқасында көтерілісшілердің ауылдық жерлерде жасырынып, императорлық әскерлердің қолға түсуінен қашып, тықсыруға бейімделіп, жергілікті жердің өнімдерімен айлар бойы күн көре алатынын мәлімдеді. Шығыс Африкадағы құқық қорғаудың бір түрі ретінде шифта идеясы, әдетте, солтүстік эфиопиялық қоғамдардың тарихи қандық қарым-қатынасқа бейімділігінен туындаған. Бұл құбылыс Таяу Шығыс, Солтүстік Африка және Африка мүйізіндегі көптеген мәдениеттерде кең таралған, бірақ Амара және Агеу мәдениеттерінде оның рөлі ерекше, себебі кісі өлтірген күдіктілер Эфиопия таулы аймақтарының қиын-қыстау жеріне тығырылып, тұтқындалудан оңай құтыла алады, нәтижесінде, туған-туысқандары әділеттілікті өз қолдарына алуға мәжбүр болады. Эфиопияда шифта ретінде бастаған адамдар аймақтық немесе императорлық деңгейге жетіп, шифта концепциясын заңдастырды. 19 ғасырдың екі шифтасы – Гондарлық Касса Хайлу және Тигрлік Касса Мерча, 19 ғасырдың соңында тиісінше император Теводос және император Йоханнес атанды. Осылайша шифталар әскери элитаға айналып, қарсылық қозғалысының ядросын құрады, олар өздерінің әскери шеберліктерін итальяндықтарға қарсы қолданды. Бірақ, әдетте, әлеуметтік нормаларды бұзған шифта "т’эра шифта" деп аталып, қарақшы немесе ұры ретінде қарастырылатын. Дегенмен, әсіресе итальяндық оккупация кезінде шифта деп аталу эфиопиялықтар үшін үлкен мәртебе болды, осылайша қарсылық қозғалысы басталды және тарады. Эритреяда британдық әкімшілік кезінде әскери бөлімдер тәртіпсіз аймақтарды бақылауға және шифталардың кең таралған қызметін тоқтатуға жұмылдырылды. Соңғы жылдары Эритреяның премьер-министрі Исаиас Афеверки және Эфиопияның премьер-министрі Мелес Зенауи, сондай-ақ 21 ғасырдың амхара ұлтшыл тобы Фаноның мүшелері, тиісінше ЭПЛФ және ТПЛФ көтерілісшілерінің басшылары қызмет еткен кезде шифта деп аталды.