Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чехословакиялық қасқыр иті ( , , Tschechoslowakischer Wolfhund) – 1955 жылы Чехословакияда жүргізілген тәжірибе ретінде пайда болған қасқыр-ит тұқымы. 1982 жылға дейін бұл тұқым Чехия қасқыр иті ( , ) деп аталды. Алғашқыда неміс шопандары Карпат сұр қасқырларымен шағылыстырылып, неміс шопандарының мінезі, топтық сезімі және оқытылуға бейімділігімен қатар, Карпат қасқырының күші, дене бітімі және төзімділігіне ие тұқымды жасау жоспары жасалды. Бұл тұқым бастапқыда шекара күзетуші иттер ретінде қолданылған, кейіннен Еуропа мен АҚШ-та іздеу-құтқару операцияларында, шютхунд спортында, із кесуде, мал бағуда, ептілікте, бағынуда, аң аударуда және жүк тасуда пайдаланылды. 1982 жылы Чехословакияда ұлттық тұқым ретінде ресми мойындалды, ал 1989 жылы Халықаралық кинологиялық федерациясы (FCI) оны ресми түрде тұқым ретінде таныды.
The Czechoslovakian Wolfdog (, , Tschechoslowakischer Wolfhund) is a breed of wolfdog that began as an experiment conducted in Czechoslovakia in 1955. The breed was known as Czech Wolfdog (, ) until 1982. After initially breeding working line German Shepherds with Carpathian grey wolves, a plan was worked out to create a breed that would have the temperament, pack mentality, and trainability of the German Shepherd and the strength, physical build and stamina of the Carpathian wolf. The breed were originally used as Border patrol dogs but were later also used in search and rescue, Schutzhund sport, tracking, herding, agility, obedience, hunting, and drafting in Europe and the United States. It was officially recognized as a national breed in Czechoslovakia in 1982, and was officially recognised as a breed by Fédération Cynologique Internationale (FCI) in 1989.
Тарих
1955 жылы Карел Хартль Чехословакиядағы әскери кинологиялық орталықта ғылыми тәжірибе ретінде неміс қойшысы (Deutscher Schäferhund) мен Карпат сұр қасқырын будандастыруды қарастыра бастады. Бірнеше жылдан кейін жаңа тұқымды шығару идеясы туды. 1958 жылдың 26 мамырында Чехословакияның Либейовице қаласында (қазіргі Чехия) Брита есімді қасқырдың және Сезар есімді неміс қойшысының тұңғыш ұрпақтары дүниеге келді. Бірінші буынның күшіктері сыртқы түрі мен мінез-құлқы жағынан қасқырға ұқсас болды. Оларды тәрбиелеу қиын болды, оқытуға болатын, бірақ нәтижелер күш-жігерге сай келмеді. Ересек болған соң олар қайтадан неміс қойшыларымен будандастырылды, төртінші буында қасқыр қанының үлесі 6,25%-ға дейін төмендеді. Үшінші және төртінші буынның көпшілігі қалыпты курсқа қатыса алды және қызметтік жұмысқа орналастырылды. Иттермен салыстырғанда олардың навигациялық қабілеті, түнгі көру қабілеті, есту және иіс сезу сезімі жақсырақ болды. Шыдамдылық сынағында гибридтер 100 км қашықтықты шаршамай аяқтады. Хартлдің «Қасқыр мен иттің будандастыру нәтижелері» атты баяндамасы 1965 жылғы маусымда Брнода өткен Дүниежүзілік иттер көрмесінде және Прагада Халықаралық кинологиялық федерация (FCI) мен Халықаралық кинологиялық конгрестің жылдық мәжілісінде үлкен қызығушылық тудырды. Келесі жылы Инг. Хартл жаңа тұқымның стандартты жобасын жасады. Брита қасқырының Курт неміс қойшысымен будандасуы екінші желінің негізін қалады. Үшінші желіні «Арго» қасқыры және СНБ компаниясының «Астра» неміс қойшысы құрады. 1977 жылы шекарашылардың Хела есімді үшінші буын гибридтік әйел қасқыры Сарыкамен будандастырылды; ол шекарашылардың Орта әйел ішектерімен де будандасты. Алайда, тұқымның негізі бірнеше рет танылудан бас тартты, ал 1970-ші жылдары көптеген асыл тұқымды иттер вице-командир майор Франтишек Росиктің бақылауымен Малацки маңындағы словак әскери кинологиялық орталығына көшірілді. 1971-1981 жылдары балалар тек Словакияда ғана дүниеге келді. 1982 жылы Брнода Чехословакиялық қасқыр иті өсірушілер клубы (Klub chovatelů československého vlčáka) құрылды. 1982 жылы Франтишек Росик Чехословакиялық қасқыр иті өсірушілер клубы арқылы (қазір Чехия және Словакия тұқымдық клубына бөлінген) бұл тұқымды қайтадан тануға ұсынды, бұл жолы ол чехословакиялық селекционерлер қауымдастығы тарапынан ұлттық тұқым ретінде танылды. Қасқыр қаны соңғы рет 1983 жылы қосылды. Охрададағы Охрада зообағындағы Лейди қасқыры жаңа тұқымның соңғы ұрпағын дүниеге келтірді, күшіктердің әкесі неміс қойшысы Бояр фон Шоттенхоф болды. Сол кезден бері өсіру тек жабық популяцияларда жүргізілуде және дамыған тұқым Чехословакиялық қасқыр иті деп аталады. 1989 жылы ол FCI стандарты №332, 1-топ, 1-бөлім ретінде шартты түрде танылды. 1990 жылы Брнода өткен Дүниежүзілік иттер көрмесінде «Әлем чемпионы» атағын жеңіп алды. Он жылдан кейін, 1999 жылы, тұқым өмірге қабілеттілігін растады және FCI-нің барлық критерийлеріне сәйкес келді, Чехословакиялық қасқыр иті тұқымы ретінде толық танылды. 2012 жылы Чехияда 168 ересек әйел және 170 ересек еркек ресми тіркелген. Бұл тұқым Ұлыбританияда да танымалдыққа ие болып келеді, көптеген Чехословакиялық қасқыр иті іздеу және құтқару жұмыстарында жұмыс істейді, оларды арнайы тұқым клубы қолдайды.
In 1955, Karel Hartl began to consider crossing a Carpathian grey wolf with a German Shepherd (Deutscher Schäferhund, , ) as a scientific experiment in the military kennels in Czechoslovakia. A few years later, however, the idea was born to establish a new breed. The first hybrids of a female wolf named Brita and a male German Shepherd named Cézar were born on 26 May 1958 in Libějovice, Czechoslovakia (modern day Czech Republic). Puppies of the first generation resembled the wolf in appearance and behavior. Their upbringing was difficult; training was possible, but the results hardly matched the effort. In adulthood, they were again bred with German Shepherds, decreasing the proportion of wolf blood to 6.25% in the fourth generation. Most individuals of the third and fourth generations were able to attend a normal course and could be placed in service performance. Compared with dogs they had better navigational skills, night vision, hearing, and sense of smell. In tests of endurance, hybrids finished the entire 100 km route without being exhausted. A lecture by Hartl, "Results of crossing wolves with dogs", brought major attention at the World Dog Show held in June 1965 in Brno and in Prague at the annual meeting of the Fédération Cynologique Internationale (FCI) and the International Cynologic Congress. In the following year, Ing. Hartl compiled a draft standard of a new dog breed. Mating of the wolf Brita with the German Shepherd Kurt then created the basis of a second line. A third line was made by joining the wolf Argo with the female German Shepherd Astra from the SNB. In 1977, a third generation hybrid female named Xela of the border guards was covered by the wolf Sarika; he also mated with the female Orta of the border guards. However, the breed in foundation repeatedly refused recognition, and in the 1970s, most breeding dogs were moved to the Slovak military kennels near Malacky, under the supervision of Vice commander Major František Rosík. In 1971–1981, litters were born only in Slovakia. In 1982, the Club of Czechoslovak Wolfdog Breeders (Klub chovatelů československého vlčáka) was founded in Brno, with authority over the entire territory of former Czechoslovakia. In 1982, the breed was again presented for recognition by František Rosík through the Club of Czechoslovak Wolfdog Breeders (now divided into Czech and Slovak Breed Club), and this time, it was recognized by the Czechoslovak breeders' associations as a national breed. The last addition of wolf blood took place in 1983. The wolf Lejdy of Ohrada Zoo in Hluboká nad Vltavou gave birth to the last line of the new breed, the father of the puppies being the German Shepherd Bojar von Shottenhof. Since that time, breeding has been carried out only in closed populations and the developed breed referred to as Czechoslovak Wolfdogs. In 1989, it became provisionally recognized as FCI standard no. 332, group 1, section 1. It won the title of "World Champion" at the World Dog Show in Brno in 1990. Ten years later, in 1999, the breed confirmed its viability and met all the criteria of the FCI, earning full recognition of the Czechoslovak Wolfdog breed. In 2012, the breed numbered 168 adult females and 170 adult males officially registered in the Czech Republic. The breed is growing in popularity in the UK too, with a number of Czechoslovak Wolfdogs working in Search and Rescue, supported by a dedicated Breed Club.
ДНК-талдау
2015 жылы неміс шопандары мен Карпат қасқырларымен ДНК салыстыру зерттеуі нәтижесінде тұқымның ішінде тек екі аналық митохондриялық ДНК гаплотипі және екі аталық Y ДНК гаплотипі анықталды. Екі мДНК гаплотипінің де, бір yДНК гаплотипінің де тегі неміс шопандарына дейін жетеді және бұл кері шағылысудың нәтижесі болды. Екінші yДНК гаплотипі осы тұқымға ғана тән. Төрт гаплотиптің барлығы ата-аналық популяциялардан өзгеше болды. Зерттеу нәтижелері ит геномының үлкен бөлігінде қасқырдың (люпин) аллельдерінің (гендік белгілерінің) шектеулі мөлшерде сіңіп кіруін көрсетті, бұл тұқымды өсіруде қолданылған кері шағылысу әдісімен сәйкес келеді.
In 2015, a DNA study of the breed compared to German Shepherds and Carpathian wolves found only two maternal mitochondrial DNA haplotypes and two paternal Y DNA haplotypes within the breed. Both mDNA haplotypes and one yDNA haplotype originated with German Shepherd Dogs and was the result of back crossing. The other yDNA haplotype was unique to the breed. All four haplotypes were distinct from those of the parental populations. The results indicate limited introgression of lupine alleles (genetic expressions) within a higher proportion of the canine genome, which is consistent with the backcrossing used in the breed.
Сыртқы келбеті
Ең төменгі иық биіктігі еркектер үшін, әйелдер үшін, жоғарғы шегі жоқ. Дененің қаңқасы тіктөртбұрышты, биіктік пен ұзындығының арақатынасы 9:10 немесе одан кем. Ең төменгі салмақ еркектер үшін және әйелдер үшін. Бас пішіні жынысын анық көрсетуі керек. Көлбеу орналасқан сары көздері мен үшбұрышты, тік тұрған қысқа құлақтары – оның ерекше белгілері. Тіс жиынтығы толық (42) және өте мықты; қайшы тәрізді де, қысқыш тәрізді де тіс орналасуы қабылданады. Омыртқа тік, қозғалыста күшті, қысқа белдемі бар. Кеудесі үлкен және жалпақ, шамыршақ емес. Құрсағы берік және ішке тартылған. Арқасы қысқа және сәл еңкейген; құйрығы жоғары орналасқан, еркін түсірілгенде тобыққа жетеді. Алдыңғы аяқтары тік және тар орналасқан, тырнақтары сәл сыртқа бұрылған, ұзын сәулелік сүйегі мен білезік сүйегі бар. Артқы аяқтары бұлшық етті, ұзын сабағы мен табаны бар. Жүні сары сұрдан күміс сұрға дейін, ашық маскасымен. Жүні тік, тығыз және өте қалың. Чехословакиялық қасқыр иті – жақсы жарысқан, табанды жүгіруші; оның қозғалысы жеңіл және үйлесімді, ал қадамы ұзын.
The lowest shoulder height is for a male and for a female, and there is no upper limit. The body frame is rectangular, with the ratio of the height to length being 9:10 or less. The minimum weight is for males and for females. The expression of the head must indicate the sex. Amber eyes set obliquely and short upright ears in a triangular shape are its characteristic features. The set of teeth is complete (42) and very strong; both scissors shaped and pliers shaped dentition are acceptable. The spine is straight, strong in movement, with a short loin. The chest is large and flat rather than barrel shaped. The belly is strong and drawn in. The back is short and slightly sloped; the tail is high set, and when freely lowered reaches the tarsi. The forelimbs are straight and narrow set, with the paws slightly turned out, with a long radius and metacarpus. The hind limbs are muscular, with a long calf and instep. The coat colour is yellow grey to silver grey, with a light mask. The hair is straight, close, and very thick. The Czechoslovak Wolfdog is a typical tenacious canterer; its movement is light and harmonious, and its stride is long.
Тендерлік
Чехословакиялық қасқыр итінің иесімен ғана емес, бүкіл отбасымен де өте жақын қарым-қатынасы қалыптасады. Ол отбасының басқа үй жануарларымен бірге өмір сүруді оңай үйрене алады, бірақ бейтаныс жануарлармен кездескенде қиындықтар туындауы мүмкін. Кішкентай кезінде аң аулауға деген құштарлығын басу өте маңызды, әйтпесе ересек болғанда кішкентай жануарларға қатысты агрессивті мінез-құлық танытуы мүмкін. Күшігін ешқашан жеке қалдырмау керек, оны әртүрлі ортаға бейімдеу және әлеуметтендіру қажет. Чехословакиялық қасқыр итінің аналықтарын бағындыру оңайырақ, бірақ екі жыныстың да жасөспірім кезеңі қызықты өтеді. Чехословакиялық қасқыр иті өте ойнақы, темпераментті және оңай оқытылатын жануар. Дегенмен, ол өздігінен жаттығу жасамайды, оның мінез-құлқы қатаң мақсатты: жаттығу үшін оны ынталандыру қажет. Сәтсіздіктің ең көп кездесетін себебі – ит бір жаттығуды ұзақ және нәтижесіз қайталап шаршауы, соның салдарынан ынтасының кемуі. Бұл иттердің сезімталдық қабілеттері жоғары, іздерді жақсы табады. Олар өте тәуелсіз және топта жұмыс істегенде ерекше мақсаттылық көрсетеді. Қажет болған жағдайда, олар өз қызметін түнгі уақытта да атқара алады. Кейде оларды жаттықтыру кезінде, әсіресе үрлеуді талап ететін жағдайларда қиындықтар туындауы мүмкін. Чехословакиялық қасқыр итінің өзін-өзі білдірудің кең ауқымы бар және үрлеу олар үшін табиғи емес; олар иелерімен басқа тәсілдермен (көбінесе дене тілі арқылы, сондай-ақ ырылдау, сыңғырлау және зарлану сияқты тыныш дыбыстармен) байланыс орнатуға тырысады. Жалпы, Чехословакиялық қасқыр итін тұрақты және сенімді орындауға үйрету дәстүрлі мамандырылған тұқымдарды оқытуға қарағанда көбірек уақыт алады. Чехословакиялық қасқыр иті Италияда іздеу-құтқару (SAR) иті ретінде сәтті қолданылған, бірақ оны басқару үшін басқа тұқымдарға қарағанда көбірек еңбек талап етіледі.
The Czechoslovak Wolfdog develops a very strong social relationship; not only with its owner, but with the whole family. It can easily learn to live with other domestic animals that belong to the family; however, difficulties can occur in encounters with strange animals. It is vital to subdue the Czechoslovak Wolfdog's passion for hunting when it is a puppy to avoid aggressive behavior towards smaller animals as an adult. The puppy should never be isolated in the kennel; it must be socialized and get used to different surroundings. Female Czechoslovak Wolfdogs tend to be more easily controllable, but both sexes often experience a stormy adolescence. The Czechoslovak Wolfdog is very playful, temperamental, and learns easily. However, it does not train spontaneously; the behavior of the Czechoslovak Wolfdog is strictly purposeful: it is necessary to find motivation for training. The most frequent cause of failure is usually that the dog is tired with long useless repetitions of the same exercise, which results in the loss of motivation. These dogs have admirable senses and are very good at following trails. They are very independent and can cooperate in the pack with a special purposefulness. If required, they can easily shift their activity to the night hours. Sometimes problems can occur during their training when barking is required. Czechoslovak Wolfdogs have a much wider range of means of expressing themselves and barking is unnatural for them; they try to communicate with their masters in other ways (mainly through body language, but also with quiet noises such as growls, grunts and whining). Generally, teaching the Czechoslovak Wolfdog stable and reliable performance takes a bit longer than teaching traditional specialized breeds. The Czechoslovak Wolfdog has been successfully employed as a Search And Rescue (SAR) dog in Italy, although handling one requires much more work than other breeds.