Кіріспе

Швейцария Конфедерациясының заң шығару және атқару кеңесі

Швейцарияның тарихи заң шығару органы

Швейцария Федералдық Диетасы (Tagsatzung, ; ; ) – Ескі Швейцария Конфедерациясының заң шығару және атқару кеңесі. Швейцарияның тәуелсіздігінің басталуынан 1848 жылы Швейцария федералды мемлекеті құрылғанға дейін түрлі нысандарда болды. Диета – жеке кантондардан келген делегаттардың жиыны. Ол Ескі Швейцария Конфедерациясының ең ауқымды саяси институты болды, бірақ кантондар негізінен тәуелсіз болғандықтан, оның өкілеттігі шектеулі болды. Федералдық Диетаның құрамы мен функциялары 15 ғасырда құрылғаннан бері өзгеріп, дамыды, бірақ ең маңызды реформалар Революциялық және Наполеон дәуірінде жүзеге асырылды. Федералдық Диетаны түсінуді үш негізгі кезеңге бөлуге болады: 1798 жылғы француз басқыншылығына дейінгі кезең, француз басқыншылығы және Медиация актісі кезеңі, сондай-ақ 7 тамыздағы Федералдық келісім (Bundesvertrag) бойынша қайта құрылымдалғаннан бастап 1815 жылы Сондербунд соғысынан кейін таратылғанға дейінгі кезең.

Дәстүрлі ұйым

1500 жылдан бері парламент ретінде ұйымдастырылған Швейцарияның заң шығару органы Федералдық Diet деп аталды. Бұл бос біріккен елдегі биліктің жалғыз көзі емес еді, себебі әр кантонның дербес Diet-тері де болды. Өкілдік орган болғанымен, ол қазіргі конституциялық ассамблеялардан өзгешелік танытты, өйткені оның мүшелері негізінен жер иелері мен сауда элитасының таңдаулы өкілдерінен құралды. Федералдық Diet-тің төрағалық етуші кантоны Vorort деп аталды және әдетте Diet-ті шақыруға бастама көтерген кантон болды. Diet әртүрлі жерлерде өткізілді, ал 16-шы ғасырдан бастап Цюрихтің маңызы арта түсті. Француз басқыншылығына дейін төрағалық еткен соңғы үш кантон – Берн, Люцерн және Цюрих болды.

1798 жылдан кейінгі өзгерістер

Француз республикасы күштерінің басып кіруі мен жеңісінен кейін Ескі Швейцария Конфедерациясы таратылып, оның орнына Гелветтік Республика құрылды. Бұл бұрынғыдан гөрі көбірек орталықтандырылған үкімет түрі болды және жергілікті биліктердің дәстүрлі еркіндіктерін жойғаны үшін көптеген адамдар қарсылық білдірді. Католик халқы арасында қарсылық ерекше күшті болды, себебі олар француз үкіметін француз революциясының радикалды дінге қарсылығымен байланыстырды. Осы қарсылықтың нәтижесінде швейцариялық көтеріліс – Штекликрий соғысы басталды, ол Гелветтік Республика күштеріне қарсы күресті. Оппозиция 1803 жылы француз тарапынан келісілген Медиация актілерін қабылдауға Гелветтік Республиканы мәжбүр етуде сәтті болды. Осы актілер Швейцарияның федеративтік, орталықсыздандырылған сипатын қамтамасыз етті.

Федералды диетаның аяқталуы

Швейцария 1815 жылы Француз империясының жеңілісі кезінде Араласу актілерінің талаптарына сәйкес құрылды. "Ұзақ Diet" 1815 жылға дейін бір жылдан астам уақыт бойы жұмыс істеді, одан кейін Вена конгресі Коалиция жеңісінен соң Еуропаның болашақ бейнесін анықтады. Швейцария үкіметі федералдық құрылымын сақтап қалды, бірақ енді бұл Араласу актілерінің ескі формаларымен емес, қайта құрылған Федералды жиналыспен үйлестірілді. Осы жүйе швейцариялықтарды үш он жылдан астам уақыт бойы басқарды, осы кезеңде жаңа, француз тілінде сөйлейтін кантондар қосылды. 1845 жылы католик кантондарының лигасы федералды билікке қарсы бірігіп, 1845 жылы Зондербунд лигасы құрғанда жүйе әлсіздігін көрсетті. Бұл 1848 жылға дейін жалғасқан азамат соғысының бастауы болды, нәтижесінде федералдық күштер жеңіске жетті. Жеңістен кейін жаңа конституция қабылданды және Швейцарияның Федералды Ассамблеясы қазіргі түрінде құрылды. Берн "федералды қала", яки "Бундестадт" ретінде, "астана" немесе "Хауптштадт" деген атаудан қасақана аулақ болып таңдалды. Қазіргі заманғы түрінде Федералды Ассамблея – әр кантон азаматының дауысына сәйкес мүшелерін сайлайтын нағыз өкілді орган.