Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Федералды келісім (немісше: Bundesvertrag, французша: Pacte fédéral, итальянша: Patto federale) 1815 жылғы жаңа Швейцария Конфедерациясының құқықтық негізі болды. Ол Наполеонды жеңген Алтыншы коалицияның алып державаларының араласуы нәтижесінде туындады. Федералды келісім 22 тәуелсіз кантонның конфедерациясын белгіледі. 1815 жылдан 1848 жылғы Швейцария Федералды Конституциясы қабылданғанға дейін ол Швейцарияның қалпына келтіру конституциясы қызметін атқарды.
The Federal Treaty (German: Bundesvertrag, French: Pacte fédéral, Italian: Patto federale) was the legal foundation for the new Swiss Confederacy of 1815. It came about after interventions by the great powers of the Sixth Coalition that defeated Napoleon. The Federal Treaty defined a confederation between 22 independent Cantons. From 1815 until the Swiss Federal Constitution of 1848, it acted as the Restorationist Constitution of Switzerland.
Тарихи дамуы
1813 жылы французға қарсы әскерлер Швейцарияға енген кезде, Наполеонның 1803 жылы қабылдаған Медиация актісінің мәні жойылды және 19 кантонның 10-ы оны жойды. Олар бірден Цюрихте Ескі Швейцария Конфедерациясын ескере отырып, жаңа «Федеративтік одақ» (Бундесверен) құру мақсатымен Конфедеративтік конвенцияны құрды. 9 ескі және 5 жаңа кантон өкілдік етті. 1814 жылдың ақпан айынан бастап Медиация актісін алмастыру үшін жаңа конституция жобасы талқыланды. Сонымен қатар, реакциялық күштердің ықпалы артып келе жатты. Берн буржуазиясы Берн кантонында төңкеріс жасап, Во және Аргау кантондарының тәуелсіздігін жойды және оларды Бернге қайта қосты. Солотурн, Фрибург және Люцерн кантондарында да буржуазия 1814 жылы билікті басып алды. Вальдштетте – Швиц, Нидвальден және Ури, сондай-ақ Цуг Гелветикалық Республикасынан бұрынғы жағдайға оралуды қалап, Анти-Диета шақырып өтті. 1814 жылдың наурыз айында Швейцария Берн бастаған реакциялық кантондар мен Цюрих бастаған орташа кантондар арасындағы азамат соғысының алдында тұрды. 1814 жылдың 6 сәуірінен 1815 жылдың 31 тамызына дейін өткен «Ұзақ Диета» атымен белгілі болған Еуропаның ірі державаларының өкілдері жаңа кантондардың құрылуын мойындауды талап етті және Конфедерация келісімге келмесе, «мәжбүрлі араласумен» қорқытты. Иоаннис Каподистрияс, Стратфорд Каннинг, Клод Мари Гюстав де Дамас және Август Эрнст фон Штайгентештің ықпалымен жаңа конституция жобасы жасалды. Онда Конфедерацияның әскери құзыреті күшейтілді, бірақ реакциялық аймақтар оған қарсы шықты: барлығы 9,5 кантон (Нидвальден «жарты кантон» ретінде танылды) келісті, әсіресе үлкен Берн оған қарсы болды. Реакциялық кантондар тағы да жеке одақ (Сондербунд) құруға бейімделгенде және азамат соғысының қаупі туғанда, ірі державалар Швейцарияны бөлуді қарастырды, нәтижесінде Диета келісімге келді және жаңа шарт жасалды. Жаңа Федеративтік шарт 1814 жылдың 9 қыркүйегінде қабылданды және 1815 жылдың 7 тамызында күшіне енді.
When the anti French troops marched into Switzerland in 1813, the Act of Mediation imposed by Napoleon in 1803 lost meaning and was repealed by 10 of the 19 cantons, who simultaneously founded the Confederate Convention in Zürich with the goal of establishing a new "Federal Union" (Bundesverein) with the Old Swiss Confederacy in mind. 9 old and 5 new cantons were represented. From February 1814 on, a new constitution was being negotiated to replace the Act of Mediation. At the same time, the Reaction was developing fast. The Bernese bourgeoisie staged a coup d'état in the Canton of Bern, abolished the sovereignty of Vaud and Aargau and annexed them back to Bern. In the cantons of Solothurn, Fribourg and Lucerne the bourgeoisie seized power in 1814 as well. The Waldstätte Schwyz, Nidwalden and Uri as well as Zug wanted to return to the time before the Helvetic Republic and convened an Anti Diet. In March 1814, Switzerland teetered on the brink of civil war between the reactionary cantons led by Bern against the moderate cantons led by Zürich. With the so called "Long Diet" from 6 April 1814 until 31 August 1815 envoys of the European great powers imposed the existence of the new cantons and threatened with a "forced intermediation" if the Confederates would not come to terms with themselves. Under the influence of Ioannis Kapodistrias, Stratford Canning, Claude Marie Gustave de Damas and August Ernst von Steigentesch, a new draft constitution was formed. In it, the military competence of the Confederacy was strengthened, which the reactionary regions vehemently rejected: only 9.5 cantons agreed (Nidwalden was a so called "half canton") and especially the great Bern opposed it. When the reactionary cantons were again being driven into forming a separate alliance (Sonderbund) and thus civil war was looming once more, the great powers considered partitioning Switzerland, which eventually resulted in an agreement by the Diet and led to a new treaty. The new Federal Treaty was adopted on 9 September 1814 and went into force on 7 August 1815.
Федеративтік шарттың мазмұны
Федеративтік шарт 15 баптан тұрды. Ол кантондардың тең құқықты бостандығын қамтамасыз етті, ал азаматтық құқықтар «Untertanenverbot» («қарастырылғандарға тыйым салу») деп аталатын ережеде айтылған. Араласу Актісімен салыстырғанда федералды билік әлсіреп, Цюрих, Берн және Люцерн қалаларында кезекпен отырыс өткізетін Diet-тің қолына өтті. Конфедерацияның жалғыз құзыреті ортақ қауіпсіздік саясаты (армия) саласында болды. Швейцария Ландамманы да болдырған жоқ. Кантондар арасындағы аумақтық шиеленістер Вена конгресінің төрелік соты арқылы шешілуге тиіс болды. Ашық және шешілмеген мәселе – Sonderbund немесе жеке одақ құру мәселесі еді. 1847 жылы бұл Sonderbund соғысына, ал 1848 жылы Федеративтік шарттың Федеративтік Конституциямен алмастырылуына әкелді.
The Federal Treaty consisted of 15 Articles. It guaranteed the equally treated freedom of the cantons, civil rights were mentioned in the so called Untertanenverbot ("prohibition of subjects"). The federal authority, greatly weakened in comparison to the Act of Mediation, was in the hands of the Diet, that alternately convened in the prominent cities of Zürich, Bern and Lucerne. The sole competence of the Confederacy was in the common security policy (army). There was no longer any Swiss Landammann either. Territorial conflicts between the cantons were to be resolved by an arbitration court of the Congress of Vienna. An open and unresolved issue was the question of a Sonderbund or separate alliance. In 1847, this led to the Sonderbund War and eventually in 1848 to the replacement of the Federal Treaty by the Federal Constitution.