Кіріспе

Чуаш аңыздарындағы қанатты, отты тыныс алатын және пішінін өзгерте алатын аңызды жаратылыс Верехелен (; Чуаш: Вӗрӗҫӗлен ALA, немесе Вӗриҫӗлен, Вӗриҫлен, Вриҫлен; Орысша: Вереселень), сонымен қатар чуаш айдаһарлары деп те аталады – қанатты, отты тыныс алатын және пішінін өзгерте алатын айдаһарлар. Бұл аңыз Чуваш халқының ежелгі бабаларынан тараған. Атының мағынасы – "көрінбейтін жылан". Олар түркілік ұқсас жаратылыстардан (мысалы, Зилант) өзгеше, себебі Волга Болгариясы мифологиясын бейнелейді.

Түрлері

Чуваш аждаһасы – Вӗри Ҫӗлен (Вӗри Ҫӗлен, сөздік мағынасы "отты жылан"). Орыс Горнычы сияқты, бұл жаратылыстың да бірнеше басы бар және ұшқанда отты із қалдырады. Ағаш жындысы Аршури көбінесе жыланға айналады, бірақ көбінесе ол Шүрәлеге ұқсайды.

Аңыздар

Бір аңыз бойынша, болгарлар Биляр қаласын салуға келген кезде, олар сол аймақта үлкен жыланның мекендегенін анықтады. Оны өлтіруге белсенгенде, жылан амандық сұрап, Алладан өзіне қанат беруін тіледі. Қанаттары бітіскен соң, жылан Билярдан ұшып кетті. Ал тағы бір алып жылан немесе аждаһа, Алабуғадағы пұтхана мұнарасында тұрған деседі. Болгарлар X ғасырда ислам дінін қабылдағанмен, жылан Тамерланның жорығына дейін тірі қалған көрінеді. 10 ғасырда Волга Болгариясына сапар шеккен Ибн Фадлан көптеген жыландарды, әсіресе ағаштардың үстінде байқады. Бір күні ол жүзтен астам елдік ұзындықтағы құлаған алып ағаш көрді. Ибн Фадлан сол ағаштың түбінде, ағаштан да іріге жақын жыланды көргенін жазды. Болгарлар оның қорқынышын басып, жыланның қауіпті емес екенін жеткізді.