Жаңа Көлдің Тарихы: Польшадағы қаланың шежіресі

Кіріспе

Новый Став (Neuteich; ) – Польшаның солтүстігінде, Зюляв аймағындағы Свята өзенінің жағасында орналасқан шағын қала. 2022 жылғы мәлімет бойынша, қаланың халқы 3 766 адамды құрайды. Бұл қала Мальборк округінде, Померания воеводствосында орналасқан. Қала атауының мағынасы – «Жаңа тоған».

Тарих

Новый Стаудың ең көне бөлігі – қаланың солтүстігінде орналасқан, бұрын тәуелсіз Ставец ауылы. Ол 1316 жылы Тевтон орденімен құрылды. 1343 жылы қала құқықтары берілді. 1409 жылы Тевтон рыцарлары қалада қара ұнтақ өндіруді бастады, ал бірнеше онжылдықтан кейін, 15 ғасырдың ортасында, жақын орналасқан Данцигтен (Гданьск) келген саудагерлер мұнай диірменін салды. 1454 жылы король Казимир IV Ягеллон оны Польша Корольдігіне қосты, бұл факті 1466 жылғы бейбіт шартымен расталды. 1466 жылдан бастап ол Польшаның Мальборк воеводтығының құрамына кірді. Польша-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет басылып алынып, тоналды. 18 ғасырда қазіргі елді мекен мен Туя өзені арасында жаңа аудан, "Жаңа қала" пайда болды. Сол кезден бастап қалалық құрылыс өзеннің оң жағалауы бойымен оңтүстікке қарай дамыды. 1772 жылы Польшаның бірінші бөлінісі кезінде Нойтеих қаласы Пруссияға қосылды және 1871 жылдан бері Германия рейхының құрамындағы Батыс Пруссия провинциясының Мариенбург округіне қарасты. 1831 жылдың қазан-желтоқсан айларында қараша көтерілісінің бір бөлігі болған, интернирленген польшалық жаяу әскерінің бөлімдері соңғы интернирлену орындарына жол тартқанда қала мен айналасында тоқтап тұрды. 1886 жылы Сзыманководан (Симонсдорф) Новы Став (Нойтеих) арқылы Новый Двор Гданьскиге (Тiegenhof) дейінгі теміржол желісі пайдалануға берілді. 1920 жылы Версаль шартының нәтижесінде Нойтеих Германиядан Гданьск еркін қаласына берілді, оның құрамында ол Гроссе Вердер ауданының бөлігі болды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Гданьск еркін қаласы басылып алынған кезде Нойтеих Германияның билігіне көшті. 1945 жылдың 11 наурызында қала Қызыл Армия тарапынан басылып алынды және көп ұзамай қайтадан Польшаның құрамына енді. Келесі жылдары Потсдам келісіміне сәйкес, қалған неміс халқы жер аударылды және қала поляктармен қайта қоныстандырылды. 1975 жылдан 1998 жылға дейін әкімшілік тұрғыдан Эльблонг воеводтығына қарасты.

The oldest part of Nowy Staw is the formerly independent village of Stawiec, north of the town. It was founded in 1316 by the Teutonic Order. Town rights were applied in 1343. In 1409, the Teutonic Knights started producing black gunpowder in the town, and a few decades later in the middle of the fifteenth century merchants from nearby Danzig (Gdańsk) erected an oil mill. In 1454, King Casimir IV Jagiellon incorporated it to the Kingdom of Poland, which was confirmed in the peace treaty of 1466. From 1466 on it was part of the Polish Malbork Voivodeship. During the various Polish–Swedish wars the town was occupied and plundered several times. During the eighteenth century a new district, the "New town" grew up between the existing settlement and the Tuja river. Since that time urban development has taken place in a southerly direction along the right bank of the river. With the First Partition of Poland in 1772, the town, as Neuteich was annexed by Prussia and had belonged to the Marienburg district in the Prussian Province of West Prussia, which had belonged to the German Reich since 1871. In October–December 1831, some interned Polish infantry units of the November Uprising stopped in the town and its environs on the way to their final internment places. In 1886, the railway line from Szymankowo (Simonsdorf) via Nowy Staw (Neuteich) to Nowy Dwór Gdański (Tiegenhof) was put into operation. In 1920, as a consequence of the Treaty of Versailles, Neuteich was ceded by Germany to the Free City of Danzig, within which it became part of the district of Großes Werder. With the capture of the Free City of Danzig at the beginning of World War II in 1939, Neuteich came under German rule. On March 11, 1945 it was captured by the Red Army and soon became again part of Poland. In the following years, the remaining German population was expelled in accordance with the Potsdam Agreement and the town was repopulated by Poles. From 1975 to 1998, it was administratively assigned to Elbląg Voivodeship.