Кіріспе

Израильдік қауіпсіздік күштері қолданатын кедергі

Израильдік бақылау бекеті (махсом, حاجز, хаджез) – Израильдік қауіпсіздік күштері орнатып, негізінен бүгінде Израиль басып алған Батыс жағалаудағы Батыс жағалауды жабу жүйесінің құрамына кіретін кедергі. Израильдің мәлімдемесіне сәйкес, бұл бекеттер Израиль мен израильдік елді мекендердің қауіпсіздігін арттыру мақсатында салынады. Израильдік бақылау бекеттерінде Израиль әскери полициясы, Израиль шекара полициясы немесе басқа әскери қызметкерлер тағайындалуы мүмкін.

Бақылау пункттерінің саны

1990 жылдан бері Израиль жүздеген тұрақты жол тосқауылдарын және Израиль әскерилері немесе шекара полициясымен қамтамасыз етілген бақылау бекеттерін құрды. 2011 жылдың қыркүйегінде Біріккен Ұлттар Ұйымының Гуманитарлық істерді үйлестіру жөніндегі кеңсесі (OCHA) Батыс жағалауда палестиналықтардың қозғалысына кедергі келтіретін 522 жол тосқауылдары мен бақылау бекеті бар екенін мәлімдеді, бұл көрсеткіш 2010 жылдың шілдесінде 503 болған. Бұл санға "ұшатын бақылау бекеттері" деп аталатын уақытша бақылау бекеттері кірмейді, олардың саны 2011 жылы Батыс жағалауда айына орташа есеппен 495-ке жетті, ал алдыңғы екі жылда айына орташа 351 болған. Б'Тселем мәліметінше, 2013 жылдың қыркүйегінде Батыс жағалауда 174 кездейсоқ ұшатын бақылау бекетімен қатар 99 тұрақты бақылау бекеті болған. 2013 жылдың тамызында 288 ұшатын бақылау бекеті тіркелді. Дегенмен, Израиль қорғаныс күштерінің (IDF) мәліметінше, жақсы ниет білдірісі ретінде көптеген бақылау бекеттерін алып тастағаннан кейін, 2013 жылдың мамырында Батыс жағалауда 13 бақылау бекеті қалды, бұл көрсеткіш 2008 жылы 40 болған. Сонымен қатар, IDF мәліметінше, бұл бақылау бекеттері әрқашан қолданылмайды, олардың қолданылу жиілігі қауіпсіздікке қатысты сезімге байланысты. Бұл көрсеткіш палестиналықтардың бөгеттен өтуіне кедергі келтіретін көптеген жол тосқауылдарын қамтымайды, олар көп жағдайда Батыс жағалаудағы аумақтарға қол жеткізуді қиындатады.

IDF перспективасы

IDF мәліметінше, Батыс жағалаудағы палестиналық азамат Женин қаласының солтүстігінен Иерусалимнің оңтүстігіндегі Бейт-Лехемге бірде-бір әскери тексеру бекетіне кездеспей-ақ саяхаттауға болады.

Сын

Батыс жағалаудың көптеген палестиналық тұрғындары бақылау-өткізу пункттерінің мақсатталған қолданысына қарамастан, іс жүзінде олар палестиналықтардың көлік құқығы және басқа да адам құқықтарын бұзады деп мәлімдейді. Палестиналықтардың зәбірлеу мен қорлау туралы шағымдары жиі кездеседі: Израиль қорғаныс күштерінің Бас судьясы, генерал-майор доктор Менахем Финкельштейн, "бақылау-өткізу пункттерін күзеткен әскерилердің палестиналықтарды зәбірлеуі мен қорлауы туралы көптеген шағымдар болды және шағымдардың көп саны оған "қызыл сигнал" берді" дейді. Жүздеген израильдік әйелдер "Махсом" (Тексеру) қадағалау тобының құрамында бақылау-өткізу пункттерін бақылап отыр. Ұйым бақылау-өткізу пункттері туралы күнделікті есептер таратты және негізін қалаушы және авторы Ехудит Кирштейн Кешет "Израильдің бүкіл халықты бақылау-өткізу пункттері мен жабық аймақтар желісіне қамауы" көрсетілген куәліктер кітабын жариялады. Кирштейн Кешет сондай-ақ: "Біз, қадағалаушылар, палестиналықтардың бақылау-өткізу пункттеріндегі күнделікті қорлауы мен зәбірлеуіне, үмітсіздігі мен әлсіздігіне куә болдық" деп хабарлады. Біріккен Ұлттар Ұйымы 2009 жылғы ақпандағы Гуманитарлық мониторинг есебінде Израиль билігінің екінші интифаданың (2000 жылғы қыркүйек) басынан бастап израильдік азаматтарға қарсы зорлық-зомбылық пен шабуылдарға жауап ретінде уақытша әскери шара ретінде ақтаған бақылау-өткізу пункттері мен кедергілердің "көбірек тұрақты бақылау жүйесіне" айналып бара жатқаны "көрініп тұрғанын" мәлімдеді. Бұл палестиналықтардың өсуі мен қозғалысы үшін қол жетімді кеңістікті азайтып, израильдік қоныс аударушылардың санының өсуіне ықпал етеді.

Бақылау пункттері мен медициналық көмек

2002 жылдың наурыз айында Палестинаның Қызыл Жарты Ай қоғамының (ПҚЖҚ) жедел жәрдем машинасынан жарылғыш зат табылды. Қызыл Жарты Ай оқиғаға өте қатты қайғырып, ішкі тергеу бастады. 2004 жылдың 11 қаңтарында Жит ауылының жанындағы жылдам тексеру пункінде науқас тасымайтын ПҚЖҚ жедел жәрдем көлігі тоқтатылып, тексерілді. Жедел жәрдем машинасы әскери джиппен Қадомин автобус стансасына сүйемелдемемен жеткізілді, он минуттан кейін жедел жәрдем бригадасы куәліктерін қайтарып алып, жұмысын жалғастыруға рұқсат алды. Сол күні тағы бір жағдайда, қант диабетімен ауыратын науқасты Түлкарм ауруханасына апарып бара жатқан жедел жәрдем машинасы тоқтатылып, тексерілді, ал науқасқа бірге жүрген адам тұтқындалғаннан кейін жолға шығарылды. 2008 жылы Наблус қаласының сыртындағы тексеру пунктін басқарған израильдік сарбаз, босануға дайын болған палестиналық әйелге өткізуге рұқсат бермегені үшін қызметтен босатылып, екі аптаға түрмеге қамалды. Әйел тексеру пунктінде босануға мәжбүр болды, нәтижесінде бала өлі дүниеге келді. Палестина денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, 2000-2006 жылдар аралығында кем дегенде 68 әйел тексеру пункттерінде бала тапқан, олардың 35-і түсік тастаған, ал бесеуі босану кезінде қайтыс болған.