Кіріспе

Мұсти немесе Мустис – ежелгі қала және епископтық, Рим провинциясының Проконсулдық Африкасында орналасқан, қазіргі Солтүстік Тунисте. Оның Мешт Хеншир деп аталатын қираған орындары Дуггадан шамамен сегіз шақырым қашықтықта, Сиди Абд Эр Реббуға жақын жерде орналасқан. Бұл сонымен қатар католиктік титулярлық кафедра.

Тарих

Мусти Рим дәуірінде маңызды қала болды, Карфаген мен Тебесса арасындағы римдік жол бойында, Дуггадан сегіз миль қашықтықта және Сиди Абд Эр Рембуу жанында орналасқан. Қаланың шекарасы 238 жылы осы жолда, Мустині шығыстан батысқа кесіп өтетін екі жеңіс аркасымен белгіленді. Б.з.б. 2 ғасырдың соңында римдік генерал Гай Мариус мұндағы өзінің ардагерлерін орналастырды, ал кейін Юлий Цезарь немесе Марк Аврелий оны муниципалитет деңгейіне көтерді. Ежелгі Рим қаласы Византиялықтардың вандалдармен күресі кезінде бекініске айналдырылып, бұрынғы келбетін жоғалтты. Қаланың тек бір бөлігі ғана қазылған, зерттеуді күтіп тұрған үлкен аумақ әлі бар, бірақ форумның, базардың, ақ әктастан салынған бірнеше ғибадатханалардың, цистерналардың, Антонинидің саяхат жол көрсеткішінің (Itinerarium Antonini), Путингер кестесінің және Равенна географы Вибиус Секестердің қалдықтары сақталған. Вибиус Секестер осы жерде Регулдың алып жыланды өлтіргенін айтады. Жарнамалардағы тұрғындар мустицендер немесе муститандар деп аталады, соңғы атауды Августин де қолданған. Византиялықтар вандалдармен болған шайқастарында Форумның көп бөлігін қамалға айналдырды.

Көрікті жерлер

Сайттың кіреберісінде орналасқан триумф аркасының авторлығы әлі анықталған жоқ. Шығыс аркасы өте қираған күйде болғандықтан, 1967 жылы Ұлттық өнер және археология институты мен Тарихи ескерткіштерді сақтау қызметімен қайта жаңартылды. Осы кезде, жақын жердегі Юлийлердің мавзолейі де қалпына келтірілді. Толық қайта жаңарту жұмысы 17 айға созылды. Сайттың кіреберісі үлкен қаланған алаңға ашылады, ол тартымды қақпаға жетелейді. Бұл қақпаның сол және оң жағында жабық галереялар болған. Екі жақта да ақша ауыстырушылардың дүкендері мен ізгі тілектер тілейтін рухтардың бедерлері орналасқан. Қақпаның жанында үш храмның (Церес, Плутон және Аполлонға арналған) қалдықтары сақталған. Алда IV ғасырға жататын шағын христиан шіркеуінің қираған қалдықтары, үш бөлімі бар базилика және көтеріңкі қасиетті аймақ (баптистерий) жатыр. Оған үлкен Византиялық бекінісі жалғасқан.

Соңғы археологиялық зерттеулер

2018 жылы Польшаның Жерорта теңізі археология орталығы мен Археология институты (Варшава университеті) және Тунистің Ұлттық мұра институты бірлесіп Польша-Тунис жобасын бастады. Археологиялық қалдықтарды табу үшін магниттік және электрлік кедергі әдістерін пайдалана отырып, геофизикалық іздеу жұмыстары жүргізілді, бұл жұмыс қалалық құрылымдардың бетте көрінетін жерлерінде де, қала маңында да салынды. 2019 жылы эпиграфистер тобы Рим дәуірінен 130-дан астам латын жазуларын тіркеді; олардың жалпы саны шамамен 500-ден аспайды деп есептеледі. Сондай-ақ, сынама қазбалар жасалды және қабаттардың стратиграфиясы анықталды, ол Римге дейінгі кезеңге (б.з.д. 6-3 ғасырлар) дейін, Мустис нумидиялық тайпалармен қоныстанған кезге дейін жетеді.

Дін тарихы

Бұл Карфаген митрополитінің суфрагандық епископтығы, екеуі де Римнің Африка Проконсуляри провинциясында орналасқан. Нумидияда (қазіргі Алжир) Мусти деген тағы бір қала және епископтық болған, Софрон Петридес оны Римнің Проконсулдық Африка провинциясындағы Мустимен шатастырады. Ол тіпті 411 жылғы Карфаген соборында төрт епископ – екі донатист (Фелициан және Кресконий) және екі католик (Викториан және Леонтий) қатысқан жалғыз орын ретінде көрсетеді. Католик шіркеуінің титулярлық епископтықтар тізімі де оларды ажыратады, біреуін жай ғана Мусти, ал екіншісін Нумидиядағы Мусти деп атайды. Меснаж да Петридес бір Мустидің епископтары деп айтқан тағы екі епископтың епархияларын ажыратады: Нумидиялық Мустиден Антониан 482 жылы вандал патшасы Хунерикпен жер аударылған епископтардың бірі болса, ал 646 жылы Константинополь патриархы Пауылға Африка Проконсуляри епископтарының монотелиттерге қарсы хатына қол қойған Януар, әрине, сол провинциядан шыққан.

Атауы бойынша қараңыз

1912 жылы епархия бір ғана (архиепископтық) ерекшелікпен ең төменгі (епископтық) дәрежедегі латын титулдық епархиясы ретінде номиналды түрде қайта жаңартылды. Оның келесі лауазым иелері болды:
Жан Эфрем Бертро, Мария қоғамы (С. М.) (1912.06.01 – 1919.01.04)
Джулиен Луи Эдуард Мари Горжу, Ақ әкелер (М. Ағ.) (1922.04.26 – 1942.01.14)
Эухенио Рафаэле Фагьяно, Пассионистер (К. П.) (1956.09.25 – 1960.05.02)
Висенте Альфредо Адуччи (1960.05.28 – 1962.05.03)
Оскар Феликс Вильена (1962.07.26 – 1970.02.11)
Титулдік архиепископ Хуан Хосе Анибал Мена Порта (1970.06.16 – 1970.11.25)
Алдо Дель Монте (1970.12.29 – 1972.01.15)
Гаэтано Боничелли (1975.07.10 – 1977.06.11) (кейін архиепископ)
Антонио Амбросянио (1977.08.27 – 1988.01.04) (кейін архиепископ)
Франциско Жоао Силота, М. Ағ. (74) (1988.01.18 – 1990.11.19)
Джузеппе Пазотто, Стигматиндер (К.С.С.) (1999.11.09 – ), Кавказдың апостолдық әкімшісі