Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мактар немесе Мактар (مكثر), ежелгі дәуірде басқа да атаулармен белгілі, Силиана губернаторлығында орналасқан қала және археологиялық орын. Мактарды берберлік нумидиялықтар Карфагеннің кеңеюіне қарсы қорғаныс бекеті ретінде салған. Үшінші Пуникалық соғыстың соңында, 146 ж.б.д. римдіктер Карфагенді қиратқаннан кейін, көптеген пуникалық босқындар осы жерге қоныстанды. Рим үкімшілігі кезінде, 46 ж.б.д. Юлий Цезарь тұсында қала еркін қала мәртебесін алды және 146 ж.э.д. Рим колониясына айналды. Ол Виззакена провинциясының құрамына кірді және христиан епископының орталығы болды. Римдіктер мен византиялықтар тұсында қала бұрынғы рөлін өзгертті, жергілікті берберлердің шабуылдарына қарсы қорғаныс бекеті ретінде қызмет етті. Қала мұсылман басқыншылығынан аман қалды, бірақ 11 ғасырда Бану Хилал тайпасы оны қиратты, содан кейін қайта жаңартылды. 2014 жылы қаланың халқы 13 576 адамды құрады. Колония мәртебесіне ие болғанда, қала Colonia Aelia Aurelia Mactaris деп аталды. Бұл атау кейіннен арабшаланып Мактар болып өзгерді.
Maktar or Makthar (مكثر), also known by other names during antiquity, is a town and archaeological site in Siliana Governorate, Tunisia. Maktar was founded by the Berber Numidians as a defense post against Carthaginian expansion. At the end of the Third Punic War, it was settled by many Punic refugees after the Romans' destruction of Carthage in 146BC. Under Roman rule, it obtained the status of a free city under Julius Caesar in 46BC and became a Roman colony in AD146. It formed part of the province of Byzacena and was the seat of a Christian bishop. Under the Romans and Byzantines, it reversed its earlier role to serve as a defense post against local Berber attacks. The town survived the Muslim invasions but was destroyed by the Banu Hilal tribe in the 11thcentury before being reëstablished. The present town had a population of 13,576 in 2014. which became Colonia Aelia Aurelia Mactaris upon its elevation to colony status. This name was later arabized as Maktar.
География
Ол Тунис қаласының оңтүстік-батысында және Эль-Кеф қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан. Қазіргі заманғы қала теңіз деңгейінен шамамен жоғарыдағы платода жатыр. Ол римдік қираған жерлердің қарсы бетінде орналасқан және көркем көріністерімен әйгілі. Қаланың климаты континенттік, қыстары суық, жаздары жылы, қаңтар және ақпан айларында кейде қар жауады.
It is located around southwest of Tunis and southeast of El Kef. The modern town lies on a plateau at around above sea level. It sits on the other side of a ravine from the Roman ruins and is known for its scenic views. The town has a continental climate, with cold winters and warm summers and occasional snowfall during the months of January and February.
Тарих
Б.з.д. 3 ғасырда нумидтер бұл жерде стратегиялық бекініс салған, ол Сбейтла, Кайруан және Эль-Кеф арасындағы сауда жолдарын бақылау үшін таңдалған. Бұл елді мекен тез өсіп, Масинисса басқаруымен Нумидияның маңызды орталығына айналды. 146 жылы Карфаген құлағаннан кейін көптеген пуникалық босқындар Мактарға келіп, өздерінің мәдениеттері мен біліктіліктерін әкелді. Карфагендіктер қала құрылысына, азаматтық ұйымдастыруға және тілге күшті ықпал етті. Римдік билік кезінде пуникалық үкімет пен басқару суфеттердің консулдық үлгідегі магистратурасы арқылы сақталды, ал римдік көшпендер көбінесе бөлек қауымдастықта (пагус) қалды. Мактарис астық, май, мал және мата тасымалы үшін Карфаген, Суфетула, Тугга және Тебесса арасындағы транзиттік пункт ретінде провинцияның ең бай қалаларының біріне айналды. Траян (97–117) тұсында қала римдік үлгіде өзгертілді. Қала біртекті римдік конституция және колония мәртебесін алды, осы арқылы барлық тұрғындарға римдік азаматтық құқықтары автоматты түрде берілді. Рим империясының құлдырауына бастаған үшінші ғасырдың қиындықтары Мактарға да әсер етті. Диоклетиан (284–305) тұсында бұл құлдырау біраз уақытқа тоқтатылды. Кейінгі антик дәуірде Рим шіркеуінің Мактарис диоцезі құрылды және қаланың христиандануы көптеген шіркеулердің салынуында көрінді. Қала 5 ғасырдағы Африка провинциялары мен қалаларының тізімінде (Notitia provinciarum et civitatum Africae) және Путингер картасында еске алынған. Мактар вандалдардың шабуылынан аман қалды және маңызды Византия бекінісіне айналды. Мактар мұсылман шапқыншылығынан аман қалды, бірақ 1050 жылы Бени Хилалдың қирату шабуылы осы жердің толыққанды қирауына және тастап кетуіне әкелді.
In the 3rd century BC the Numidians built a strategic fortress at the site, chosen to control trade routes between Sbeitla, Kairouan, and El Kef. The establishment grew rapidly, and under Masinissa developed into a major center of Numidia. After the fall of Carthage in 146BC, many Punic refugees flocked to Maktar, bringing their culture and skills. Buildings, civic organization, and language were strongly influenced by the Carthaginians. Roman occupation at first retained the Punic government and administration through the consular style magistracy of the sufetes, while Roman immigrants largely remained in a separate community (pagus). Mactaris grew into one of the richest cities in the province as a transit point for grain, oil, livestock, and textiles between Carthage, Sufetula, Thugga, and Tebessa. Under Trajan (97–117), the city was romanized. The city received a uniform Roman constitution and colony status, whereby all residents were automatically given Roman citizenship. The troubles of the third century, which ushered in the decline of the Roman Empire, also affected Maktar. The decline was halted awhile under Diocletian (284–305). In late antiquity the Mactaris diocese of the Roman Church was founded, and Christianization of the city could be seen in the construction of numerous churches. The city was mentioned in the 5th century Notitia provinciarum et civitatum Africae and the Peutinger Map. Maktar survived the invasion of the Vandals and became an important Byzantine fortress. Maktar survived the Muslim invasions, but the devastating raid of the Beni Hilal in 1050 led to the complete destruction and abandonment of the site.
Археология
Қираған үйінділердің арасынан көптеген жазулар табылды. Француз археологтарының қазба жұмыстары 1914 жылы басталды және 1944 жылдан бастап үлкен ауқымда жалғасты. Толыққанды қазба жүргізілмегенімен, қазірге дейін ашылған үйінділер, әсіресе термальды ванналар және Жастар мектебі, Тунис еліндегі ең керемет ежелгі орындардың бірі екенін көрсетеді.
Numerous inscriptions are recorded through the ruins. French archaeological excavations began in 1914, and were continued from 1944 on a large scale. Although not fully excavated, the ruins unearthed so far, especially of the thermal baths and the Schola of the Juvenes, mark this as one of the most remarkable ancient sites in Tunisia.
Римге дейінгі құрылыстар
Бұл жерде бірнеше мегалиттер бар, олар күлдің қалдықтарын жерлеу үшін қолданылған үлкен тақталар болып көрінеді. Мансур Гаки жүргізген қазба жұмыстары толық сақталған жерлеу камерасын ашты, одан түрлі шығу тегі бар, жергілікті де, импортталған да, б.з.д. үшінші ғасырының басына жататын көптеген керамикалық бұйымдар табылды. Бұл жерде Дуггадағы (Тугга) Атбан кесенесіне ұқсас пуникалық мақбұра пирамидасының мысалы бар. Сонымен қатар, археологтар Нумидия дәуіріне жататын қоғамдық алаңды қазып шығарды, ол храмдардың болуына байланысты қаланың діни орталығы деп есептеледі, кейіннен бұл жерде Август пен Римге арналған храм салынды. Хатор Мискар храмы кең көлемді қазба жұмыстарының нәтижесінде кеңінен танымал, тіпті оның қалдықтары нашар сақталған болса да. Қасиетті орынның ортасынан археологтар б.з.д. 100 жылға шамамен жататын құрбандық алаты тауып алды. Тунис үкіметі 2012 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне түрлі исламға дейінгі ескерткіштерді қосу жөніндегі ұсынысына бұл жерді де қосты.
The site has several megaliths, large slabs evidently used in the burial of ashen remains. Excavations by Mansour Ghaki of an intact burial chamber uncovered many ceramics of various origins, both local and imported, dating from the early third century BC. The site includes an example of Punic mausoleum pyramid, similar to the mausoleum of Atban at Dougga (Thugga). In addition, archaeologists have unearthed a Numidian period public square that is thought to be the religious center of the city due to the presence of temples, which later housed a temple to Augustus and Rome. The temple of Hathor Miskar is well known because of the extensive excavations that were carried out there, even if the remains are poorly preserved. At the center of the sanctuary, archaeologists have found an altar dated to about 100BC. The Tunisian government included the site in its proposal of 2012 to add various pre Islamic monuments to the Unesco World Heritage List.
Траян форумы
Бұл тікбұрышты тас төселген жиналыс алаңы шамамен 116 жылы Траян тұсында, жергілікті элита мүшелеріне римдік азаматтық құқық берілген кезде римдіктердің форумы ретінде салынған. (Жергілікті тұрғындардың өз форумы оңтүстік-батысқа қарай 50 метр қашықтықта орналасқан.) Алаңты портик айналдыра қоршап тұр, ал оңтүстік жағында әлі де әсем әрі жақсы сақталған Траян аркасы биіктей созылып тұр.
This rectangular paved gathering place was designed ca 116 AD under Trajan as a forum for the Roman population when Roman citizenship was granted to members of the local elite. (The indigenous population had its own forum 50m to the southwest.) The space was surrounded by a portico, and the south side is still dominated by the majestic and well preserved Arch of Trajan.
Үлкен моншақтар
Ұлы моншалар Солтүстік Африкадағы осындай нысандардың арасында ең жақсы сақталғандарының бірі. Фригидарий қабырғалары 15 метрге дейін көтеріледі. Бұл ғимарат шамамен 200 жылы салынды және капительдерінде шығыс өсімдіктерімен, ал едені әдемі мозаикамен безендірілген.
The Great Baths are among the best preserved of their kind in North Africa. The walls of the frigidarium rise to 15 m. The building was constructed around the year 200 AD and is decorated with oriental foliage on the capitals and with a beautiful mosaic floor.
Scholia Juvenum (жас шаяндар)
200 жыл шамасында салынған бұл ғимарат комплексі "жастар ұйымының" немесе Бауырластықтың бас қосып отыратын жері болды. Бұл жас жігіттерден құралған, белгілі бір әскери құрам сияқты ұйым еді, олардың міндеттеріне қауіпсіздікті сақтау және, әсіресе, салық жинау кіретін. Мактардағы ұйымға шамамен 70 мүше кірген, және басқа римдік провинциялық қалаларындағыдай, ол уақытша маңызды рөл атқарды. Қатаң басқарылатын ұйымға мүше болу – жоғары әскери қызметке қабылданғанын алғышарты болды. Мектеп бағдарламасына әскери жаттығулар мен спорттан өзге, қаржы, саясат және мәдениет сияқты пәндер де кірді. Бауырластық уақыт өте келе ықпалдылығын арттырды, себебі провинциялық қалалардың бай азаматтары оны орталық үкіметтің билігіне қарсы тұру үшін пайдаланды. 238 жылы император Гордиан I өзі де осы ұйымға қосылды. Император Диоклетиан мектепті жаңартты. Христиандық дәуірде бастапқы ғимарат, Базилика деп аталған, шіркеу ретінде пайдаланылды, ал жанындағы некропольден алынған пуникалық саркофаг алтарь ретінде қолданылды.
Built around the year 200, this building complex was the meeting place of the "youth organization" or Brotherhood, a kind of militia of young men, whose duties included policing and especially tax collection. The organization in Maktar consisted of about 70 members, and as in other Roman provincial cities it temporarily played an important role. Membership in the strictly managed organization was a prerequisite for higher military service. The curriculum of the school included paramilitary exercises and sports, but also subjects such as finance, politics, and culture. The Brotherhood became increasingly influential over time, as rich citizens of provincial cities used it to resist the authority of the central government. In the year 238 the Emperor Gordian I himself joined the organization. Emperor Diocletian restored the school. In the Christian era the original building, called the Basilica, was used as a church, using a Punic sarcophagus from the adjacent necropolis as an altar.