Кіріспе

Австралиялық футболшы және Екінші дүниежүзілік соғыстың ұшқыш асасы Кит Уильям "Блуи" Трускотт (17 мамыр 1916 – 28 наурыз 1943) – Екінші дүниежүзілік соғыстағы ұшқыш аса және Мельбурн футбол клубының австралиялық футболшысы. 1940 жылы Австралия Корольдік әуе күштеріне қосылғаннан кейін, ол 20 расталған және 5 расталмаған жеңісі бар екінші ең табысты австралиялық ұшқыш аса атанды. Канадада ұшқыш дайындығын аяқтағаннан кейін, Трускотт Ұлыбританияда "Спитфайер" истребителімен қызмет етті. 1942 жылдың басында Австралияға оралды және Жаңа Гвинеядағы Милне-Бей шайқасындағы қиын күреске қатысты. 1943 жылдың наурыз айында Батыс Австралия жағалауында Австралия мен АҚШ-тың бірлескен оқу-жаттығуы кезінде 26 жасында қаза тапты.

Ерте өмір және спорттық мансап

Траскотт 1916 жылғы 17 мамырда Виктория штатының Оңтүстік Ярра қаласында Уильям Траскотт пен Мод Траскотттың (құрметті әкесі – Пауэлл) отбасында дүниеге келді. Ол Мельбурн орта мектебінде оқыды, онда крикеттен бірінші XI және футболдан бірінші XVIII құрамаларының капитаны болды, сондай-ақ префект және үйдің капитаны болды. Сол жерде ол 14 жасында бірінші XI құрамына енген және Австралияның ең үздік крикетшісі деп есептелген жас Кит Миллерге кеңес берді. Екі студентке де тесттік крикетші Билл Вудфулл математикадан сабақ берді, ал футболдан жаттықтырушы Ральф Эмпей болды. Траскотт 24 жасында, командасы Мельбурн Ричмондты жеңгеннен кейін және жыл соңына дейін футболдан бес тур қалғанда әскерге қатарына жазылды. Мельбурнның премьер-лига жеңімпазы болуға мүмкіндігі зор болды; Джек Дайер бұл «Мельбурнның ең жақсы құрамы» екенін айтты. Олар үш рет қатарынан премьер-лига чемпионы атанды және соғыс жылдары болмағанда Коллингвудтың алты рет жеңіске жеткен рекордын бұзып жіберген болар еді. Осылайша, Траскотттың соғысқа қатысуы үлкен жариялылық тудырды. Траскотт 1937 жылдан 1940 жылға дейін VFL футбол лигасында жартылай фланкер ретінде 44 ойын ойнады (және 31 гол соқты). Ол 1939 және 1940 жылдардағы Мельбурнның премьер-лига жеңімпаздарында ойнады, қыркүйек айындағы 1940 жылғы финалдық ойынға қатысу үшін әскери міндеттерінен уақытша босатылды. Мельбурнның жаттықтырушысы Фрэнк «Чеккер» Хьюз Мельбурнның шабуыл шебінде «қызыл шашты оқ, «Блуи» Траскотт» болғанын жазды. Траскотт 1939 жылы Мельбурнның Коллингвудқа қарсы өткен Жеңіс финалдық ойынында 78 000 көрерменнің алдында жарқын өнер көрсетті. The Argus газеті бірінші таймда Мельбурнның қиын жағдайда болғанын, «және тек Траскоттың батыл күш-жігері ғана Мельбурнды құтқарып қалды» деп хабарлады. Үшінші таймда гол соққаннан кейін «Траскотт өзінің ең биік деңгейіне жетті» және Мельбурн матчты жеңіп алды. 1940 жылғы Ричмондқа қарсы жартылай финалда The Sporting Globe газеті «Мельбурн жартылай уақытта Норм Смитты Траскоттқа алмастырды, ол бірден ойынға араласып, қанат бойымен шапшаң түрде допты жинап, бұрыштап Мельбурн үшін жетінші голды соқты» деп жазды, осы матчты олар үш ұпаймен жеңіп алды. Ұлыбританиядан қайтарылғаннан кейін және Солтүстік-Батыс аймағындағы науқанға жіберілгенге дейін Траскотт 1942 жылы соңғы рет алаңға шықты. Траскоттың оралуын күтіп, Мельбурн футбол клубы маусымның басындағы премьер-лиганың дәстүрлі туын көтеруді кейінге шегерді. Траскотт Ричмондқа қарсы ойынға капитан ретінде тағайындалды және әдеттегі No.5 орнына No.1 киім нөмірін таңды. Ойын алдында елдегі ең танымал қылмыскерлердің бірі Джон Рен Траскотқа Пэдди Финукейнмен бөлісу үшін 1000 фунт стерлинг сомасындағы чекті сыйлады. Алайда, корольдік ережелер мұндай сыйлықтарға тыйым салғандықтан ақша қабылданбады.

Соғыс қызметі

Траскотт Vestey Group компаниясының W. Angliss & Co кеңсесінде кеңсе қызметкері болғанға дейін мұғалім болып жұмыс істеді, онда ол Мельбурн орта мектебінің түлектер қауымдастығынан және Лорд Сомерс лагерінен ескі досы Стэн Биссетке де жұмысқа орналастырды. Биссет пен Траскотт жұмыс күнінен кейін бір жұма күні сыра ішіп отырып, әскерге жазылуға келісті. Кейінірек Биссет, ол және Траскотт соғыс туралы терең ойланып, адамдардың оған қатысу үшін барлығынан бас тартқанын еске алды; олар Ұлыбританияға деген терең патриоттық сезімге ие болды және жаудың келуін күтіп отырмай, жеңіске жету мүмкіндігі жоғары жерде күресу керек деп шешті, – "солай істедік". 1940 жылы Траскотт бастапқы оқу курсын өтті, екі айлық курсты бір айда үздік нәтижемен аяқтады, содан кейін No. 3 RAAF негізгі ұшу оқу мектебіне жіберілді. Траскотты өзінің мансабында 800-ден астам ұшқышты даярлаған және No. 83 эскадрильясының командирі болған аға лейтенант Рой Гун оқытты. Траскотт Австралия мен Империяның әуе оқу схемасы бойынша Канадада ұшу оқуын аяқтағаннан кейін қанаттарын алды, 52 адамнан тұратын топта 8-ші болып бітірді және үздік нәтижемен диплом алды.

Корольдік әуе күштері

Траскотт 1941 жылдың 5 мамырында Англияда № 452 эскадрильясымен бірге RAF Supermarine Spitfire ұшағында қызметке кірді. Осы кезде Траскотт Клайв Колдуэллмен бірге RAAF-тың ең танымал ұшқыштарының бірі болды. Англияда оның даңқы соншалық, ол қайырымдылық жинау символы ретінде пайдаланылды, Донегалл маркизі қызыл шашты отандастарын Траскотт ұшқан Spitfire ұшағын сатып алу үшін ақша жинауға шақырды, өйткені оған «Блюи» деген лақап ат қойылған болатын. 1941 жылы бірнеше Мессершмитт ұшақтарын жойғаннан кейін Траскотттың Spitfire ұшағының құйрығы атылып, жанармай бактерілері зақымданды. Базаға қайтып келе жатқанда, Spitfire Англия жоғары теңізінде жанармайдан қалды. Траскотт 4000 фут биіктіктен парашютпен секіруге тырысты, бірақ кабинада тұрып қалды; ол теңіз бетінен 400 фут биіктікте ғана босатылып, парашюті суға тиер алдында ашылды. Соғыс кезінде парашютпен түсіп қалғандарға шабуыл жасаудың этикалық мәселесі қызу талқыланды. 1941 жылдың қазан айында Траскотт оккупацияланған Франциядағы бірнеше ұрыс кезінде екі Мессершмитт ұшағын жойды, ал сол ұшқыштардың бірі парашютпен секіруге үлкерді. Траскотт сол парашютпен түсіп келе жатқан ұшқышқа оқ атты. Эскадрилья RAF Kenley базасына оралғанда, Траскотттың жақын досы және экипаж мүшесі Клайв «Барди» Уон DFC оны «сол «жерриге» оқ атқан сенсіз» деп айыптады. Траскотт Уонға: «Ол ертең көтеріліп, сені атып түсіруі мүмкін еді» деп жауап берді. Бұрын Траскотт неміс ұшқышының парашютпен түсіп келе жатқан RAF ұшқышына оқ атқанын көрген және оған жауап беруге уәде берген. Траскотт кемінде 16 Люфтваффе Мессершмитт Bf 109 ұшағын жойды, екі рет Ұшқышқа арналған ең жоғары орденмен марапатталды (оны король Георг VI табыс етті) және 1942 жылдың қаңтарында эскадрилья басшысы болып тағайындалды. Траскотт шабуылдаған жойғыш кеме, ең болмаса, Z7 Hermann Schoemann болды, ол Траскотт шабуыл жасаған күні 20 мм әуелік зениттік қарудан атқыланғанын хабарлаған жалғыз жойғыш кеме болды. Бұл шабуылдағы эскадрильяның бірінші рет жауынгерлік кемеге көмексіз шабуыл жасап, зақым келтіргені деп саналады. Траскотттың ең ерекше шабуылдарының бірі «Аяқ операциясы» болды, онда оның эскадрильясы Бристоль Бленхайм ұшағымен бірге жасанды аяқты Сент-Омер ауруханасына парашютпен жіберді, онда немістер тұтқынға алған Дуглас Бадер ұсталып тұрған. Бадер 1931 жылы әуе шоуында ұшағы құлағаннан кейін екі аяғынан айырылған. Алайда, 22 әуе жеңісімен ол немістердің құрметіне ие болды, олар Герман Герингтің келісімімен Бадердің ағылшындарға жаңа аяқ жіберуіне рұқсат берді.

Австралияның Корольдік Әуе күштері

1942 жылғы маусымда Трускотт командалық офицер болып тағайындалды. Дарвин бомбалануынан кейін ол Австралиядағы RAAF-қа қайтарылды және No. 76 эскадрильясына қосылды, онда «Киттихоук» ұшақтарында ұшты. Алайда, саяси араласу салдарынан Трускотт No.76 эскадрильясына жіберілгеннен кейін өзінің шені мен жалақысын сақтап қалды. Бұл Трускотты оның командалық офицерінің айтуынша, «қиын жағдайға» түсірді, және мәселе Топтық басқарумен ресми түрде көтерілді. 1943 жылғы қаңтарда эскадрон басшысы Питер Тернбуллдың қазасы мәселені кездейсоқ шешті, өйткені Трускотт Тернбуллдың орнына тағайындалды. Бірақ Әуе министрі саясатты қайта қарауға мәжбүр болды, нәтижесінде барлық ұшқыштар бастапқы шендерін сақтай алатын маңызды жағдай туды. Трускоттың эскадрильясы Папуадағы Милн шығанағындағы Гурни алаңына орналасты және Милн шығанағы шайқасында жеңіске жетуде «шешуші фактор» болды деп сипатталды. Жапон әскерлері әуежайдан бес шақырымдай жерде болғандықтан, Трускоттың ұшқыштарына активтерін қорғау үшін Порт-Морсбиге көшірілуіне бұйрық берілді. Алайда, Трускотт бұйрыққа бағынбады, өйткені барлық офицерлер эвакуацияланғаннан кейін жердегі экипажының қалай сезінетінін ойлады. Трускотт шайқастағы ерен еңбегі үшін «Диспетчерлерде» есімдері тіркелді. Ресми есепте Трускотт «ұшқыштар мен жердегі экипаж тарапынан зор құрметке ие болды. Оның бейсақтығы, отты қызыл шашы, үстіне көбінесе Мельбурн крикет клубының бас киімі кигізілетін, және жұқпалы күлкісі басқаларға сенім ұятудан гөрі жақсырақ емес еді». No. 76 эскадрильясы кейіннен Дарвинге, Солтүстік территорияға ауыстырылды, ал RAAF журналы «Қанаттар» жапондық «Зеро» ұшақтарымен түнгі шайқаста олардан биікке көтерілгенде, Трускотт жапондық отты тарту үшін «Киттихоук» ұшағының навигациялық шамдарын қосатынын, оған кері оқ атуға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. 1943 жылғы қаңтардың бір түні Трускотт Дарвинге қарай ұшып келе жатқан үш бомбалаушыны тоқтатып, бір ғана қаруы тиімді жұмыс істеген күйінде «Бетти» Мицубиши G4M ұшағын атып түсірді. Трускотт 1943 жылғы 28 наурызда Батыс Австралиядағы Эксмут маңында АҚШ Әскери-теңіз күштерімен RAAF оқу-жаттығулары кезінде қаза тапты. Бұрын RAAF жағалау бойында кездесетін кез келген американдық «Каталина» ұшақтарына күтпеген шабуыл жасауға келісім берген болатын. Трускоттың өтініші бойынша АҚШ жаттығу кезінде «Каталина» ұшақтарын судан алыс ұстауға келісті. Екі күннен кейін Трускотт пен оның қанаттасы, аға лейтенант Иан Лаудон (кейіннен эскадрилья басшысы болып тағайындалды және DFC орденімен марапатталды) қашықтықта 10-шы флоттық әуе қанатынан PBY Catalina 101 P 1 ұшағын көрді. Күннің жағдайы ерекше болды: су айна сияқты тегіс болды, бұл жалған горизонт жасады. Австралиялық топ Лаудонның ойынша, 61 метрден жоғары биіктікте шабуыл жасауға дайындалды. Ауа райының жағдайы мен «Каталина» ұшағынан қашықтығына байланысты Лаудон мен Трускотт «Каталина» ұшағының суға қонуға дайындалып, баяу төмен түсіп жатқанын анықтай алмады. Күн көздеріне сәулесін түсіргенде, Лаудон олардың нақты биіктігін байланыс орнағанға дейін түсінбеді. Лаудон Трускоттқа радио арқылы хабарласты, бірақ тым кеш болды; Трускоттың P 40E Kittyhawk ұшағы суды тегіс бұрышпен кесіп өтті, ол дереу ұшақты көтерді, бірақ ол 61 метр биіктікте тұрып қалды және теңізге құлап, Трускотт сол жерде қаза тапты. Оның денесі табылды және ол Перттегі Карраката зиратында әскери салтанатпен жерленді.

Ескерткіштер

Траскоттың өмірі мен қызметіне көптеген тәсілдермен құрмет көрсетілді. Кейіннен RAAF Кимберли аймағының солтүстік жағалауындағы базаны Truscott әуежайы деп атады. Траскоттың Spitfire Mark V, P7973 "R H" Австралия соғыс мемориалында тұрақты түрде көрсетілуде. Мельбурн футбол клубының ең үздік ойыншысы үшін берілетін сыйлық оның құрметіне "Блуи" Траскотт естелік кубогы деп аталды. Мельбурн орта мектебінде оның атынан оқу, спорт және қосымша іс-шаралардағы жетістіктерімен көзге түсетін студенттерге стипендия тағайындалады. Белгісіз себептермен, ол 1948 жылы тоқтатылған. 1994 жылы 1946/47 жылғы "Блуи" Траскотт стипендиясының иегері Джон Миллер, директор Рей Уиллис және MHSOBA бірлесіп "Блуи" Траскотт стипендиясын қайта жаңартты. Миллер мектеп фойесінде ілінген "Блуи" Траскотттың қола тақтасын және барлық келесі MHSOBA "Блуи" Траскотт жеңімпаздарына табындалатын "Джон Миллер ерекше жетістіктері медалін" ұсынды. Австралия Премьер-Министрі Кевин Радд 2008 жылғы Австралия үшін болған шайқас еске алу комитетінің сөйлеуінде Траскотттың тарихын айтты. Сондай-ақ, Торнтондағы Траскотт көшесі, Солтүстік Райдтағы Траскотт көшесі және Джилонгтағы Траскотт көшесі де оның құрметіне аталған. Траскотт бала кезінде 1946 жылғы "Смитти" фильмінде шағын эпизодтағы кейіпкер ретінде пайда болады.