Кіріспе

Химиялық қосылыс

Relpax саудалық атауымен сатылатын және eletriptan гидробромиді түрінде қолданылатын Eletriptan – мигрень бас ауруларын емдеуге арналған екінші буын триптан дәрісі. Ол мигрень шабуылы басталғанда оны тоқтату үшін қолданылады. Eletriptan маркетингісі мен өндірісі Pfizer Inc компаниясына тиесілі.

Бекіту және қол жетімділік

Элетриптанды ересектерде аурасы бар немесе аурасы жоқ мигреньді жедел емдеу үшін АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) 2002 жылдың 26 желтоқсанында мақұлдады. Ол АҚШ және Канадада тек рецепт бойынша ғана қолжетімді. Мигреньді алдын алу емдеуіне немесе гемиплегиялық немесе базилярлық мигреньді басқаруға арналған емес. Ол 20 мг және 40 мг дозаларда қолжетімді. Бұрынғыда Элетриптанды қамтыған патенттердің мерзімі өткен.

Әрекет ету механизмі

Элетриптан мидың төңірегіндегі қан тамырларының ісінуін азайтады деп саналады. Бұл ісік мигрень шақыру кезінде пайда болатын бас ауруымен байланысты. Элетриптан нерв ұштарынан шығатын, ауырсынуды күшейтетін және құлайпаңдық, жарық пен дыбысқа сезімталдық сияқты басқа да симптомдарды тудыратын заттардың бөлінуін тоқтатады. Осы әрекеттер элетриптанның симптомдарды жеңілдетуіне себеп болады деп есептеледі. Элетриптан – серотонин рецепторларының агонисті, атап айтқанда 5 HT1 рецепторлар отбасының агонисті. Элетриптан 5 HT[1B, 1D, 1F] рецепторларына жоғары сәйкестікпен байланысады. Оның 5 HT[1A, 1E, 2B, 7] рецепторларына шамалы сәйкестігі бар, ал 5 HT[2A, 2C, 3, 4, 5A, 6] рецепторларына сәйкестігі жоқ немесе өте аз. Элетриптанның адренергиялық α1, α2 немесе β; дофаминергиялық D1 немесе D2; мускариндік; немесе опиоидты рецепторларына айтарлықтай сәйкестігі немесе фармакологиялық активтілігі жоқ. Элетриптанды азот оксиді синтетазасының (NOS) ингибиторларымен бірге тиімді түрде қолдануға болады, NOS-қа тәуелді ауруларды емдеу үшін (АҚШ патені US 2007/0254940). Мигрень кезінде 5 HT1 рецепторларының агонистерінің тиімділігін түсіндіру үшін екі теория ұсынылған. Бір теория бойынша, бас сүйегінің ішкі қан тамырларындағы, соның ішінде артериовенозды анастомоздардағы 5 HT1 рецепторларының белсендірілуі, мигрень бас ауруының жеңілдеуімен байланысты қан тамырларының тарылуына әкеледі. Екінші гипотеза бойынша, тригеминальды жүйенің сезімтал нерв ұштарындағы 5 HT1 рецепторларының белсендірілуі қабынуға қарсы нейропептидтердің бөлінуін тежейді.

Жанама әсерлер

Жиі кездесетін жанама әсерлерге гипертензия, тахикардия, бас ауруы, бас айналу, ұйқышылдық және стенокардияға ұқсас белгілер жатады. Ауыр аллергиялық реакциялар сирек кездеседі.

Қарсы көрсетілімдер

Элетриптан жүрек және қан айналымы жүйесінің әртүрлі аурулары бар, мысалы, стенокардия, қаназдардың жоғарылауы және жүрек жеткіліксіздігі бар науқастарға, сондай-ақ инсульт немесе миокард инфарктісін (жүрек шабуылы) өткерген науқастарға қолдануға қарсы көрсетіледі. Бұл серотониннің 5HT1B рецепторына қарсы әрекетінен туындайтын коронарлық артериялардың тарылуының сирек кездесетін жанама әсеріне байланысты, бұл бұрыннан қауіптегі адамдарда миокард инфарктісін тудыруы мүмкін. CYP3A4 ферменті арқылы бауырда кеңінен метаболизденетіндіктен, ауыр бүйрек немесе бауыр функциясының бұзылуы жағдайында да қолдануға қарсы көрсетіледі. Бұл препарат Relert саудалық атауымен де басқа бірнеше елдерде қолжетімді.