Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгер тіліндегі етістіктер
Verbs of the Hungarian language
Бұл бет венгер грамматикасындағы етістіктер туралы.
This page is about verbs in Hungarian grammar.
Лемма немесе цитата жасау нысаны
Негізінде, етістік аяқтамаларының бір ғана үлгісі бар, оның болжамды өзгерістері дыбыстық контекстке байланысты. Лемма немесе түбір форма әрқашан үшінші жақ жекеше, белгісіз шақ. Ол әдетте ∅ жұрнағымен бітіп, мысалы, kér ("сұрау", "талап ету").
There is basically only one pattern for verb endings, with predictable variations dependent on the phonological context. The lemma or citation form is always the third person singular indefinite present. This usually has a ∅ suffix, e. g. kér ("ask", "have a request").
Ақырғы
Сөздің бастауыш формасы – ni жұрнағымен түзілген форма, мысалы, várni, kérni. ani/eni түрі де бар, ол келесі топтарда қолданылады:
екі дауыссызға бітіп тұратын етістіктер (мысалы, játszani, tartani, küldeni, választani, festeni, mondani, hallani, ajánlani),
ұзын дауысты + t жұрнағымен бітіп тұратын етістіктер (мысалы, fűteni, véteni, tanítani, bocsátani) және véd және edz сөздері (тиісінше védeni және edzeni). Ерекше жағдайлар: állni "тұру", szállni "ұшу", varrni "тігу", forrni "қайнату", олар екі дауыссыз болғанына қарамастан ni жұрнағын қолданады. Бұл жазу тілінде түбірдегі "ұзын" 'l' немесе 'r' әрпінің, оның қысқа айтылатын формаларында да сақталу қажеттігіне байланысты.
The infinitive of a verb is the form suffixed by ni, e. g. várni, kérni. There is a variant ani/eni, which is used with the following groups:
verbs ending in two consonants (e. g. játszani, tartani, küldeni, választani, festeni, mondani, hallani, ajánlani),
verbs ending in a long vowel + t (e. g. fűteni, véteni, tanítani, bocsátani) and
the words véd and edz (védeni and edzeni respectively). Exceptions are állni "to stand", szállni "to fly", varrni "to sew", forrni "to boil", which have ni despite the two consonants. This is due to the fact that, in written language, the "long" 'l' or 'r' of the stem has to be kept even in the forms where it is pronounced short.
Жеке жұрнақтары бар инфинитив
Инфинитивті жеке есімді етістікпен қолданғанда, тұлғаны көрсету үшін инфинитивке жеке жұрнақтар қосылуы мүмкін, португал тіліндегідей. Бірақ үшінші тұлға жекеше және көпше түрінде ғана инфинитивтің соңғы "і" әрпі түсіріледі, мысалы: Mennem kell ("Мен баруым керек"). Тұлғаны "nak/nek" арқылы да көрсетуге болады, мысалы: Nekem kell mennem ("Мен баруым керек"), Jánosnak mennie kell ("Жаностың баруы керек"). Бұл формалар "o/e/ö" жұрнақтар жиынтығын қолданады (I типтегі иелік жұрнақтар сияқты), Жеке жұрнақтар мен байланыс дауыстыларына қараңыз.
When an infinitive is used with an impersonal verb, the personal suffixes may be added to the infinitive to indicate the person, as in Portuguese. Except in the 3rd person singular and plural, the i of the infinitive is dropped, e. g. Mennem kell. ("I have to go."). The person can also be indicated using nak/ nek, e. g. Nekem kell mennem. ("I have to go. ), Jánosnak mennie kell ("János has to go.") These forms use the o/e/ö set of suffixes (Type II, like possessive suffixes do), see Personal suffixes and link vowels. Person menni (to go) látni (to see) for me to go etc. for me to see etc. 1st Sg. mennemlátnom 2nd Sg. mennedlátnod 3rd Sg. mennielátnia 1st Pl. mennünklátnunk 2nd Pl. menneteklátnotok 3rd Pl. menniüklátniuk
When an infinitive is used with an impersonal verb, the personal suffixes may be added to the infinitive to indicate the person, as in Portuguese. Except in the 3rd person singular and plural, the i of the infinitive is dropped, e. g. Mennem kell. ("I have to go."). The person can also be indicated using nak/ nek, e. g. Nekem kell mennem. ("I have to go. ), Jánosnak mennie kell ("János has to go.") These forms use the o/e/ö set of suffixes (Type II, like possessive suffixes do), see Personal suffixes and link vowels. Person menni (to go) látni (to see) for me to go etc. for me to see etc. 1st Sg. mennemlátnom 2nd Sg. mennedlátnod 3rd Sg. mennielátnia 1st Pl. mennünklátnunk 2nd Pl. menneteklátnotok 3rd Pl. menniüklátniuk
Тензиттер
Көптеген етістіктердің екі түбірленген уақыты бар – өткен және қазіргі, ал болашақ формасы көмекші етістік арқылы жасалады. «Болу» етістігінің (lenni) үш түбірленген уақыты бар: өткен (volt = болды), қазіргі (van = бар) және болашақ (lesz = болады).
Most verbs have two inflected tenses, past and present, and a future form using an auxiliary verb. The verb lenni, to be, has three inflected tenses: past (volt = was), present (van = is) and future (lesz = will be).
Қазіргі
Қазіргі уақытта тек сибилянт аяқтамалы етістіктер ғана қалғандарынан өзгешеленеді, мысалы, s, sz, z және dz әріптерімен аяқталады. Төмендегі кестеде, жүйріктің 'сұрау' ("өтініш білдіру") және vár 'күту' (алдыңғы және артқы дауыстыларға мысал ретінде) етістіктері, сибилянт аяқтамалы keres 'іздеу' және mászik 'тармақтау' етістіктерімен салыстырылады. Басқа екі мүмкін сонорантпен аяқталатын етістіктердің мысалы – húz 'тарту' және edz 'үйрету', олар s және sz екі еселенген кезде түбір сөздерін екі еселейді (мысалы, húzzuk, eddzük бірінші жақ көпше түрінде).
In the present tense, only sibilant ending verbs differ from the rest, such as verbs ending in s, sz, z and dz. The chart below compares the conjugation of the regular kér 'ask' ("have a request") and vár 'wait' (as examples for front and back vowels) with the sibilant ending keres 'look for' and mászik 'climb.' Example of verbs ending in the other two possible sonorants, z and dz, are húz 'pull' and edz 'train', which similarly double their stem consonants where s and sz are doubled (e. g. húzzuk, eddzük in the first person plural). Person Indefinite conjugation Definite conjugation Regular Sibilant ending Regular Sibilant ending 1st Sg kérek, várok keresek, mászok* kérem, várom keresem, mászom 2nd Sg kérsz, vársz keresel, mászol kéred, várod keresed, mászod 3rd Sg kér, vár keres, mászik* kéri, várja keresi, mássza 1st Pl kérünk, várunk keresünk, mászunk kérjük, várjuk keressük, másszuk 2nd Pl kértek, vártok kerestek, másztok kéritek, várjátok keresitek, másszátok 3rd Pl kérnek, várnak keresnek, másznak kérik, várják keresik, másszák 1st > 2nd (e. g. 'I ask you') kérlek, várlak kereslek, mászlak N/A N/A
*: mászik being an ik verb, its indefinite 1st person singular form can be mászom instead of mászok in literary style. The ik ending in its indefinite 3rd person singular form naturally doesn't apply to verbs without this ending. The forms marked in bold are those where the suffix of sibilant ending verbs differ from the suffix of other verbs: either because of the alternative 2nd person ending l (to avoid two sibilants getting next to each other), or because of the assimilation of j. Incidentally, the latter forms (with doubled stem consonants) coincide with the subjunctive (or imperative) forms.
In the present tense, only sibilant ending verbs differ from the rest, such as verbs ending in s, sz, z and dz. The chart below compares the conjugation of the regular kér 'ask' ("have a request") and vár 'wait' (as examples for front and back vowels) with the sibilant ending keres 'look for' and mászik 'climb.' Example of verbs ending in the other two possible sonorants, z and dz, are húz 'pull' and edz 'train', which similarly double their stem consonants where s and sz are doubled (e. g. húzzuk, eddzük in the first person plural). Person Indefinite conjugation Definite conjugation Regular Sibilant ending Regular Sibilant ending 1st Sg kérek, várok keresek, mászok* kérem, várom keresem, mászom 2nd Sg kérsz, vársz keresel, mászol kéred, várod keresed, mászod 3rd Sg kér, vár keres, mászik* kéri, várja keresi, mássza 1st Pl kérünk, várunk keresünk, mászunk kérjük, várjuk keressük, másszuk 2nd Pl kértek, vártok kerestek, másztok kéritek, várjátok keresitek, másszátok 3rd Pl kérnek, várnak keresnek, másznak kérik, várják keresik, másszák 1st > 2nd (e. g. 'I ask you') kérlek, várlak kereslek, mászlak N/A N/A
*: mászik being an ik verb, its indefinite 1st person singular form can be mászom instead of mászok in literary style. The ik ending in its indefinite 3rd person singular form naturally doesn't apply to verbs without this ending. The forms marked in bold are those where the suffix of sibilant ending verbs differ from the suffix of other verbs: either because of the alternative 2nd person ending l (to avoid two sibilants getting next to each other), or because of the assimilation of j. Incidentally, the latter forms (with doubled stem consonants) coincide with the subjunctive (or imperative) forms.
*: mászik етістігі ik типті болғандықтан, әдеби стильде mászok орнына mászom түрі де қолданылуы мүмкін. ik аяқтамасы белгісіз үшінші жақ жеке түрінде бұл аяқтамасы жоқ етістіктерге қолданылмайды. Қалың әріппен белгіленген түрі – сибилянт аяқтамалы етістіктердің жұрнағы басқа етістіктерден өзгешеленетін түрі: немесе екінші жақтың l аяқтамасы (екі сибилянттың қатар келмеуі үшін), немесе j әрпінің ассимиляциясы. Айтпақшы, соңғы түрі (түбір сөздері екі еселенген) шартты (немесе бұйрық) түрімен сәйкес келеді.
In the present tense, only sibilant ending verbs differ from the rest, such as verbs ending in s, sz, z and dz. The chart below compares the conjugation of the regular kér 'ask' ("have a request") and vár 'wait' (as examples for front and back vowels) with the sibilant ending keres 'look for' and mászik 'climb.' Example of verbs ending in the other two possible sonorants, z and dz, are húz 'pull' and edz 'train', which similarly double their stem consonants where s and sz are doubled (e. g. húzzuk, eddzük in the first person plural). Person Indefinite conjugation Definite conjugation Regular Sibilant ending Regular Sibilant ending 1st Sg kérek, várok keresek, mászok* kérem, várom keresem, mászom 2nd Sg kérsz, vársz keresel, mászol kéred, várod keresed, mászod 3rd Sg kér, vár keres, mászik* kéri, várja keresi, mássza 1st Pl kérünk, várunk keresünk, mászunk kérjük, várjuk keressük, másszuk 2nd Pl kértek, vártok kerestek, másztok kéritek, várjátok keresitek, másszátok 3rd Pl kérnek, várnak keresnek, másznak kérik, várják keresik, másszák 1st > 2nd (e. g. 'I ask you') kérlek, várlak kereslek, mászlak N/A N/A
*: mászik being an ik verb, its indefinite 1st person singular form can be mászom instead of mászok in literary style. The ik ending in its indefinite 3rd person singular form naturally doesn't apply to verbs without this ending. The forms marked in bold are those where the suffix of sibilant ending verbs differ from the suffix of other verbs: either because of the alternative 2nd person ending l (to avoid two sibilants getting next to each other), or because of the assimilation of j. Incidentally, the latter forms (with doubled stem consonants) coincide with the subjunctive (or imperative) forms.
Бір уақыттағы жай және себепті формалардың тұрақты гомонимиясы
Алдыңғы дауыстының дөңгеленбеген етістіктерінде, яғни, қосымша + т аяғында біткенде, жазуда анық емес (бірдей дауысталатын) формалар туындауы мүмкін, себебі 'e' әрпі екі түрлі дауыстыны білдіреді: ɛ (IPA нөмірі 303) және æ (IPA нөмірі 325). «Тет» буыны мағынасы 1-де әрқашан жабық ɛ дыбысын, ал сөйлеуде мағынасы 2-де әрқашан ашық æ дыбысын қамтиды. Бұл омоним тек қана сөйлеуші білімді болса ғана жазбада кездеседі. • Шамамен жүзге жуық етістік келесі жұрнақтармен бітуі мүмкін: jt, lt, mt, nt, rt, st, szt.
Front vowel unrounded verbs that end in consonant + t may have ambiguous (coinciding, homophonous) forms between plain and causative forms forms in writing because the letter 'e' represents two different vowels: ɛ IPA Number 303 and æ IPA Number 325. The syllable 'tet' always contains a closed ɛ in the meaning 1 and always contains an open æ in the meaning 2 in speech. This homonymy only exists in writing if the speaker is sophisticated. •. Approximately a hundred verbs are concerned that end in one of the following endings: jt, lt, mt, nt, rt, st, szt. HomoverbMeaning 1Meaning 2Megértette. "S/he understood it. "megért ("understand") + ette (past tense Type III, def. )"S/he made them understand it. "megért + et (causative) + te (past tense Type II, def.)Sejtette. "S/he suspected it. "sejt ("suspect") + ette (past tense type III, def. )"S/he made them suspect it. "sejt + et (causative) + te (past tense type II, def.) The past tenses of sejt ("suspect", Type III) and sejtet ("make them suspect something", Type II) are identical, except for the third person indefinite form where it is sejt|ett for sejt, but sejtet|ett for sejtet. However, it usually turns out from the argument structure and the context which meaning is intended. This ambiguity doesn't occur with back vowel verbs because the linking vowel is different for the normal past tense and the causative, e. g. bontotta "s/he demolished it" (bont + otta) vs. bontatta "s/he had it demolished" (bont + at + ta). The linking vowel can only be o for back vowel verbs (as stated above: ott/ ett/ ött) and the causative can only have a with back vowels ( at/ et). Similarly, it doesn't occur with front vowel verbs with a rounded vowel, either: e. g. gyűjtötte ("s/he collected them") vs gyűjtette (s/he had them collected"). Below is a chart to review the conjugation differences between coinciding forms of the same verb. Ambiguous forms in the same person are marked in bold. "I understood it" etc., past, def. "I made them understand it" etc., past, def. "I understood something" etc., past, indef. "I made them understand something" etc., past, indef. megértettemmegértettedmegértettemegértettükmegértettétekmegértettékmegértettemmegértettedmegértettemegértettükmegértettétekmegértettékmegértettemmegértettélmegértettmegértettünkmegértettetekmegértettekmegértettemmegértettélmegértetettmegértettünkmegértettetekmegértettek
| Homoverb | Мағына 1 | Мағына 2 |
|---|---|---|
| Мегертте | «Ол түсінді.» ("megért" – "түсіну" + "ette" – өткен шақ III тип, анықталған) | «Ол оларға түсіндірді.» ("megért" + "et" – себептік + "te" – өткен шақ II тип, анықталған) |
| Сейтте | «Ол күдіктенді.» ("sejt" – "күдіктену" + "ette" – өткен шақ III тип, анықталған) | «Ол оларды күдіктендірді.» ("sejt" + "et" – себептік + "te" – өткен шақ II тип, анықталған) |
Front vowel unrounded verbs that end in consonant + t may have ambiguous (coinciding, homophonous) forms between plain and causative forms forms in writing because the letter 'e' represents two different vowels: ɛ IPA Number 303 and æ IPA Number 325. The syllable 'tet' always contains a closed ɛ in the meaning 1 and always contains an open æ in the meaning 2 in speech. This homonymy only exists in writing if the speaker is sophisticated. •. Approximately a hundred verbs are concerned that end in one of the following endings: jt, lt, mt, nt, rt, st, szt. HomoverbMeaning 1Meaning 2Megértette. "S/he understood it. "megért ("understand") + ette (past tense Type III, def. )"S/he made them understand it. "megért + et (causative) + te (past tense Type II, def.)Sejtette. "S/he suspected it. "sejt ("suspect") + ette (past tense type III, def. )"S/he made them suspect it. "sejt + et (causative) + te (past tense type II, def.) The past tenses of sejt ("suspect", Type III) and sejtet ("make them suspect something", Type II) are identical, except for the third person indefinite form where it is sejt|ett for sejt, but sejtet|ett for sejtet. However, it usually turns out from the argument structure and the context which meaning is intended. This ambiguity doesn't occur with back vowel verbs because the linking vowel is different for the normal past tense and the causative, e. g. bontotta "s/he demolished it" (bont + otta) vs. bontatta "s/he had it demolished" (bont + at + ta). The linking vowel can only be o for back vowel verbs (as stated above: ott/ ett/ ött) and the causative can only have a with back vowels ( at/ et). Similarly, it doesn't occur with front vowel verbs with a rounded vowel, either: e. g. gyűjtötte ("s/he collected them") vs gyűjtette (s/he had them collected"). Below is a chart to review the conjugation differences between coinciding forms of the same verb. Ambiguous forms in the same person are marked in bold. "I understood it" etc., past, def. "I made them understand it" etc., past, def. "I understood something" etc., past, indef. "I made them understand something" etc., past, indef. megértettemmegértettedmegértettemegértettükmegértettétekmegértettékmegértettemmegértettedmegértettemegértettükmegértettétekmegértettékmegértettemmegértettélmegértettmegértettünkmegértettetekmegértettekmegértettemmegértettélmegértetettmegértettünkmegértettetekmegértettek
«Күдіктену» (sejt, III тип) және «күдіктендіру» (sejtet, II тип) етістіктерінің өткен шақтары үшінші жақта анықталмаған формасынан басқа бірдей болады, онда «күдіктену» үшін «sejtett», ал «күдіктендіру» үшін «sejtetett» қолданылады. Дегенмен, көбінесе аргумент құрылымы мен контексттен қандай мағынаның мақсат екені білінеді. Бұл екіұштылық артқы дауысты етістіктерде болмайды, себебі қалыпты өткен шақ пен себептік шақта байланыстыратын дауысты әртүрлі болады, мысалы, "bontotta" – «ол қиратты» (bont + otta) және "bontatta" – «ол қиратуға бұйрық берді» (bont + at + ta). Артқы дауысты етістіктерде байланыстыратын дауысты тек o болуы мүмкін (жоғарыда айтылғандай: ott/ett/ött), ал себептік жұрнағы тек a болуы мүмкін (at/et). Сол сияқты, бұл дөңгеленген дауысты етістіктерде де кездеспейді, мысалы, "gyűjtötte" – «ол жинады» және "gyűjtette" – «ол жинауға бұйрық берді».
Front vowel unrounded verbs that end in consonant + t may have ambiguous (coinciding, homophonous) forms between plain and causative forms forms in writing because the letter 'e' represents two different vowels: ɛ IPA Number 303 and æ IPA Number 325. The syllable 'tet' always contains a closed ɛ in the meaning 1 and always contains an open æ in the meaning 2 in speech. This homonymy only exists in writing if the speaker is sophisticated. •. Approximately a hundred verbs are concerned that end in one of the following endings: jt, lt, mt, nt, rt, st, szt. HomoverbMeaning 1Meaning 2Megértette. "S/he understood it. "megért ("understand") + ette (past tense Type III, def. )"S/he made them understand it. "megért + et (causative) + te (past tense Type II, def.)Sejtette. "S/he suspected it. "sejt ("suspect") + ette (past tense type III, def. )"S/he made them suspect it. "sejt + et (causative) + te (past tense type II, def.) The past tenses of sejt ("suspect", Type III) and sejtet ("make them suspect something", Type II) are identical, except for the third person indefinite form where it is sejt|ett for sejt, but sejtet|ett for sejtet. However, it usually turns out from the argument structure and the context which meaning is intended. This ambiguity doesn't occur with back vowel verbs because the linking vowel is different for the normal past tense and the causative, e. g. bontotta "s/he demolished it" (bont + otta) vs. bontatta "s/he had it demolished" (bont + at + ta). The linking vowel can only be o for back vowel verbs (as stated above: ott/ ett/ ött) and the causative can only have a with back vowels ( at/ et). Similarly, it doesn't occur with front vowel verbs with a rounded vowel, either: e. g. gyűjtötte ("s/he collected them") vs gyűjtette (s/he had them collected"). Below is a chart to review the conjugation differences between coinciding forms of the same verb. Ambiguous forms in the same person are marked in bold. "I understood it" etc., past, def. "I made them understand it" etc., past, def. "I understood something" etc., past, indef. "I made them understand something" etc., past, indef. megértettemmegértettedmegértettemegértettükmegértettétekmegértettékmegértettemmegértettedmegértettemegértettükmegértettétekmegértettékmegértettemmegértettélmegértettmegértettünkmegértettetekmegértettekmegértettemmegértettélmegértetettmegértettünkmegértettetekmegértettek
Төменде бір етістіктің бір-бірімен сәйкес келетін формалары арасындағы айырмашылықты қарастыру үшін кесте келтірілген. Екіұшты формалар бірдей тұлғада қалың шрифтпен белгіленген.
Front vowel unrounded verbs that end in consonant + t may have ambiguous (coinciding, homophonous) forms between plain and causative forms forms in writing because the letter 'e' represents two different vowels: ɛ IPA Number 303 and æ IPA Number 325. The syllable 'tet' always contains a closed ɛ in the meaning 1 and always contains an open æ in the meaning 2 in speech. This homonymy only exists in writing if the speaker is sophisticated. •. Approximately a hundred verbs are concerned that end in one of the following endings: jt, lt, mt, nt, rt, st, szt. HomoverbMeaning 1Meaning 2Megértette. "S/he understood it. "megért ("understand") + ette (past tense Type III, def. )"S/he made them understand it. "megért + et (causative) + te (past tense Type II, def.)Sejtette. "S/he suspected it. "sejt ("suspect") + ette (past tense type III, def. )"S/he made them suspect it. "sejt + et (causative) + te (past tense type II, def.) The past tenses of sejt ("suspect", Type III) and sejtet ("make them suspect something", Type II) are identical, except for the third person indefinite form where it is sejt|ett for sejt, but sejtet|ett for sejtet. However, it usually turns out from the argument structure and the context which meaning is intended. This ambiguity doesn't occur with back vowel verbs because the linking vowel is different for the normal past tense and the causative, e. g. bontotta "s/he demolished it" (bont + otta) vs. bontatta "s/he had it demolished" (bont + at + ta). The linking vowel can only be o for back vowel verbs (as stated above: ott/ ett/ ött) and the causative can only have a with back vowels ( at/ et). Similarly, it doesn't occur with front vowel verbs with a rounded vowel, either: e. g. gyűjtötte ("s/he collected them") vs gyűjtette (s/he had them collected"). Below is a chart to review the conjugation differences between coinciding forms of the same verb. Ambiguous forms in the same person are marked in bold. "I understood it" etc., past, def. "I made them understand it" etc., past, def. "I understood something" etc., past, indef. "I made them understand something" etc., past, indef. megértettemmegértettedmegértettemegértettükmegértettétekmegértettékmegértettemmegértettedmegértettemegértettükmegértettétekmegértettékmegértettemmegértettélmegértettmegértettünkmegértettetekmegértettekmegértettemmegértettélmegértetettmegértettünkmegértettetekmegértettek
Front vowel unrounded verbs that end in consonant + t may have ambiguous (coinciding, homophonous) forms between plain and causative forms forms in writing because the letter 'e' represents two different vowels: ɛ IPA Number 303 and æ IPA Number 325. The syllable 'tet' always contains a closed ɛ in the meaning 1 and always contains an open æ in the meaning 2 in speech. This homonymy only exists in writing if the speaker is sophisticated. •. Approximately a hundred verbs are concerned that end in one of the following endings: jt, lt, mt, nt, rt, st, szt. HomoverbMeaning 1Meaning 2Megértette. "S/he understood it. "megért ("understand") + ette (past tense Type III, def. )"S/he made them understand it. "megért + et (causative) + te (past tense Type II, def.)Sejtette. "S/he suspected it. "sejt ("suspect") + ette (past tense type III, def. )"S/he made them suspect it. "sejt + et (causative) + te (past tense type II, def.) The past tenses of sejt ("suspect", Type III) and sejtet ("make them suspect something", Type II) are identical, except for the third person indefinite form where it is sejt|ett for sejt, but sejtet|ett for sejtet. However, it usually turns out from the argument structure and the context which meaning is intended. This ambiguity doesn't occur with back vowel verbs because the linking vowel is different for the normal past tense and the causative, e. g. bontotta "s/he demolished it" (bont + otta) vs. bontatta "s/he had it demolished" (bont + at + ta). The linking vowel can only be o for back vowel verbs (as stated above: ott/ ett/ ött) and the causative can only have a with back vowels ( at/ et). Similarly, it doesn't occur with front vowel verbs with a rounded vowel, either: e. g. gyűjtötte ("s/he collected them") vs gyűjtette (s/he had them collected"). Below is a chart to review the conjugation differences between coinciding forms of the same verb. Ambiguous forms in the same person are marked in bold. "I understood it" etc., past, def. "I made them understand it" etc., past, def. "I understood something" etc., past, indef. "I made them understand something" etc., past, indef. megértettemmegértettedmegértettemegértettükmegértettétekmegértettékmegértettemmegértettedmegértettemegértettükmegértettétekmegértettékmegértettemmegértettélmegértettmegértettünkmegértettetekmegértettekmegértettemmegértettélmegértetettmegértettünkmegértettetekmegértettek
Көңіл күйі
Венгр тіліндегі етістіктердің үш түрлі райы бар: хабарлама, шартты және жіктеу / бұйрық. Хабарлама райының өткен және қазіргі заманды түрлері болады. Шартты райының қазіргі және өткен заманды түрлері бар, өткен заманды түрі – хабарлама райының өткен замандық түрінен және шешілмеген «volna» етістігінен құралады. Жіктеу райының тек бір замандық түрі ғана болады.
Hungarian verbs have 3 moods: indicative, conditional and subjunctive / imperative. The indicative has a past and non past tense. The conditional has a non past tense and a past form, made up of the past tense indicative as the finite verb with the non finite verb volna. The subjunctive only has a single tense.
Шартты келісімнің түрлері
Тұлға Белгісіз Нақты 1-ші дәр. сұрар едім, күтер едім сұрар едім, күтер едім 2-ші дәр. сұрар едің, күтер едің сұрар едің, күтер едің 3-ші дәр. сұрар еді, күтер еді сұрар еді, күтер еді 1-ші көп. сұрар едік, күтер едік сұрар едік, күтер едік 2-ші көп. сұрар едіңіздер, күтер едіңіздер сұрар едіңіздер, күтер едіңіздер 3-ші көп. сұрар еді, күтер еді сұрар еді, күтер еді
Person Indefinite Definite 1st Sg. kérnék, várnék kérném, várnám 2nd Sg. kérnél, várnál kérnéd, várnád 3rd Sg. kérne, várna kérné, várná 1st Pl. kérnénk, várnánk kérnénk, várnánk 2nd Pl. kérnétek, várnátok kérnétek, várnátok 3rd Pl. kérnének, várnának kérnék, várnák
Арқадағы дауысты етістіктің (várnék) 1-ші тұлғалық бірлік белгісіз түрінің соңындағы алдыңғы дауысты жалғауы дауыстылар үйлесімділігінен айқын ерекшелік болып табылады: ол 3-ші тұлғалық көптік нақты түрінен (várnák) ажыратуға қызмет етуі мүмкін. (Кернек формалары әлі де сәйкес келеді, 1-ші және 2-ші тұлғаларының көптік аяқталуы сияқты.) 3-ші тұлғалық жекеше нақты және белгісіз формалары арасындағы жалғыз қарама-қарсылық – дауысты ұзындығы (бірақ a–á және e–é сапасы жағынан да өзгеше), оны венгр тіліндегі сирек кездесетін біріктіру белгілерінің бірі деп қарастыруға болады. Бірлескен дауысты үтірлер етістіктерге қосылады, олардың соңында дауыссызлар тізбегі немесе ұзын дауысты + t болып келгенде, мысалы, festenék "Мен сурет салар едім", tanítanék "Мен үйретер едім", инфинитив формасы үшін берілген ережелерге ұқсас.
The front vowel suffix at the end of the 1st person singular indefinite form of the back vowel verb (várnék) is an apparent exception from the vowel harmony: it may serve to distinguish from the 3rd person plural definite form (várnák). (The indefinite kérnék forms still coincide, just like the 1st and 2nd person plural endings.) The only opposition between the 3rd person singular definite and indefinite forms is vowel length (although a–á and e–é differ in quality as well), which can be considered one of the rare fusional traits in Hungarian. A linking vowel is inserted into verbs with a consonant cluster or long vowel + t at the end, e. g. festenék 'I would paint', tanítanék 'I would teach', analogously to the rules given for the infinitive form.
Грамматикалық дауыс
Венгр тілінде белсенді формалар тек белсенді мағынада ғана емес (мысалы, "Ол есікті ашты") және ортаңғы дауыс мағынасында (мысалы, "Есік ашылды"), сонымен қатар пассивті білдіру үшін (мысалы, "Есікті Джейн ашты"), үшінші тұлға көпше белсенді формамен қолданылады. Мысалы, "Megvizsgálják a gyereket" сөзбе-сөз "Олар баланы тексереді" дегенді білдіреді, бірақ көбінесе "Бала тексеріледі" деп түсініледі. Бұл сөйлемнің пассивті дауыс сияқты жұмыс істейтінін дәлелдейтіні – жоғарыда аталған (үшінші тұлға көпше) форманы бір ғана агент болған кезде де (яғни, баланы бір дәрігер тексереді) қолдануға болатындығы. Пассивті мағынаны білдірудің тағы бір жолы – ортаңғы дауыс лексикалық формаларын немесе айыптаусыз етістіктерді пайдалану, мысалы, épül: "салыну" / интранзитивті (қ.с. épít "салу"/ транзитивті), alakul: "қалыптасу" / интранзитивті (қ.с. alakít "қалыптастыру"/ транзитивті). ul/ ül ортаңғы дауысты білдіретін жиі қолданылатын жұрнақ, ал ít белсенді дауысты білдіреді (бұл транзитивті етістіктер). Ортаңғы дауыс формаларын кейбір қарапайым етістіктерге ódik/ ődik қосып жасауға болады, мысалы, íródik "жазылу" (ír "жазудан"), ütődik "соққыға ұшырау" (üt "соғудан"). Бұл белсенді/ортаңғы жұптар венгр тіліндегі көптеген етістіктерді құрайды. Толыққанды етістікте пассивті мағынаны білдірудің үшінші жолы бар: экзистенциалдық етістік van (болу) және va/ ve жұрнағымен аяқталатын етістік шығармасы, мысалы, meg van írva "жазылған" (megír "жазудан"). Бұл әрекеттің нәтижесіне назар аудару үшін қолданылады. Ол өткен және болашақ толыққанды уақыттарда да ванның өткен және болашақ формаларымен жасалуы мүмкін. Осыған ұқсас құрылым өткен мағынада lett ("болды") етістігімен де қолданылады: meg lett írva "жазылды" немесе "жазылып бітті" (кейде "жазылған еді"). Соңында, нақты пассивті форма кейде atik/ etik немесе tatik/ tetik жұрнақтарымен жасалады. Мысалы: születik ("туылу", szül "туған"), adatik ("беру", ad "беру"), viseltetik ("біреуге белгілі бір сезімдер сезіну", visel "көтеру"), foglaltatik ("қосу", (magába) foglal "қосу"). Бұлар себептік жұрнаққа ik қосу арқылы жасалады (модальдық және себептік жұрнақтарға қараңыз). Бұл формалардың көпшілігі (születik-тен басқа) ескірген деп саналады.
Hungarian uses active forms not only in the active sense (e. g. "He opened the door") and in the middle voice sense (e. g. "The door opened"), but also to express the passive (e. g. "The door was opened by Jane"), with the third person plural active form. For example, Megvizsgálják a gyereket literally means "They examine the child", but it is more commonly meant like "The child is examined". The fact that this sentence behaves like a passive voice is shown by the fact that the above (third person plural) form can be used even when only one agent is meant (i. e., the child is examined by one doctor). Another means to express the passive meaning is using middle voice lexical forms or unaccusative verbs, e. g. épül: "build"/ intransitive (cf. épít "build"/ transitive), alakul: "form"/ intransitive (cf. alakít "form"/ transitive). ul/ ül is a common ending that expresses the middle voice, as opposed to ít which expresses the active (these are transitive verbs). Middle voice forms can also be created from some plain verbs by adding ódik/ ődik, e. g. íródik "get written" (from ír "write"), ütődik "get hit" (from üt "hit"). These active/middle pairs comprise a considerable part among Hungarian verbs. In the perfect, there is a third way to express passive meaning: the existential verb van (see van (to be)) plus the adverbial participle ending in va/ ve (see Adverb derivation), e. g. meg van írva "it is written" (from megír "write"). It is used when the result of the action is emphasized. It can be formed in the past perfect and future perfect, too, with the past and future forms of van. – A similar structure is used in a past meaning with lett: meg lett írva "it was written" or "it has been written" (sometimes "it had been written"). Finally, the actual passive form does occur once in a while, formed with atik/ etik or tatik/ tetik. For example: születik ("be born", from szül "give birth"), adatik ("be given", from ad "give"), viseltetik ("owe somebody certain feelings", from visel "bear"), foglaltatik ("be included", from (magába) foglal "include"). These can be formed by adding ik to the causative (see Modal and causative suffixes). Most of these forms (except for születik) are considered obsolete.
Сөздік есімдік
Есім етістіктен, етістік түбіріне -ás/-és жұрнағын қосу арқылы жасалады (ағылшын тіліндегі gerund сияқты), мысалы: Az úszás egészséges. ("Жүзу пайдалы.")
A noun is formed from a verb by adding ás/ és to the verb stem (cf. gerund in English), e. g. Az úszás egészséges. ("Swimming is healthy.")
Қатысушы
Венгр тілінде үш қатыспалы сөз бар. Олар етістік түбіріне келесі жұрнақтарды қосу арқылы жасалады:
ó/ ő – қазіргі уақыт қатыспалы сөзі, мысалы, író ember ("жазушы адам")
ott/ ett/ ött/ t – өткен уақыт қатыспалы сөзі, мысалы, megírt levél ("жазылған хат" / "жазылып біткен хат")
andó/ endő – болашақ уақыт қатыспалы сөзі, мысалы, írandó levél ("жазылуға тиіс хат")
There are three participles in Hungarian. They are formed by adding the following suffixes to the verb stem:
ó/ ő present participle, e. g. író ember ("a writing person")
ott/ ett/ ött/ t past participle, e. g. megírt levél ("a written letter" /"the letter that has been written")
andó/ endő future participle, e. g. írandó levél ("a letter to be written")
Өткен уақыт қатыспалы сөзі көбінесе аяқталған іс-әрекетті білдіреді, сондықтан етістік кейде осы функцияны атқаратын етістік қосымшасы (igekötő) арқылы өзінің толыққанды түріне өтеді, мысалы жоғарыда келтірілген (megírt levél). Дегенмен, бұл етістік қосымшасын зат есіммен алмастыруға болады, мысалы, Annának írt levél ("Аннаға жазылған хат"). – Мажар тілінің синтаксисі бөлімінен толық ақпарат алуға болады.
Since the past participle usually expresses a perfected action/event, the verb sometimes changes into its perfective counterpart by taking a verbal particle (igekötő) with this function, as seen in the above example (megírt levél). This verbal particle may, however, be replaced by a noun, e. g. Annának írt levél ("a letter written to Anna"). – See more under Hungarian syntax.
Көңіл аударуды қажет ететін жағдайлар
Кейбір сөздердің басталуы бөлшектен басталатын сияқты көрінеді, бірақ шын мәнінде олай емес, мысалы, felel ("жауап беру"), lehel ("демалу/ысқыру"), kiált ("айғайлау") және beszél ("сөйлеу") сөздерінде fel, le, ki және be бөлшектер емес, сөздердің өзінің құрамдас бөліктері. Бұл айырмашылық жоғарыда аталған синтаксистік жағдайларда маңызды, себебі бұл элементтер бөлшектер сияқты жұмыс істемейді. Жоғарыдағы kiált (құрамасы жоқ) пен kiáll ("көзге түсу", құрама): nem kiált ("ол айғайламайды"), бірақ nem áll ki ("көзге түспейді"). Осыған ұқсас жағдай – fellebbez ("сотқа шағымдану"), fellebb ("жоғары", бүгінгі күні: feljebb) сөзінен туындаған, онда бөлшек жоқ. Кейде етістік жоғарыда аталған мағынада сәйкес сөздермен омоним болуы мүмкін, яғни бір сөзден тұруы немесе бөлшекті қамтуы мүмкін, мысалы, betűz ("әріптермен жазу", құрамасы жоқ), бірақ betűz ("қадау" немесе "жарық беру", құрама). Тағы бір шатастыратын жағдай – бөлшектермен етістіктерден туындаған есімдерден жасалған етістіктер, сондықтан олар бөлшектерден басталатын сияқты көрінеді, бірақ олар олар сияқты әрекет етпейді. Мысалы, befolyásol ("әсер ету", етістік), befolyás ("әсер", есім) сөзінен шыққан, неміс тілінен алынған Einfluß сөзінің сөзбе-сөз мағынасы "ішкі ағын", онда be ("ішінде") бөлшегі бар. Бұл элемент бастапқы есімнің бөлігі болғандықтан, туындаған етістік befolyásol-дың бөлшегі ретінде әрекет етпейді. Мұндай сөздер көп емес, мысалы, kivitelez ("іске асыру") kivitel ("іске асыру, орындау") сөзінен. Kirándul ("серуендеуге шығу") бұрын құрама (ki + rándul) болған, бірақ қазіргі адамдар оны осылай қарастырмайды, сондықтан мысалы, Kirándulni akar ("серуендеуге шығуды қалайды") дейді, Ki akar rándulni ("серуендеуге шығуды қалайды") ескірген және әзіл үшін ғана қолданылады. Ана тілінде сөйлейтін адамдардың арасында жиі кездесетін қателік – feltételez ("болжау" немесе "есепке алу"), ол feltétel ("шарт") сөзінен шыққан, сондықтан префиксі толық етістіктің емес, кіріктірілген есімнің бөлігі ғана, бірақ оны көбінесе бөліп жазады: ?fel sem tételezhetjük, ?fel kell tételeznünk ("тіпті болжауға болмайды, болжауымыз керек"), дұрыс формаларының орнына nem is feltételezhetjük, feltételeznünk kell. Кейде сөздік префиксі ретінде қолданылатын элемент басқа жағдайларда префикс болмайды, мысалы, ellenáll ("қарсы тұру") nem állok ellen ("мен қарсы тұрмаймын") сияқты бөлек жазылуы мүмкін, бірақ ellenőriz ("тексеру") nem ellenőrzök ("мен тексермеймін") сияқты бірігіп жазылады, себебі соңғысы ellenőr ("инспектор") есімінен туындаған.
There are a few words which appear to begin with a particle, but don't actually, e. g. felel ("reply"), lehel ("breathe/puff"), kiált ("give a shout") and beszél ("speak") where fel , le , ki and be are parts of the words themselves, rather than actual particles. The difference is important in the above mentioned syntactic cases when these elements will – naturally – not function like particles do. Compare the above kiált (no compound) with ki|áll ("stand out", a compound): nem kiált ("he doesn't give a shout"), but nem áll ki ("he doesn't stand out"). – A similar case is fellebbez ("appeal [in court]"), from the adverb fellebb ("upper", today: feljebb), containing no particle. A verb may occasionally be a homonym in the above sense, i. e. being a single word or containing a particle, e. g. betűz ("spell [by letters]", no compound), but be|tűz ("stick in" or "shine in", a compound). The other misleading cases are those verbs which were historically formed from nouns derived from verbs with particles, so they seemingly begin with particles, but they don't behave like them. An example is befolyásol ("influence", v) which derives from befolyás ("influence", n), a calque from German Einfluß, literally "in flow", including the particle be ("in"). This element, being part of the original noun, will not act as a particle of the derived verb befolyásol. There are few such words, e. g. kivitelez ("implement") from kivitel ("implementation, execution", cf "carrying out"). Kirándul ("go hiking") used to be a compound (ki + rándul), but people don't usually treat it like that anymore so they say, e. g., Kirándulni akar. ("s/he wants to go hiking") instead of Ki akar rándulni, which is obsolete and only used jokingly. A common error among native speakers is the case of feltételez ("suppose" or "assume"), which comes from feltétel ("condition"), so the prefix is only part of the embedded noun, rather than of the full verb, but it is still often separated: ?fel sem tételezhetjük, ?fel kell tételeznünk ("we can't even assume, we must suppose"), instead of the correct forms nem is feltételezhetjük, feltételeznünk kell. What functions as a verbal prefix sometimes may not be one other times, e. g. ellenáll 'resist' can separate like nem állok ellen 'I don't resist', but ellenőriz 'check' stays together like nem ellenőrzök 'I don't check' – because the latter is derived from the noun ellenőr ("inspector").
(болады)
Венгр тілінде "болу" етістігі – van (3-ші жақ), lenni (инфинитив).
The verb "to be" in Hungarian is van (3rd person), lenni (infinitive).