Кіріспе

Ормандарды ауыл шаруашылығы немесе басқа мақсаттар үшін пайдалануға арналған жерлерді тазалау

Асартинг – ормандарды ауыл шаруашылығы немесе басқа мақсаттар үшін пайдалануға арналған жерлерді тазалау амалы. Ағылшын жер заңына сәйкес, патша орманның кез келген бөлігін рұқсатсыз тазалау заңсыз болған. Бұл орманға қатысты ең ауыр құқық бұзушылық саналды, ол ысыраптан да артық: орманды ысырап ету – қайта өсетін ағаштар мен бұталарды кесу, ал асартинг – барлық ағаштарды түбінен жою, орманды аумақтың толық құрылыстан шығарылуы. Асарт термині сондай-ақ асартталған жер учаскесін де білдіреді. Асарт жалдау ақысы – британдық тәжге асартталған орман жерлері үшін төленген төлем. Сөздің этимологиясы француз тіліндегі essarter сөзінен шыққан, ол орманды алып тастау немесе түбірден жою деген мағынаны білдіреді. Солтүстік Англияда бұл "жерді босату" деп аталады.

Процесс

Орта ғасырларда тазартылған жер көбінесе жалпыға ортақ жер болып келген, бірақ ассартизациядан кейін ол жеке пайдалануға берілді. Бұл процестің бірнеше түрі болды. Көбінесе бұл жұмысты орманнан ашық жерді кесіп, тік қоршаумен егістік қалдырған бір шаруа жасаған. Дегенмен, кейде жеке адамдар немесе тіпті бүкіл ауылдар осы жұмысты атқарды, ал нәтижелері жолақтарға бөлініп, жалға алған шаруалар арасында үлестірілді. Монастырлық қауымдар, әсіресе цистерциандықтар, сондай-ақ жергілікті феодалдар да ассартизация жасаған. Мысалдар: Дорсет округінде округтің батысы мен шығысындағы тік қоршауларда айырмашылық байқалады, Эссекс округіндегі Хэтфилд Броуд Оук ауылындағы қазіргі тік қоршаулар әлі де ежелгі орманның шекараларын қайталайды, ал Саффолк округіндегі Шеллиде он тоғызыншы ғасырдағы орманды тазартудың қалдығы болып табылатын, кесілген липа ағаштарынан тұратын ерекше ұзын тік қоршау бар.

Тарих

Ассартинг мезолит дәуірінен бері бар және көбінесе халық санының артуымен туындаған қиындықтарды жеңілдетті. 13 ғасырда ассартинг кеңінен таралды, бірақ 14 ғасырда экологиялық және экономикалық мәселелер салдарынан азайды. 1348-1350 жылдардағы оба эпидемиясы елді бос қалдырды, ал бұрын ассартинг жасалған көптеген жерлер қайтадан орманға айналды. Ландшафт тарихшысы Ричард Мьюр ассартингті әдетте "алмадан шағылысқан тіс іздері сияқты" деп сипаттады, себебі ол көбінесе шағын аумақтарда жасалса да, кейде үлкен территориялар да тазартылды. Көбінесе адамдар ассартингпен ғана айналысып, "Сарт" тегін алды. Ұлыбританиядағы егістік жерлердің аттарында ассартинг немесе жаңа жерлерді игеруге байланысты атаулар сақталған: "Стокс", "Стаббингс", "Стабс", "Ассарт", "Сарт", "Ридинг", "Ройд", "Брейк", "Брейч" немесе "Хей". Солтүстік Франциядағы "Les Essarts" немесе "sart" деген сөзбен аяқталатын көптеген жерлер осы амалға сілтеме жасайды.