Гамбиялық журналистің қасіреті: Дәйа Хидараның өмірі мен өлімі
Deyda Hydara
Дейда Хидара – Гамбиялық журналист, "The Point" газетінің негіз қоюшысы және редакторы. 30 жылдан астам AFP мен "Журналистерсіз шекаралар" тілшісі болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гамбиялық редактор
Gambian editor
Дейда Хайдара (9 маусым 1946 – 16 желтоқсан 2004) – Гамбияның ірі тәуелсіз газеті «The Point»-тің негізін қалаушылардың бірі және бас редакторы болған. Ол 30 жылдан астам уақыт бойы AFP ақпарат агенттігі мен «Шекарасыз журналистер» ұйымы үшін тілші ретінде жұмыс істеді. Хайдара журналист ретіндегі алғашқы жылдарында Гамбияда «Radio Syd» деп аталатын радиода жүргізуші болып та жұмыс істеген.
Deyda Hydara (June 9, 1946 – December 16, 2004) was a co founder and primary editor of The Point, a major independent Gambian newspaper. He was also a correspondent for both AFP News Agency and Reporters Without Borders for more than 30 years. Hydara also worked as a Radio presenter in the Gambia called Radio Syd during his early years as a freelance journalist.
Мақсатты журналистика
1991 жылдың 16 желтоқсанында Хайдара Пэп Сайн мен Бабукарр Геймен бірге The Point газетін құрды; Сайн мен Хайдара бала кезінен бері дос еді. Гей төрт айдан кейін кетіп қалды, ал Хайдара мен Сайн келесі он жыл бойы газетті бірлесіп шығарды.
On December 16, 1991, Hydara co founded The Point along with Pap Saine and Babucarr Gaye; Saine and Hydara had been friends since childhood. Gaye resigned four months later, and Hydara and Saine ran the paper together for the next decade.
Өлтіру
Хайдара баспасөз бостандығының жақтасы және сол кездегі президент Яхья Джамме үкіметінің өткір сынышысы болды, ол Гамбия журналистері мен БАҚ-қа ашық жаулық көрсетті. 2004 жылдың 14 желтоқсанында Гамбияда екі жаңа медиа заңы қабылданды. Бірі – 2004 жылғы Қылмыстық кодекске (толықтырулар) қатысты заң жобасы, ол қорқыту және бүлік тудыру үшін түрме жазасын қарастырды; екіншісі – 2004 жылғы Газеттерге (толықтырулар) қатысты заң жобасы, газет иелерінен қымбат операциялық лицензиялар сатып алуды және үйлерін кепіл ретінде тіркеуді талап етті. Хайдара осы заңдарға наразылық білдіру ниетін жариялаған, бірақ 16 желтоқсанда Банжулда жұмысынан үйіне келе жатқанда белгісіз қарулы адамдардың қолынан қаза тапты. Оның екі әріптесі де жарақат алды. Гамбия үкіметі жылдар бойы тиісті тергеу жүргізбегені және сын айтқандарды қорқытқаны үшін көп сынға ілікті. Хайдараның отбасы үкіметке салғыштық үшін сотқа жүгінді, және 2014 жылы ЭКОВАС соты отбасының пайдасына шешім шығарып, оларға 60 000 доллар көлемінде материалдық және сот шығындарын төлеуді міндеттеді, бірақ үкімет әлі де бұл шешімді орындаған жоқ. Оның өлімі әлі де ашылмаған қылмыс болып қалуда, бірақ 2017 жылдың мамырында (Адама Барроу Яхья Джаммеден кейін президент болғаннан кейін) күдікпен қаралатын екі әскери офицерге қамау ордерлері берілді. Дейда Хайдараның артында әйелі мен бес баласы қалды. Ол 2005 жылы PEN/Barbara Goldsmith жазу еркіндігі сыйлығымен марапатталды. 2010 жылы Африка редакторлар форумының «Африка журналистикасының батыры» сыйлығын жеңіп алды, осы сыйлықты жоғалып кеткен журналист Эбрима Маннемен бөлісті. 2019 жылдың 22 шілдесінде Банжулда өткен жария тыңдауда, Ақиқат, келісім және өтеу комиссиясы (TRRC) алдындағы лейтенант Малик Джаттаның куәлігінде, Хайдараның Джаммедің бұйрығымен атылғанын айтты.
Hydara was an advocate of press freedom and a fierce critic of the government of then President Yahya Jammeh, who was openly hostile to Gambian journalists and the media. On December 14, 2004, the Gambia passed two new media laws. One, the Criminal Code (Amendment) Bill 2004, allowed prison terms for defamation and sedition; the other, the Newspaper (Amendment) Bill 2004, required newspaper owners to purchase expensive operating licenses, registering their homes as security. Hydara announced his intent to challenge these laws, but on December 16, was assassinated by an unknown gunman while driving home from work in Banjul. Two of his colleagues were also injured. Over the years, the Gambian government was the target of much criticism for its failure to properly field an investigation and also for intimidating those who made such criticisms. Hydara's family filed a lawsuit against the government for negligence, and an ECOWAS court ruled in favour of the family in 2014, awarding them $60,000 in damages and legal fees, although the government has not yet complied with the ruling. His murder remains unsolved, although in May 2017 (after Adama Barrow replaced Yahya Jammeh as President), arrest warrants were issued for two army officers as suspects. Deyda Hydara was survived by his wife and his five children. He was posthumously awarded the PEN/Barbara Goldsmith Freedom to Write Award in 2005 In 2010, he won the Hero of African Journalism Award of The African Editors’ Forum in 2010, sharing the latter with disappeared journalist Ebrima Manneh. In testimony of Lt Malick Jatta before the Truth, Reconciliation and Reparations Commission, TRRC, at a public hearing in Banjul on July 22, 2019 Jatta said that Hydara was shot on the orders of Jammeh.
Тергеу талабы және жала жабу туралы сот
2008 жылдың қарашасында Халықаралық баспасөз институты Гамбияда журналистерге қатысты зорлық-зомбылықты тергеуді талап ететін, әсіресе әлі де шешілмеген Дейда Хайдараның өліміне қатысты "Әділетсіздікке қарсы" науқанын бастады. 2009 жылдың маусым айында өткен баспасөз конференциясында Гамбия президенті Яхья Джамме Хайдара ісіне қатысты сұрақтарды кешіріп, "Осы ақымақ сайттардың бірі "Дейда Хайдараны кім өлтірді?" деп жаза береді. Олар барып, Дейда Хайдарадан кім өлтіргенін сұрасын" деді. Қылмыскерлер әлі сот алдына келген жоқ, бірақ кейбір адамдар Гамбия Республикасының бұрынғы үкіметі осы оқиғаға жауапты болуы мүмкін деп санайды. Гамбияның баспасөз одағы Гамбиядағы баспасөз бостандығының жетіспеушілігін, тергеудің тоқтап қалуын және президенттің "ыңғайсыз" деп атаған сөздерін сынап, мәлімдеме жариялады. Бұл мәлімдеме 11 маусымда The Point және Foroyaa апталық газеттерінде жарияланды. Джаби Дибба (бірден-бір әйел) 2 мильдік түрмеде, ал Саин, Саван, Фаал, Саар және Турай ескі Джешванг түрмесінде қамалды. 8 тамызда Джаби Диббаның жеті айлық баласы алынып кетті. Журналистерді қорғау комитеті, Халықаралық адам құқықтары федерациясы, Халықаралық ПЕН, ПЕН Америка орталығы және Front Line Defenders Саиннің босатылуын талап етті. Дегенмен, Джамме журналистерді айыптауын тоқтатпады, тіпті мемлекеттік телеарнада "Олар баспасөз бостандығы деп аталатын нәрселердің артына тығылып, заңды бұзып, жазасыз қалуға тырысады ма? Олар бұл жолы жаңылысты. Біз оларды заң бойынша жазалаймыз" деді. Алайда, Джамме қыркүйек айында "ішкі және халықаралық қысым" науқанынан кейін оларды кешірді. Нигериялық Aluko & Oyebode заң фирмасы Дейда Хайдараның отбасын және Халықаралық журналистер федерациясының Африка аймақтық кеңсесін (IFJ Africa) Гамбия үкіметіне қарсы сот ісінде өкілдік етті.
In November 2008, the International Press Institute began a "Justice Denied" campaign pressing for investigations into violence against journalists in the Gambia, particularly the still unsolved murder of Deyda Haydara. At a June 2009 press conference, Gambian President Yahya Jammeh disparaged questions about the Hydara investigation, saying "And up to now one of these stupid Web sites carries 'Who Killed Deyda Hydara'? Let them go and ask Deyda Hydara who killed him." Although the killers have not yet been brought to justice, it is believed by some that the former government in the Republic of Gambia may have been responsible for this act. The Gambia Press Union then published a statement criticizing the lack of press freedom in Gambia, the stalled progress of the investigation, and the president's remarks, which the union called "inappropriate". The statement ran in The Point and a weekly newspaper, Foroyaa, on June 11. Jabbi Dibba (the only woman) was held in Mile 2 prison, while Saine, Sawaneh, Faal, Saar, and Touray were held in Old Jeshwang prison. On August 8, Jabbi Dibba's seven month old baby was taken away. The Committee to Protect Journalists also campaigned for Saine's release, the International Federation for Human Rights, International PEN, the PEN American Center, and Front Line Defenders. Jammeh continued to denounce the journalists, however, making a state television appearance to say "So they think they can hide behind so called press freedom and violate the law and get away with it? They got it wrong this time We are going to prosecute them to the letter." However, Jammeh pardoned them in September, following a campaign of "domestic and international pressure". The Nigerian law firm, Aluko & Oyebode, represented the family of Deyda Hydara and the Africa Regional Office of the International Federation of Journalists (IFJ Africa) in the law suit against the Gambian government.