Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вишнувардана (1108–1152 жж.) – бүгінгі күні Үндістанның Карнатака штатындағы Хойсала империясының патшасы. Ол ағасы Веера Баллала I-нің шамамен 1108 жылы қайтыс болуынан кейін Хойсала тағына отырды. Бастапқыда джайнизмді ұстанған және Битти Дева деп белгілі болған ол индуист философ Рамануджаның ықпалына түсіп, индуист вайшнавизміне көшті және «Вишнувардана» деген ат алды. Алайда, оның әйелі Шантала джайнизмді сақтап қалды. Бұл джайнизмнен индуизмге өту кезеңі болды. Вишнувардана өзінің үстемдігіндегі Батыс Чалукия королі Викрамадитья VI және оңтүстіктегі Чола империясына қарсы бірқатар шайқастар арқылы Оңтүстік Үндістанда тәуелсіз Хойсала империясын құрудың алғашқы қадамдарын жасады. Ол Талакад шайқасында Чолалардың гегемониясынан Гангавати провинциясының (қазіргі Оңтүстік Карнатака) және Ноламбавадидің бір бөлігін қайтарып алды. Тарихшы Коэльоның сөзіне сәйкес, Вишнувардананың күш-жігерінің арқасында Хойсалалар патшалық мәртебесіне қол жеткізді, оның билігі «даңқты» әскери науқандарға толы болды. Тарихшылар Сен, Чопра және басқалар, сондай-ақ Састри Вишнувардананы «үлкен сарбаз» және «амбициялы монарх» деп сипаттайды. Вишнувардананың қолдауымен каннада тіліндегі Хойсала әдебиеті гүлденді. Математик Раджадитья математика бойынша «Вьявахараганита» және «Лилавати» еңбектерін жазды. Тарихшы Э. П. Райсқа сәйкес, эпикалық ақын Нагачандра Вишнувардананың қамқорлығында болған кезде, ол каннада тіліндегі Рамаянаның (джайни нұсқасы) ең ерте нұсқасын – «Рамачандра чарита пурана» және он тоғызыншы джайни Тиртханкар туралы «Маллинатапурана» эпосын жазды.
Vishnuvardhana (r. 1108–1152 CE) was a king of the Hoysala Empire in what is today the modern state of Karnataka, India. He ascended the Hoysala throne after the death of his elder brother Veera Ballala I in c.1108. Originally a follower of Jainism and known as Bitti Deva, he came under the influence of the Hindu philosopher Ramanuja, converted to Hindu Vaishnavism and took the name "Vishnuvardhana". His queen Shanthala however remained a Jain. This was the transition period from Jainism to Hinduism Vishnuvardhana took the first steps in creating an independent Hoysala Empire in South India through a series of battles against his overlord, the Western Chalukya King Vikramaditya VI, and the Chola Empire to the south. He recovered parts of Gangavadi province (modern southern Karnataka) from the hegemony of the Cholas in the battle of Talakad, and parts of Nolambavdi. According to historian Coelho, the Hoysalas gained the dignity of a kingdom due to the efforts of Vishnuvardhana, whose rule was packed with "glorious" military campaigns. According to historians Sen, Chopra et al., and Sastri, Vishnuvardhana was a "great soldier" and an "ambitious monarch". Hoysala literature in the Kannada language began to proliferate under the patronage of Vishnuvardhana. The mathematician Rajaditya wrote Vyavaharaganita and Lilavati on mathematics. According to the historian E. P. Rice, the epic poet Nagachandra was under Vishnuvardhana's patronage when he wrote the earliest extant Ramayana (a Jain version) in the Kannada language called Ramachandra charita purana, and an epic on the nineteenth Jain Tirthankar titled Mallinathapurana.
Оңтүстік соғыс
Вишнувардана ағасы I Вера Баллала билік еткен кезде Гангвадидің бір бөлігінің губернаторы болды. Хойсала тағына отырғаннан кейін, оның алғашқы маңызды жаулауы шамамен 1116 жылы басылып алынған Чоланың Гангвади аймақтары болды. Тарихшы Каматтың сөзіне сәйкес, наразы Чола губернаторы Адигайман Вишнувардананың жаулауына көмектескен болуы мүмкін. Вайшнав индуистігіне сенгендіктен, Чола губернаторы Кулотунга Чола I тарапынан жақсы қабылданбаған болуы мүмкін. Бірақ Шастри Вишнувардана Адигайманның қолдауын алу үшін оны жеңіп алғанын мәлімдейді. Шамамен 1117 жылға қарай Вишнувардана Нилгири аймағының басқа билеушілерін, мысалы Ченгалваларды, Конгалваларды (тарихшы Дерретттің айтуынша, бұл Вишнувардананың Конгалва ханшайымы Чандаладевиге үйленуіне әкелді) және Нидугал Чола билеушісі Ируккавеланы жеңді. Каматтың мәліметінше, Вишнувардананың әскері Канчиге дейін жеткен. Ноламбавадидің ноламбалары, Банаваси мен Гоаның кадамбалары (Джайакеси II билік еткен), Уччангидің пандьялары (Тунгабхадраға жақын билеушілердің кішкентай әулеті), Тулунадудың алупалары және Хосагунданың сантаралары салық төлеуге және Вишнувардананы өздерінің үстемдігін мойындауға мәжбүр болды. Осы кезеңдегі Хойсала жазуларында Вишнувардананың Нилгириді жаулап алғаны көрсетілген. Чамараджанагара жазуы оның әскерлері Нила тауларын кесіп өткенін және оны "Кераланың иесі" деп жариялағанын көрсетеді. Тарихшылар Чопра, Равиндран және Субхраманианның айтуынша, басқа да жазбаларда оның Чолаларға қарсы жеңістерінен кейін Канчиде уақытша тұрғаны айтылады. Вишнувардана Чола империясының күйреуіне ықпал етті. Осы жеңістерімен Вишнувардана Талакадугонда ("Талакадтың Иесі") және Ноламбавади гонда ("Ноламбалардың Иесі") деген лақаптарды алды.
Vishnuvardhana was the governor over parts of Gangavadi during the rule of his elder brother Veera Ballala I. After ascending the Hoysala throne, his first major conquest was that of the occupied Chola territories of Gangavadi in c.1116. According to the historian Kamath, the disgruntled Chola governor Adigaiman may have helped Vishnuvardhana in his conquest. Being a Vaishnava Hindu by faith, the Chola governor may not have been treated well by King Kulothunga Chola I. But Sastri claims Vishnuvardhana overwhelmed Adigaiman before gaining his support. By c.1117, Vishnuvardhana defeated the other rulers of the Nilgiri region, such as the Chengalvas, the Kongalvas (resulting in his marriage to the Kongalva princess Chandaladevi, according to historian Derrett), and the Nidugal Chola ruler Irukkavela. According to Kamath, Vishnuvardhana's forces marched as far as Kanchi. The Nolambas of Nolambavadi, Kadambas of Banavasi and Goa (ruled by Jayakesi II), the Pandyas of Uchchangi (a small dynasty of rulers near the Tungabhadra), the Alupas of Tulunadu, and the Santaras of Hosagunda had to pay tribute and accept Vishnuvardhana as their overlord. Hoysala inscriptions of the period note Vishnuvardhana's conquest of the Nilgiris. The Chamarajanagara inscription gives details that his armies crossed the Nila mountains and proclaims him the "master of Kerala". According to the historians Chopra, Ravindran and Subhramanian, other records mention his temporary stay in Kanchi after his victories over the Cholas. Vishnuvardhana was responsible in part for the disruption to the Chola empire. With these victories, Vishnuvardhana assumed the titles Talakadugonda ("Lord of Talakad") and Nolambavadi gonda ("Lord of the Nolambas").
Кальяни шалукийлеріне қарсы соғыстар
Оңтүстіктегі табыстарынан кейін Вишнувардана өзінің үстемдігінде болған, Ұлы Батыс Чалкуя королі VI Викрамадиттіден азат болу ниетімен дереу солтүстікке бет бұрды. Шамамен 1117 және 1120 жылдар аралығында Вишнувардана Каннегалада (шамамен 1118 ж.) Чалкуя әскерлерімен сәтті күресті, Ханагалдағы стратегиялық бекіністі басып алды, Халлур шайқасында Чалкуя қолбасшысы Боппаннаны жеңді (шамамен 1120 ж.) және Банаваси мен Хумача аймақтарына билігін кеңейтті. Шамамен 1122 жылға қарай Кришна өзеніне жетті. Мұнда ол Чалкуя императорына адал болған күшті Синда басшысы Ачугиден жеңілді. Сондықтан Вишнуварданаға Чалкуя тағына уақытша бағынуға мәжбүр болды. Бірақ ол ұзақ бағынышта болған жоқ. VI Викрамадиттің қайтысынан кейін, Хойсала монархы 1140 жылға қарай Ханагал, Уччанги және Банкапураны қайта басып алып, Тунгабхадра өзенінен солтүсқарай Лаккундиге дейін жорық жасады. Тарихшы Мажумдар Вишнувардананың шамамен 1131 жылы Кришна өзені аймағындағы жерлерді бақылап, Чалкуяларға формалды бағыныштылығына қарамастан, тәуелсіздіктің символы саналатын Тулапуруша рәсімін өткізгенін айтады. Тарихшылар Вишнувардананың қайтыс болған жылы туралы келіспейді. Састри, С. К. Айянгар және Десай оның шамамен 1152 жылы қайтыс болғанын мәлімдейді. Алайда Камат Вишнувардананың одан сәл ертерек қайтыс болғанына дәлелдер бар дейді, себебі 1145 жылғы Ялладахалли жазбасы оның ұлы Нарасимха I-ді Хойсала монархы деп жариялайды. Белур және Халебидудегі осы екі храм, сондай-ақ Хойсала патшасы Нарасимха III салған Соманатапурадағы Кешава храмы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енді. Ченнакесава храм кешенінде Вишнувардананың танымал патшайымы Шанталадеви салған кішкентай, бірақ әсем Каппе Ченнигарая храмы орналасқан.
After his successes in the south, Vishnuvardhana swiftly turned north with the intention of breaking free from his overlord, the great Western Chalukya King Vikramaditya VI. Between c.1117 and c.1120, Vishnuvardhana successfully dealt with the Chalukyan armies at Kannegala (c.1118), occupied a strategic fort at Hanagal, defeated the Chalukyan commander Boppanna at Hallur (c.1120) and spread his control over the Banavasi and Humacha regions. By c.1122, he had reached the Krishna river. Here he was defeated by the powerful Sinda chief Achugi, a commander loyal to the Chalukya emperor. Vishnuvardhana thus had to accept, for the time being, subordination to the Chalukya throne. But he was not to be subdued for long. After the death of Vikarmaditya VI, the Hoysala monarch re captured Hanagal, Uchchangi and Bankapura by c.1140 and marched north of the Tungabhadra river up to Lakkundi. The historian Majumdar claims Vishnuvardhana controlled areas in the Krishna river region even around c.1131 and performed the prestigious Tulapurusha ceremony, a symbol of sovereignty, despite his nominal subordination to the Chalukyas. Historians are divided over the year when Vishnuvardhana died. Sastri, S. K. Aiyangar and Desai are of the opinion he died in c.1152. But Kamath claims there is evidence the Vishnuvardhana died a little earlier because the Yalladahalli record of c.1145 proclaims his son Narasimha I the Hoysala monarch. These two temples of Belur and Halebidu, and the Keshava temple at Somanathapura (built by Hoysala king Narsimha III) were accorded UNESCO World Heritage Site status. With in the Chennakesava temple complex is the smaller yet ornate Kappe Chennigaraya temple built by Vishnuvardhana's noted queen Shantaladevi.