Кіріспе

Индустар мен джайндардың дипломатиялық тәсілдері. Упая – санскрит тілінен алынған сөз, ол "тәсілдер" немесе "ойлар", "қандай да бір күйге немесе жағдайға жету" және "жақындау" мағыналарын білдіреді. Бұл термин индуизм мен джайнизм мәтіндерінде кездесетін дипломатиялық әдістерді де көрсетеді.

Сипаттамалар

Қаутилья төрт Упайяны атап өтті: "Сама", "Дана" немесе "Дама", "Данда" және "Бхеда" – мемлекеттік саясатта қақтығыстар мен соғыс жағдайларын болдырмау үшін шешім табудың жолдары (Арташастра 2.10.47). Бұл тіркес, сондай-ақ, қандай да бір мәселені шешу қажет болған кезде жиі қолданылады. "Сама" – бірінші қадам, яғни келісімге келу немесе одақ құру. Мемлекеттер арасында қақтығыс туындағанда, алғашқы қадам – келіссөздер жүргізу. Келісімге келудің бес түрі бар: адамды мақтау, туыстық қарым-қатынасқа сілтеме жасау (мысалы, неке арқылы), ортақ мүдделерді көрсету, егер белгілі бір іс белгілі бір жолмен жасалса, болашақта қандай салдар болатынын айту және, соңында, өзіңді қарсы тараптың қалауынша қою (Арташастра 2.10.48-53). "Дана" – сыйлық беру немесе өтемақы төлеу (Арташастра 2.10.54). Кейде оны "Дама" деп те атайды, яғни құнын төлеу. "Бхеда" – логиканы немесе айла-шаруаны пайдаланып, санаға әсер ету. Дұшпанның арасында ыдысқандық пен келіспеушілік тудыру (Арташастра 2.10.55). "Данда" – күш немесе қару-жарақ. Қарсы мемлекетке қарсы соғыс ашу. Бұл – әскери күш қолданудың соңғы шарасы. "Данданың" үш түрі бар: өлтіру, азаптау және тонау (Арташастра 2.10.56). Жоғарыда аталған төрт Упайя әдетте бір тіркеспен "Сама Дана Бхеда Дандопая" деп аталады. Бұл – бүкіл Үндістанда кез келген дауды шешу үшін кеңінен қолданылатын кең таралған цитата. Қорғаныс зерттеулері мен талдау институтының веб-сайтындағы мақалада 20 ғасырдың билік саясатының теоретигі Ханс Моргентау билік тепе-теңдігі үшін күресте төрт ұқсас әдіс ұсынады: "Бөліп биле", өтемақы төлеу, қарулану және одақ құру. Бұл төрт тәсіл индуистік Итихаса (эпостар) және Дхармашастралар, сондай-ақ джайнистік Нитивакьямитра мәтінінде де кездеседі.