V ғасырдағы теолог Юлиан Экланумский және пелагиандық көзқарастар

Кіріспе

V ғасырдың басындағы дін танушы Юлиан Эклануандық (Iulianus Aeclanensis; шамамен 386 – шамамен 455) – қазіргі Беневенто (Италия) қаласының жанындағы Эклануан епископы болды. Ол V ғасырдағы пелагиандардың көрнекті қайраткері еді.

Өмір

Джулиан Апулияда дүниеге келген. Оның әкесі Мемор немесе Мемориус есімді итальяндық епископ, ал анасы Джулиана есімді ақсүйек әйел болған. Гипполық Августин осы отбасымен жақын байланыста болды және олар туралы зор құрметпен және сүйіспеншілікпен жазған. Шамамен 404 жылы Джулиан әкесі басқаратын шіркеуде лектор болды, және осы қызметте тұрғанда Тития есімді мирян әйелге үйленді. Кейін Нола епископы болған Паулин, оны отбасымен тығыз қарым-қатынаста екенін көрсететін әсем Эпиталамиум жазды. 410 жылға қарай Джулиан дьякон болып тағайындалған. Ол шамамен 417 жылы Иннокентий I тарапынан епископқа бекітілді, бірақ оның епархиясының атауы әртүрлі айтылады. Оның замандасы Мариус Меркатор оны "Episcopus Eclanensis" деп нақты айтады. Иннокентий I 417 жылдың 12 наурызында қайтыс болды. Осы күнге дейін Джулиан қабілетімен, білімімен және дұрыс сенімімен жоғары беделге ие болды, және Меркатор оның Иннокентийдің пелагиандарды айыптауына келісетінін қорытады. Дегенмен, тіпті Иннокентийдің де оның пелагиандықпен байланысы бар деген күдікке түсуіне себептер бар.

Пелагиандықпен байланысы

Пелагий мен Коэлестийдің істері Зосимның Бес Innocent қайтысынан кейін көп ұзамай қайта ашылғанда, Юлиан Меркатордың алдында олардың жағында күшпен сөйлегендей болды; және Зосим Пелагийлерге қарсы өз Epistola Tractoria 577-сін (417 ж.) шығарғанда және оны Шығыс пен Батыстың маңызды діни орталықтарына, Антиохиядан басқа, қол қою үшін жібергенде, Юлиан бас тартқандардың қатарында болды. Соның салдарынан ол шіркеуден қуылды, содан кейін император Гонорийдің 418 жылдың наурызындағы жарлығымен жер аударылды. Юлиан енді Зосимға екі хат жолдады, олардың бірінің үзінділерін Меркатор сақтап қалған. Екіншісінен ешқандай із қалмаған. Сол кезде Юлиан өзінің және тағы 18 бас тартқан адамның атынан Салоника епископы Руфқа (410–431 жж.) хат жолдады. Руф Иллириядағы Рим шіркеуінің викариусы болды және сол уақытта Константинополь патриархы Аттикуспен қарым-қатынаста қиындықтар туындады. Аттикус Пелагийлерге қарсы болғандықтан, Юлиан мен оның жақтастары Руфты оларға көмектесуге көндіруге тырысқан болуы мүмкін. Зосим 418 жылдың 26 желтоқсанында қайтыс болды, ал 10 сәуірде Бонифаций I оның орнына келді. Юлианның Руфқа жазған хатында, сондай-ақ Рим шіркеуінің қызметкерлеріне жазған хатында, ол өзінің хаты емес екенін айтты, Зосимды адалдықтан шығумен және Рим шіркеуінің қызметкерлерін Пелагийлерді айыптауда ықпал етумен айыптады; екеуін де түрлі ерестермен айыптады; және олардың арқасында Батыс епископтарының көп бөлігі догмаға қарсылық білдіргенін, оны «шамадан тыс ақымақтықтан да, дінсіздіктен де кем емес» деп сипаттады. Гарнье хатты Руфқа және екеуін Зосимға 418 жылға жатқызды. Юлиан Зосимға екі хат жазғанда, ол Августиннің «Неке және құштарлық» атты еңбегіне жауап дайындап жатты, оны өзінің бас тартушы достасы Турбантийге арнады, оның дұғаларын шіркеу манихейшіліктің ластануынан құтылуы үшін сұрады. Ол Валериусқа төрт кітаптан тұратын «Некені қаралайтындар мен оның жемісін шайтанға жатқызатындарға қарсы» атты еңбегінің үзінділерін жіберді, ол оларды досы Августинге жіберді, ол бірден «Неке және құштарлық» еңбегінің екінші кітабымен жауап берді. Кейін Юлианның еңбегі оның қолына тигенде, Августин «Юлиан Пелагийге қарсы» еңбегінде толық жауап берді. Августин қарсыласын еркін келтіреді, ал Юлиан қарсыластарының манихейшілігін қайта айтты; Зосимды адалдықтан шығумен қайта айыптады және ол қорғаған антропологияны кеңейтті. Батыстан қуылған Юлиан және оның бірнеше жер аударылған серіктері Киликияға барып, біраз уақыт Мопсуэстия епискобы Феодормен бірге болды, оны Меркатор Пелагийшіліктің бастаушыларының бірі деп айыптады және Августинге қарсы жазды. Осы уақытта Августин Юлианға жауап берді, ол оны 8 кітапта Флорусқа, бас тартушы достасына жолдады. Меркатор түрлі үзінділер келтірді, бірақ ол Августинның толық емеске қалған «Толық емес еңбек» еңбегінен жақсы танымал, ол осы еңбекке жауап ретінде жазылған. 422 жылдың қыркүйегінде Бонифаций I қайтыс болды және Селестин I билікке келді, Юлиан Киликиядан Италияға қайтып келді, жаңа папа Пелагийлердің ісін қайта қарастыруы мүмкін деп үміттенді, әсіресе Рим шіркеуі мен Африка епископтары арасында келіспеушіліктер туғандықтан. Селестин оны кері қайтарды және екінші рет жер аударды. Юлиан Киликиядағы кеңесте болмағандықтан да айыпталып сотталды, Феодор да айыптауға қосылды. Осыдан кейін Юлиан Константинопольге барды, онда Аттикус пен оның ізбасары Сисинний (426, 427 жж.) оны бірдей тағдыр күтті. 428 жылы Несторий патриархатқа келгенде, Юлианның үміті қайтадан көтерілді, ол Несторийге де, император Феодосийге де жүгінді. Бастапқыда екеуі де оған біраз көмек көрсетті, сондықтан императордың Несторийдің ұсынысымен ерестерге қарсы шығарған жарлығында Пелагийлер туралы ештеңе айтылмаған болуы мүмкін. Патриарх Селестинге өзінің және достарының атынан бірнеше рет хат жазды, бірақ ол оларға көрсеткен қамқорлық оның олардың қатысуымен өткен публиктік сөйлеуін қорғауын қажет етті, оны Меркатор аударған. 429 жылы Меркатор императорға «Коэлестий туралы ескерту» еңбегін ұсынды, онда ол Пелагийлерге қарсы іс-қимылдарды егжей-тегжейлі баяндады және олардың іліміне қатысты сын айтты. Юлиан мен оның достары император жарлығымен Константинопольден қуылды. 430 жылдың соңында Селестин Римде кеңес шақырды, ол Юлианды және басқаларды тағы да айыптады.

When the cases of Pelagius and Coelestius were reopened by Zosimus, shortly after the death of Innocent, Julian seems to have expressed himself strongly in their favour in the hearing of Mercator; and when Zosimus issued his Epistola Tractoria 577 against the Pelagians (417 CE) and sent it to the major sees of the East and West for subscription, with the notable exception of Antioch, Julian was among those who refused. He was accordingly deposed, and afterwards exiled under the edicts issued by the emperor Honorius in March 418. Julian now addressed two letters to Zosimus, one of which was very generally circulated throughout Italy before it reached the pontiff. Of this Mercator has preserved some fragments. Of the other we have no remains. About the same time Julian addressed a letter to Rufus, bishop of Thessalonica (410–431), on his own behalf and that of 18 fellow recusants. Rufus was vicarius of the Roman see in Illyricum and just then in serious collision with Atticus the patriarch of Constantinople. As Atticus was a strenuous opponent of the Pelagians, Julian and his brethren perhaps thought Rufus might be persuaded to favour them. Zosimus died on 26 December 418 and was succeeded by Boniface I on 10 April 419. The letter of Julian to Rufus, with another to the clergy of Rome which he denied to be his, accuses Zosimus of tergiversation and the Roman clergy of having been unduly influenced in their condemnation of the Pelagians; charges both with various heresies; and protests that by their means the subscriptions of nearly all the Western bishops had been uncanonically extorted to a dogma which he characterizes as "non minus stultum quam impium". Garnier assigns the letter to Rufus and the two to Zosimus to 418 CE. When Julian addressed his two letters to Zosimus he was preparing a reply to the first of Augustine's two books de Nuptiis et Concupiscentia, which he addressed to a fellow recusant named Turbantius, whose prayers he earnestly asks that the church may be delivered from the defilement of Manicheism. He sent some extracts from the work, which was in four books, and apparently entitled Contra eos qui nuptias damnant et fructus earum diabolo assignant, to Valerius, who forwarded them to his friend Augustine, who at once rejoined in a second book de Nuptiis et Concupiscentia. When Julian's work subsequently came into his hands, Augustine published a fuller rejoinder in his contra Julianum Pelagianum. Augustine freely quotes his antagonist, and Julian again insisted upon the Manicheism of his opponents; again charged Zosimus with prevarication, and elaborated the whole anthropology for which he contended. When driven from the West, Julian and some of his fellow exiles went into Cilicia and remained for a time with Theodorus, bishop of Mopsuestia, who is charged by Mercator with having been one of the originators of Pelagianism and who wrote against Augustine. Meanwhile, the rejoinder of Augustine had reached Julian, who answered it in 8 books, addressed to Florus, a fellow recusant. Mercator has given various extracts, but it is best known from Augustine's elaborate Opus Imperfectum, which was evoked by it, but left incomplete. On the death of Boniface I and the succession of Celestine I in September 422, Julian apparently left Cilicia and returned to Italy, probably hoping that the new pontiff might reconsider the case of the Pelagians, especially as a variance had then arisen between the Roman see and the African bishops. Celestine repulsed him, and caused him to be exiled a second time. Julian was also condemned, in his absence, by a council in Cilicia, Theodorus concurring in the censure). On this Julian went to Constantinople, where the same fate awaited him both from Atticus and his successor Sisinnius (426, 427 CE). On the accession of Nestorius to the patriarchate in 428 CE, the expectations of Julian were again raised, and he appealed both to Nestorius and to the emperor Theodosius II. Both at first gave him some
encouragement, which may be why there is no mention of the Pelagians in the celebrated edict which the emperor issued against heresies at the instance of Nestorius. The patriarch wrote to Celestine more than once on his behalf and that of his friends, but the favour he shewed them necessitated his defending himself in a public discourse delivered in their presence, and translated by Mercator. In 429 Mercator presented his Commonitorium de Coelestio to the emperor, wherein he carefully relates the proceedings against the Pelagians and comments severely upon their teaching. Julian and his friends were then driven from Constantinople by an imperial edict. Towards the close of 430 Celestine convened a council at Rome, which condemned Julian and others once more.

Соңғы жылдар

Константинополден қайда кеткені белгісіз, бірақ ол басқа пелагиандармен бірге Несториймен бірге 431 жылы Ефес монастырына барған сияқты және Иоанн Антиохияның өткізген "Conciliabulum"-ына қатысқан. Барониус, Грегорийдің хаттарының бірінен, "Conciliabulum"-дың 578 жылы Юлиан мен оның достарын ақтағанын айтады, бірақ кардинал Норис кеңестің Пелагиандарды, Юлианның атын нақты атап, айыптауын қайталады. Селестиннен (31 шілде 432) кейін келген Сикст III, пресвитер болғанда, Пелагиандарды қолдаған, бұл Августинге қайғы әкелді. Юлиан оның арқылы жоғалтқан мәртебесін қайтаруға тырысты, бірақ Сикст оған қатаң қарады, негізінен Леоның, сол кездегі пресвитердің, ықпалымен, ол 440 жылы оның ізбасары болды. Рим папасы болған Лео Пелагиандарға, әсіресе Юлианға қатысты да сондай көзқарас танытты. Юлианның 454 жыл шамасында Сицилияда қайтыс болғанға дейін жайлы ештеңе естілмеді. Оның қайтысынан бірнеше жыл өткен соң, Юлианды тағы да 484 жыл шамасында Нола епискобы Иоанн Талайя айыптады. Юлиан қабілетті және білімді адам болған. Геннадий оны "vir acer ingenio, in divinis Scripturis doctus, Graeca et Latina lingua scholasticus" деп сипаттайды. Жоғарыда аталған еңбектерінен басқа, Беда оның "Ән туралы" Opuscula-лары туралы, соның ішінде "libellus" de Amore және "libellus" de Bono Constantiae туралы айтады, ол екеуін де пелагиандықпен айыптады және әрқайсысынан үзінділер келтірді. Гарнье Юлианды "Libellus Fidei a Rufino Palaestinae Provinciae Presbytero" аудармашысы деп санайды, оны Мариус Меркатордың басылымында жариялаған, сондай-ақ Августин өзінің "Perfectione Justitiae" еңбегінде жауап берген "Definitionum seu Ratiocinationem" еңбегінің авторы деп есептейді.

Юлианның теологиясы

Юлианның Пелагиан теологиясының жанашырлықпен және қол жетімді баяндамасын Питер Браунның «Августин Гиппоний: өмірбаяны» (1967, 2000) кітабының 32-ші тарауынан табуға болады. 419 жылдан бастап Юлиан мен Сент-Августин кітаптар, памфлеттер, хаттар және уағыздар арқылы қарсы тұрды, осы арқылы олардың контрастты көзқарастары туралы нақты түсінік алдық. Олардың пікір таласы бүгінге дейін жалғасып келеді:

Күнә және ерік: Кейбір пелагиандар Адамның бастапқы күнәсінің барлық адамдарға туған кезде берілмейді деп мәлімдеді. Сондықтан нәрестелерді шомылдыру қажет емес: олар күнәсіз дүниеге келеді. Ересектерді шомылдыру күнәларды кешіреді, бірақ пелагиан үшін бұл шомылдырылған христиан, осы маңызды жаңа бастамадан кейін, шіркеудің көмегімен немесе көмексіз өзін-өзі жетілдіруге толықтай еркіндікке ие дегенді білдіреді. Пелагийдің жазбаларының сақталған үзінділерінде ол нәрестелерді шомылдыру қажеттігін және рақымсыз жақсылық жоқ екенін жазған. Юлиан Римге хат жазып, «Біз Мәсіхтің рақымы барлық адамдарға, ересектерге де, нәрестелерге де қажет екенін мойындаймыз және екі шомылдырылған адамнан туған баланың шомылдырылмауы керек дегендерді анафема жасаймыз» деді. Ол рақымның барлығына қажет екенін де растады: «Біз адамдардың Құдайдың жұмысы екенін және ешкім Оның күшімен жамандыққа немесе жақсылыққа мәжбүр емес екенін, бірақ адам өз еркімен жақсылық немесе жамандық жасайды, бірақ жақсы істегенде оған әрқашан Құдайдың рақымы көмектеседі, ал жамандық істегенде шайтанның құлпынайлары оны жетелейді» деп мәлімдеді. Бұл Августиннің түпкі күнә туралы көзқарасына қайшы келеді. Пелагиандар күнәны табиғаттың емес, ерік-жігердің мәселесі деп қарастырды, оны кері қайтаруға болатын таңдау ретінде қарастырды. Шомылдыру арқылы күш алған әркімнің жамандықтан бас тартуға жеткілікті өзіне-өзін бақылауға ие болады. (Бұл тұста пелагиандар пұтқа табынушы стоицизмге сүйенді.) Августин үшін мұндай оптимизм қауіпті түрде наивтік болды: адамның еркі бағындырылмайтын құштарлықтарға толы қараңғы ішкі лабиринтке түсіп кеткен. Ешкім де Құдайдың рақымы мен шіркеудің құрметіне ие болмай, өзін өзі құтқара алмайды. Құдайдың әділдігі: Юлиан яһудилердің құдайлық пен заңды теңеуіне сүйенді. Оның пікірінше, заң – рационалды, ақылға қонымды және пропорционалды нәрсе, ол Құдайдан бастау алады және Құдайдың өзінің қасиеттерін көрсетеді. Құдай әділетсіз болса, оны Құдай деп елестету мүмкін емес. Пелагиандар Құдай Адамның жасаған бір күнәсі үшін барлық адамды жазаламайды деп есептеді; Құдай күнәлары шекті немесе Мәсіх туралы естімегендерді мәңгілік азапқа тартпайды (қайта, Пелагий кейбір үзінділерінде басқаша ойлаған сияқты, өйткені ол кез келген адамның құтқарылуы үшін шомылдыру қажет деп мәлімдеді). Августин мұндай әділдік тұжырымдарын Құдайға жатқызуға болмайды деп есептеді, өйткені Оның жолдары түсініксіз. Пелагиандар тағдырды әр адамның өз құтқарылуын іске асыруға деген еркіндігімен үйлеспейтін нәрсе деп қабылдамады. Юлиан Августин тек мінез-құлқымен ғана манихейшіл екенін айтты. Бұл айыптаманы Августин «Юлианға қарсы» еңбегінде жоққа шығарды. Жыныстық қатынас: Браун айтқандай, Юлиан жыныстық инстинкт туралы батыл сөйледі, оны дененің алтыншы сезімі ретінде, ақыл мен жануарлық сезім арасында деликатты тепе-теңдікте пайдаланылуы мүмкін [моральдық] бейтарап энергия ретінде сипаттады. (1) Юлиан: «Біз жыныстық құштарлықты – яғни, жыныстық қатынасқа мүмкіндік бермейтін ерліктің өзін, Құдай тағайындаған деп айтамыз». Әлеуметтік реформа: Юлианның пелагиандық бағыты өзін тазалаушы реформа қозғалысы ретінде ұсынды, ол моральдық жағынан кемелді христиандарды Рим қоғамын іштен қайта құруға, оның қатыгездігі мен әділетсіздігіне қарсы тұруға шақыруға тырысты.

Sin and will: Some Pelagians denied that the original sin of Adam was transmitted to all humans at birth. Babies, therefore, need not be baptized: they are born innocent. Adult baptism does remit sins, but for the Pelagian, this meant that the baptized Christian, after this dramatic fresh start, was now free to perfect himself alone, with or without the aid of the Church. It is worth noting that in the surviving fragments of Pelagius' writings, Pelagius writes that infants must be baptized and that there is no goodness without grace. Julian himself wrote a letter to Rome in which he said “We confess that the grace of Christ is necessary to all, both to grown up people and to infants; and we anathematize those who say that a child born of two baptized people ought not to be baptized.” He also affirmed that grace was necessary for all: “We maintain that men are the work of God, and that no one is forced unwillingly by His power either into evil or good, but that man does either good or ill of his own will; but that in a good work he is always assisted by God’s grace, while in evil he is incited by the suggestions of the devil.” This is in contrast to Augustinian views of original sin. Pelagians viewed sin as a matter of will and not of nature, as a choice that can be reversed. Strengthened by baptism, everyone possesses enough self control to reject evil. (In this, Pelagians drew on pagan Stoicism.) For Augustine, such optimism was dangerously naive: human will is caught in a dark internal labyrinth of untamable compulsions. No one is strong enough to save himself without God's grace and the sacraments of the Church. The equity of God: Julian drew on the Jewish equation of divinity and law. For him, our concept of law as something rational, sensible, and proportionate is divine in origin, and mirrors the attributes of God himself. An unjust God is inconceivable as God. For Pelagians, God would not condemn every human because of one sin committed by Adam; God would not condemn to infinite torment those whose sins were finite or who had simply never heard of Christ (again, Pelagius appears to have felt differently in some of his fragments, as he claimed baptism was required for salvation for anyone). Augustine dismissed such notions of justice as too fallible to be attributed to God, whose ways are inscrutable. Pelagians rejected predestination as incompatible with the freedom of each person to effect his own salvation. Julian charged that Augustine was still Manichean, if only in temperament. A charge argued against by Augustine in Against Julian. Sexuality: As Brown puts it, “Julian spoke boldly of the sexual instinct as a sixth sense of the body, as a [morally] neutral energy that might be used well delicately poised between reason and animal feeling.” (1), Julian said “We say that the sexual impulse—that is, that the virility itself, without which there can be no intercourse—is ordained by God.”. Social reform: Julian's Pelagianism presented itself as a purifying reform movement that sought to inspire morally perfected Christians to remake Roman society from the inside out, countering its brutality and injustice.