Түркиядағы Прогрессивті Республикалық Партия (1924-1925)
Progressive Republican Party (Turkey)
Түркияда 1924-1925 ж. құрылған «Прогрессивті Республикалық партиясы» тарихы. Негізгі мүшелері, таратылу себептері, Лозанна келісімінен кейінгі саяси өзгерістер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түркиядағы саяси партия (1924–1925)
Political party in Turkey (1924–1925)
Прогрессивті Республикалық партиясы – 1924 және 1925 жылдар аралығында Түркиядағы саяси партия. Ол 17 қараша 1924 жылы Әли Фуат (Чебесой) паша, Казым Карабекир, Рефет (Беле) паша, Рауф (Орбай) бей және Аднан (Адывар) бейлер құрған. Партия 1925 жылғы 5 маусымда Шейх Саид көтерілісінен кейін тыйым салынды.
The Progressive Republican Party was a political party in Turkey between 1924 and 1925. It was established by Ali Fuat (Cebesoy) Pasha, Kâzım Karabekir, Refet (Bele) Pasha, Rauf (Orbay) Bey and Adnan (Adıvar) Bey on 17 November 1924. The party was banned on 5 June 1925 after the Sheikh Said rebellion.
Өмірбаян
1924 жылы Грекия мен Түркия Лозанна шартын жасасқанға дейін шамамен бір жыл өткен соң Осман сұлтандығы жойылды және түрік мемлекеті ресми түрде республика деп жарияланды, бұл алты ғасырлық империялық билеудің аяқталуын білдірді. Бейбітшілік шартына қол қойылғаннан кейін, Түркия Тәуелсіздік соғысының аяқталуымен бірге оккупациялық әскерлер шегініп, Стамбул биліктегі түрік ұлтшылдарына берілді. Дегенмен, ішкі саяси шиеленіс толыққанды шешілмеген еді және Түрік ұлттық қозғалысының белгілі бір өкілдері, оның ішінде Әли Фуат Чебесой, Казым Карабекир, Аднан Адывар және Рауф Орбай, Мустафа Кемал Ататүрік тарапынан қудалануға ұшырауы мүмкін деп алаңдады, өйткені ол Біріккен және Ілгерілеу Комитетін (КІК) қайта құруға тыйым салған және Халифатты жойған болатын. 1924 жылдың қараша айында, Халифат жойылғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, бұрынғы КІК және Ұлттық қозғалыстың мүшелері Мустафа Кемалдың авторитарлық билеуіне және билеуші Халық Республикалық партиясына (ХРП) қарсы оппозицияда болған Прогрессивті Республикалық партиясын құрды.
Nearly one year before Greece and Turkey signed the Treaty of Lausanne in the summer of 1924, the Ottoman sultanate was abolished and the Turkish state was formally declared a republic, marking the end of six centuries of imperial rule. After the peace treaty was signed, Istanbul was relinquished to the ruling Turkish nationalists as the occupying armies withdrew at the close of the Turkish War of Independence. However, the domestic political conflict was not yet resolved and some established members of the Turkish National Movement including Ali Fuat Cebesoy, Kâzım Karabekir, Adnan Adıvar and Rauf Orbay were increasingly anxious that they would be targeted by Mustafa Kemal Atatürk, who had already forbidden the re establishment of the Committee of Union and Progress (CUP) and abolished the Caliphate. In November 1924, a few months after the abolition of the Caliphate, members of the former CUP and National Movement joined to form the Progressive Republican Party in opposition to what they considered the authoritarian rule of Mustafa Kemal and the ruling Republican People's Party (CHP).
Партия басшылары
Партия басшылары зейнеткер генерал Казим Карабекирден (президенті), Адивар мен Орбайдан (вице-президенттері) және Одақ және прогресс комитетінің (ОПК) бұрынғы бірнеше мүшелерінен – Рушту паша, Бекир Сами Кундух сияқтылардан, сондай-ақ Орталық әкімшілік комитетінің мүшелерінен тұрды.
The parties leaders consisted of the retired General Kâzım Karabekir who became its president, Adıvar and Orbay as his deputy presidents and several former members of the Committee for Union and Progress (CUP) such as Rüştü Pasha, Bekir Sami Kunduh, and as members of the Central Administrative Committee.
Саясат
Ішкі саясатта партия либералды демократияны қолдады, бірақ үкімет оны исламистердің жаңадан құрылған үкіметті құлатуға тырысуы үшін айыптады. Мұстафа Кемал Шейх Саид көтерілісі және Измирде өзіне жасалған қастандық үшін Қарабекірді кінәлағаннан кейін, партия 5 маусымда үкімет тарапынан жабылды. Соның салдарынан Қарабекір және партияның көптеген мүшелері Тәуелсіздік трибуналының әскери сотында сотталды және түрмеге қамалды, бірақ кейін босатылды. Дегенмен, ол 82 оппозиция мүшесімен бірге екі онжылдық бойы үй қамауында ұсталды. Исмет Инөнү президент болған кезде, ол парламент мүшесі болып сайланды және Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Ұлттық жиналыстың спикері болып сайланды.
On domestic policy, the party supported a liberal democracy, but was blamed by the government for being the vehicle of Islamists in attempting subvert the newly established government. After Mustafa Kemal blamed Karabekir for the Sheikh Said Rebellion and the assassination attempt made on himself in İzmir, the party was closed on 5 June by the government. As a consequence, Karabekir and many members of the party were court martialed by the Independence Tribunal and imprisoned, although they were later released. However, he was kept under house arrest along with 82 members of the opposition for two decades. During the presidency of İsmet İnönü, he was rehabilitated and chosen as a member of Parliament and was elected as the Speaker of the National Assembly after the end of World War II.