Кіріспе
"The Seance Spectre" - Space: 1999 екінші сериясының 20-шы бөлімі (және бағдарламаның жалпы саны бойынша 44-ші бөлімі). Сценарийді Дональд Джеймс жазды; режиссер Питер Медак болды. Алғашқы атауы "The Mutiny" болған. Соңғы түсірілім сценарийі 1976 жылдың 16 қыркүйегімен тарихталған. Нақты түсірілімдер 1976 жылдың 18 қазанынан 30 қазанына дейін жүргізілді.
Сюжет
2012 жылдан бері Жер орбитасынан кеткеннен кейін, Алфа Ай базасы қатаң қауіпсіздік протоколдары бойынша жұмыс істейді. Үш апта бұрын аспан денесі байқалды, оған "Тора" деген кодтық атау берілді. Алқапты талдау қорытынды нәтиже бермеді, бірақ тәуліктің ішінде Ай мекендеуге жарамды планета екенін анықтауға жетеді. Жалған үміт тудырмау үшін Джон Кениг Тора туралы барлық ақпаратты құпияға беруге бұйрық берді. Командалық орталыққа жоғары лауазымды қызметкерлерден басқа кіре алмайды, ал жалпы халықтың ақпараттық каналдарға қол жеткізуі шектелді. Демалыс орталығында Грег Сандерсон шектеулерге наразылық білдіріп жатыр. Бұрынғы Алфаның үздік беткейді зерттеу тобының жетекшісі болған ол, қанағаттанбаған, шулы адамға айналды. Өз командасын (Черник, Стивенс және әйелі Ева) Свенгали сияқты тартымдылықпен басқарып, ол өзінің соңғы қастандық теориясын ұсынады: Альфа элитасы Айдың мекендеуге жарамды планетаға жақындап келе жатқанын қалай жасырады. Командалық орталыққа қарай бет алған Сандерсон кіріп, басшыларды есінен айырып тастайды. Тораға қарап тұрып, ол шаң мен газдың бұрыс массасын планета деп жариялайды. Оның мекендеуге жарамдылығын анықтау үшін тағы бір "астро-болжам" қажет. Есікті құлыптап, төртеуі қол ұстасып, сеанс сияқты шеңбер құрып, шоғырланады. Кениг пен Алан Картер барлауға ұшып келеді. Байқаулар Тора формациясының орны өзгеріп жатқанын көрсетеді – олардың Аймен өзара тартылысы оларды соқтығысу жолына түсірді. Коениг радиоарнасымен болжамды жіберуге тырысқанда, жауап келмейді. Төрт көтерілісші гипноздық маусымға түсіп, Сандерсонның мекендеуге жарамды планета туралы болжамдары Командирдің ескертуін басып кетеді. Базаға оралғаннан кейін, Кениг Командалық орталықты қайтадан басып алып, Сандерсон мен компанияны медициналық бөлімге қамауға алады. Хелена Рассел маусымның автогипноздың салдарынан туындағанын хабарлайды. Олардың мінез-құлқының түпкі себебі – "жасыл ауру": жасанды ортада ұзақ уақыт өмір сүруден туындаған санадан тыс шиеленістер. Ауыр жағдайларда бұл шиеленістер табиғатпен байланысқа психологиялық құштарлықты тудырады, дезориентация мен галлюцинацияларға әкеледі. Дәрігерлер команданың жағдайы олардың жұмысымен нашарлағанын айтады: айдың шөлді жеріндегі айлық сапарлар. Eagle Four кемесіндегі компьютердің деректері Тораның шаң мен атмосфералық газдардан тұратын, электрлі дауылдар мен түрлі жауын-шашыннан ерекше "ауа райы белдеуін" құрайтынын көрсетеді. Ай, егер оның ішінде қатты ядро болмаса, тікелей өтіп кетеді. Осы қауіптің алдын алу үшін Кениг барлау миссиясын дайындайды. Медициналық орталықта Сандерсон Хеленаның емдеуін қабылдамай, күзетшілерге шабуыл жасап, қашып кетеді. Коенигпен бетпе-бет келгенде, ол Тораның шынайы табиғаты олардың сонда қоныстануына жол бермеу үшін жасырылғанын талап етеді; Алфандар саяхаттап жүрген Айдың үстінде "Командир Коенигтің диктатурасы" қауіпсіз. Коениг Сандерсонның ақылсыз сенімдері бүкіл қоғамды уландыра алатынынан алаңдайды. Құпиялау туралы қауесеттерді тарату үшін Командир миссияны жалпы халыққа тікелей эфирде көрсетуге келіседі. Сонымен қатар, Торадан алынған барлық деректер Ай базасының компьютерімен өңделеді. Қанағаттанған Сандерсон емханаға қайтарылады. Кениг пен Майя Тораға кететін кезде, Хелена Сандерсонды, Черник пен Стивенсті емдеуді бастайды. Еваның ауруы жасыл ауру емес және оны емдеу мүмкін емес болғандықтан, босатылады – ол Сандерсонға ғашық. Оның адасқан адалдығы оны жалған медициналық шұғыл жағдай туралы хабарлауға итермелейді. Медициналық қызметкерлер кеткеннен кейін ол күзетшілерді анестезиялық аэрозольмен әрекетсіз қалдырып, Сандерсон мен компанияны босатады. Барлық база зерттеу миссиясына назар аударады. Тораға жақындағанда, Eagle One негізгі компьютермен байланысады. Үшінші қашықтықта кеме атмосфера белдеуіне кіреді; Сандра Бенес деректерді талдап, оның тыныс алуға жарамсыз екенін растайды. Екінші қашықтықта аспаптар атмосфералық тербеліс немесе гравитациялық тартылыс болуы мүмкін кинетикалық көрсеткіштерді көрсетеді. Кенегтің көмескі тұманнан ұшып бара жатқанда қатты орталық массаның болуы мүмкін екендігіне алаңдаушылығы артады. Сандерсон және оның серіктері Компьютер бөлімінің қызмет көрсету аймағында жасырынып жүр. Сахнның баяндамасынан кейін Сандерсон Жер атмосферасының сыртқы шектерінде де қолайсыз екенін айтады. Коениг бұдан әрі енуі керек; осы үшін ол компьютер процессорынан бірнеше схемалық тақшаларды жұлып алады. Потенциалды гравитациялық көрсеткіш нөлге түскенде, Eagle One жалға беруге рұқсат алады. Алайда, Коенигтің ұшқыштық сезімі бір нәрсе дұрыс емес екенін айтады; бірінші қашықтыққа жақындағанда, ол кемеге әсер ететін сыртқы күштерді сезінеді, нөлдік гравитация туралы мәлімдемеге қарсы келеді. Компьютерлік жүйенің диагностикасы жүргізіліп, ақаулық анықталады. Тони Вердески миссияны тым кеш тоқтатады. Сандерсон күлімсірейді, өйткені Eagle қарсылық күштерге ұшырап, бақылаудан шығады. Тұманнан планеталық масса пайда болады. Кеме құлайды, қалың шаң мен қиыршық тастардың "батпағына" жартылай көміліп қалады. Eagle жағдайы нашар – корпус тұтастығы бұзылған, дауыс байланысы үзілген, оттекті қайта өңдеу қондырғысы зақымдалған – бірақ телеметрия көрсеткіштері қозғалтқыштар мен басқару жүйесі жұмыс істеп тұрғанын көрсетеді. Картер қашықтан байланыс орнатып, автоматты басқарумен кемені беткейден шығарып алады. Алайда, Айға үш сағаттық ұшу бар, ал оттектің тек бір сағатқа жететін мөлшері ғана қалды. Екі де екі ұшқыш шлемі құлау кезінде зақымданғандықтан, Коениг шабыт алады: Майя өсімдікке айналып, оттектің көзіне айналуы мүмкін. Кеме қонғанда, шұғыл көмек көрсету тобы ессіз Коенигтің айналасындағы тығыз тоғайды табады – ол Майя өсімдік ретінде үш сағаттық қызметін аяқтағанда тоғай кешіп жатыр. Хеленаның қуанышына орай, Коениг оттегі бергеннен кейін тез жазылады. Медициналық тексеруден кейін Коениг қираған компьютер процессорын қарап, содан кейін бұзушыға хабарласады. Сандерсон және оның тобы станциялар арасында тоқтаған саяхат түтігінің капсуласына жабысып алған. Коениг оларға Тораның тіршілікке жарамсыз протопланета екенін, олар көріп тұрған көк аспан мен жасыл далаларға миллиондаған жылдар бұрын келгенін хабарлайды. Сандерсон сенбейді – соңғы астро-болжам Тораның Жер сияқты әлем екенін, ал Ай оның айналасында айналатын болады. Соқтығысқа жеті сағат қалғанда, қызметкерлер ой-қиялымен айналысады. Ядролық жарылғыштардың шектеулі қорымен олар Тораны жоя да, траекториясын өзгерте де алмайды. Олар Айдың бағытын өзгертуі керек. Коениг олардың ақымақ саяхатын бастаған оқиғаны қайта жасауды ұсынады, ядролық қалдықтарды жою орынын жару туралы шешім қабылдайды. Компьютер екі градусқа күрт өзгеріс қажеттілігі айтарлықтай зақым келтіретінін және аман қалу мүмкіндігінің жоқтығын болжайды. Коениг дереу эвакуацияға бұйрық береді; егер жоспар сәтсіз аяқталса, өмір Eagle транспортерлерінің паркінде жалғасады. Сандерсон Коенигтің әрекеттерін оның билігін сақтап қалу үшін жасалған әрекет деп түсінеді. Олардың өміріне деген Командирдің алаңдаушылығы оны жарылғыш шұңқырларды жарудан тоқтатуға сенімді. Ол сөйлеп тұрғанда, басқаларының күмәні артады: Жасыл ауру олардың ойлау қабілетін бұрмалап жатыр ма? Егер қауіп нақты болса, Коениг олардың төрт өмірін Айды құтқару үшін құрбан етуден тартынбаса керек пе? Сандерсон Коенигтен кем диктатор емес пе? Дауыс беруге мәселе қойылғанда, нәтиже эвакуацияға қатысты үшқа қарсы біреу болады. Олардың бас тартуына таң қалған Сандерсон көпшілік шешіміне мойын бұрады және саяхат бөлімін қайта іске қосады. Эвакуациядан кейін Коениг пен Майя жарылыс салдарынан Ай базасын қорғау үшін қалады. Олар Сандерсон ешқашан эвакуацияланбағанын естігенде, ақылдан безген адам олардың ішіне кіріп, Коенигті шоқпен ұрып құлатады; Майяның қауіпсіздігіне қатысты ұсыныстар басқаларын қондырудан алдын алады. Өзін таңдалған мессия деп есептейтін Сандерсон жалған "соқтығысқа" дейін екі сағат жиырма үш минут күтеді. Әрекеттер...
Музыка
Музыкалық қосымшалар Space: 1999 сериалының екінші маусымы үшін Дерек Уодсворт жазған бұрынғы музыкалық үзінділерден қайта өңделді және негізінен "The Metamorph" және "The Exiles" шығармаларынан құралған.
Өндіріс
Эпизодтың жұмыс атауы "Котеріліс" болды және антагонист Грег Сандерсон бастапқыда "Сандор" деп аталды. Вердеши мен Картердің екі қону алаңынан қызметкерлер мен жабдықтарды эвакуациялауын үйлестіретін сахна түсірілімге кіріспей жатып алынып тасталды. Түсірілген, бірақ соңғы монтаждан шығарылған – эпилогтың соңы. Екі ер адамның пин-ап қыздарға қарап тұрғанын көрсеткеннен кейін, көрермен Майяның суреттегі соңғы модельге (актриса Венеция Дей сомдаған) айналып, тартымды түрде бөлмеде жүріп өтетінін көретін еді. Вердеши кейін Картердің онымен әңгімелесуіне әзілмен тоқтатып беретін еді. Сонымен қатар, уақыт шектеуіне байланысты қалдықтарды кәдеге жарату ортасы туралы ақпарат та алынып тасталды. Коэниг Майяға бұл ескі ядролық қалдықтар сақтау аймағы B 7 деп аталатынын және 1980 жылдары құрылғанын айтар еді. Соңғы үш эпизодта оның орнын американдық актриса Алиб Парсонс жаңа кейіпкер, Алиб рөлінде алмастырады. Вердеши мен Картертің модельдерінің арасында көптеген адам 1970-ші жылдардағы ғылыми фантастика/фэнтези жанрындағы актриса және Navy Rum моделі Кэролайн Мунроны таниды. Күшті көздері бар көрермендер актер Джеймс Снеллді (Стивенс рөлін сомдаған) алғашқы серияның "Space Brain" эпизодындағы құлайтын "Eagle" ғарыш кемесінің орынбасар ұшқышы Кусто рөлінде таниды.
Новелизация
Эпизод 1977 жылы жарық көрген Майкл Баттерворттың «Space: 1999» романының бесінші, екінші жылдық бөлімі «The Time Fighters» романына бейімделді. Автор осы әңгімені «Иблис планетасымен» біріктіруді шешкендіктен, баяндауға маңызды өзгерістер енгізілді. Кениг барлауда болғанда Сандор және оның көптеген ізбасарлары Басқару орталығын басып алады; Кениг жоғалып, Энтрадағы апатта қаза тапқан деп есептелгендіктен, Вердески осы әңгімедегі басқарушы офицер болады. Сандор мен оның серіктері беткейді зерттеушілер емес, қатардағы Альфандар, ал олардың бүлігі жұмысшылардың көтерілісі ретінде бейнеленеді; жасыл ауру туралы немесе оның психологиясы туралы ешқандай сөз жоқ. Әңгіме Вердескидің Сандорды жоюымен және қоқыс жинау алаптарын жаруымен аяқталады. Баттерворт бұл өзгерістерді Powys Media жинағы үшін «Space: 1999 – Екінші жыл» романы үшін әңгімені қайта өңдегенде кері қайтарады. 2003 жылы Джон Кеннет Мьюр жазған «Қалдықтар» романында осы оқиғаның «Ғарыш миы» эпизодында бейнеленген атақты интеллекттің өлімінің салдары болғаны айтылады. Ми Тора протопланетасын қорғады, себебі сонда ақылды өмір пайда болады деп білген; оның өлімінен кейін қорғаныс тоқтатылды және Ай мен Тора қақтығысуға жақын болды.