Кіріспе

"Ламбда факторы" – Space: 1999 екінші маусымның 17-ші бөлімі (және бағдарламаның барлық 41-ші бөлімі). Сценарийді Терренс Дикс жазды, режиссері – Чарльз Крайтон. Соңғы түсірілім сценарийі 1976 жылдың 6 тамызында дайындалды, оған 2 қыркүйек, 15 қыркүйек, 27 қыркүйек, 28 қыркүйек, 29 қыркүйек және 5 қазан күндері түзетулер енгізілді. Нақты түсірілім 1976 жылдың 29 қыркүйегінен 15 қазанға дейін жүргізілді.

Сюжет

Жер орбитасынан шығып 2308 күн өткен соң, Ай ғарыш кеңістігіндегі бос аймақ арқылы қаңғып келеді. Алфандар оны «Тыныш аймақ» деп атады. Күткендей болмағандай, соңғы күндер оқиғасыз өткен жоқ; қауымдастық кездейсоқ алаңдатулар мен ұсақ-түйек тірліктерге ұшырады. Дәрігер Хелена Рассел қазір тәртіптік мәселемен айналысуда. Медициналық техник Салли Мартин медициналық қойманың тізімін бірнеше рет аяқтауға келмейді; нәтижесінде ол жұмыстан тыс уақытында оны аяқтауға бұйрық берілді. Қыз бұзылған жағдайдан кейін ашуланып, тапсырманы орындайды. Салли қоймада жалғыз қалғанда, алаңдататын оқиғалардың қатарына тап болады. Бір ауыр банка жоғары сөреден құлап, оны жартылай ғана өткізіп жібереді. Шкафтың есігі кенеттен жабылып, оның саусақтарын шалуға айналады. Соңында жарық өшіп, бөлмеге көшкін жел кіріп, сөрелерден ұшып келген заттармен оны шабады. Шығу люгі жабылып, өздігінен құлыпталғаннан кейін, қорқып кеткен Салли іргелес бөлікке тығылады. Бұрышта тығылып жатқанда, көрінбейтін күш люкті екіге бөледі. Жел соғып тұрғанда, қатты қысым оның өмірін қияды. Осы қайғылы оқиға кезінде Джон Кениг мазасыз ұйықтайды. Түсінде оны әйелдің өліміне кінәлі деп айыптайтын әйелдің көрінісі мазалайды. Хеленадан шұғыл қоңырау командирді оятады. Саллидің денесін жинап әкелген бригада келгенде, Коэниг дәрігер мен Тони Вердескиге медициналық қоймаға қосылып, хаотикалық көріністі тамашалайды. Жүдеген және ашулы, ол Хеленаға дереу аутопсия жасауға бұйырады. Егер жау кірсе, Коэниг Ай базасы Альфаның барлық бөлімін тексеруді бұйырады. Қылмыс болу мүмкіндігін жоққа шығармай, ол өлген қыз туралы мәліметтерді де сұрайды. Ай газды құрылымға жақындағанда, оның ішінде электр заряды бар бөлшектер бар, командалық орталықтың қызметкерлері жабдықтың ұсақ ақауларына алаңдайды. Сенсорлардың ішінде бұзылған құралдардың бірі болғандықтан, Майя спиральді массаның кедергінің көзі болуы мүмкін деп болжайды. Әдеттен тыс ашулы, Коэниг нақты ақпараттың болмауына наразы. Ол аутопсия нәтижелерінен де көңілі толамайды: Саллидің денесі іштен қираған, бірақ Хелена ешқандай соққы немесе қару қолданылғанын анықтай алмайды. Вердескидің Саллинің өліміне қатысты тергеуін демалыс орталығындағы төбелес бұзады. Көптеген ойындарда сәттілікке жете алмайтын Карл Рентон қатарынан он жеті рет жеңіске жетеді. Бұрын-соңды болмаған осы жетістік оған қарсыласы Джордж Кратодан алдау айыбын келтіреді. Вердески Краттоның жұмсақ мінезді Рентонды қатал қылып жатқанын көреді, қауіпсіздік бастығы қылмыскерді ұстап, лаунждан шығарады. Ол екі күдіктіні - Саллидің бұрынғы күйеуі Марк Сандерс және Саллидің бұрынғы бөлмелес әйелі, Сандерстің қазіргі сүйіктісі Каролин Пауэллді анықтайды. Романтикалық сәтте үзіліс жасап, Вердески оларға Саллидің өлімі туралы хабарлайды. Коэниг ғашықтармен жеке-жеке сұхбаттасады. Салли мен Сандерстің ажырасуы өте қатал болған, әсіресе ол Каролинмен бірден көрісе бастаған кезде. Әрине, екеуі де Саллиді өлтіргенін жоққа шығарады. Екеуінің де алибисі бар, бірақ Каролин Вердескидің күдігін оятады - әйел қатты қысым толқындарын шығаратын құрылғымен тәжірибе жасап жатыр. Кейін қауіпсіздік бастығы Каролиннің зертханасына барады; қызу тергеу кезінде ол оны Саллиді өлтірген деп айыптайды. Ашулы инженер өнертабылын қиратып, болашақтағы қылмыстар үшін өзін кінәлаудан сақтайды. Алан Картер де тергеу жүргізіп жатыр, өйткені «Бүркіт» флотының төрттен үш бөлігі қазіргі уақытта жұмыс істемейді. Жазбаларға сүйенсек, зардап шеккен кемелердің барлығын бас инженер Пит Гарфорт жасады. Гарфорт жақында ғана ауыр апаттан алған жарақаттарынан кейін жұмысқа оралды; Арықтаған инженер ақаулар тізбегін түсіндіре алмайды. Гарфортты шақырғаннан кейін Картер бір сәтке шеберханада қалады. Ол қашып кетуге тырысқанда, люк оның қоңырауына жауап бермейді. Себебін білмей, үлкен атомдық қозғалтқыш өздігінен іске қосылады. Картер оны өшіре алмайтынын және қуатты ажырата алмайтынын біледі. Қозғалтқыш жүктемесі шамадан тыс болған кезде, ол бөлмеге кіретін және одан шығатын барлық байланыс бұзылғанын байқағанда үрейленіп кетеді. Бақытымызға орай, Вердески мен Майя техникалық бөлімнен өтіп жатыр. Екі жігіт мотордың құлаққа толы ыңқылданған дыбысынан шеберханаға тартылады, ал Картер есіктен ескерту айқайлайды. Майя тау горилласына айналып, люкті ашады. Ол мотордың қуат кабелін тікелей қабырғадан шығарып алады, ядролық жарылыстан шамалы ғана қашып қалады. Ай кеңістіктегі құбылысқа жақындағанда, құралдар адам миындағы лямбда толқындарын тудыратын электрлік белсенділікті анықтауды бастайды. Хелена оны лямбда нұсқасы деп таниды, ол экстрасенстік қабілеттер мен адамның парапсихологиялық зерттеулері кезінде ашылған сирек толқын үлгісі. Коэниг Альфандарға паранормальды қабілеттер сыйласа, анықтау үшін эксперименттер жүргізуге рұқсат береді. Бірінші раунд сынақтан кейін Хелена Коэнигке өз қорытындыларын ұсынады. Лямбда нұсқасы Альфа халқының тоқсан пайызынан астамдағысының орташадан жоғары пси қабілеттерін тудырды. Үш адам керемет паранормальды қабілеттерді көрсетті: Карл Рентон, Пит Гарфорт және Каролин Пауэлл. Брифтинг бойында Коэниг шаршаумен күреседі. Ол Хеленаның ұйықтауға көмектесетін дәрі ұсынысын қабылдамайды, ұйқысыздық әдейі болғанын ашады - ол ұйықтаудан қорқады. Астронавттарды даярлау кезінде Коэниг Венера ғарыш станциясына баруға қатысты. Келген кезде экипаж станция қызметкерлерінің Жерге қауіпті болуы мүмкін, тіпті жерден тыс келген ауруға шалдыққандарын анықтады. Олардың екеуі - Коэнигтің жақын досы Сэм және Сэмнің никелігі Тесса - де сол жерде қалды. Енді олардың көріністері оның түсіне кіріп, оны өлімдеріне кінәлі деп айыптайды. Ол ұйықтаса да, ұйықтамаса да, екі таңдаудың салдары оны ақылдан шығаратынын айтады. Сандерс бірнеше күннен бері Каролинден қашып жүр. Кездескенде ол оған деген сезімі өзгергенін айтады, содан кейін олардың қарым-қатынасы аяқталғанын жариялайды. Одан кейін ашулы Каролин оны ешқашан жібермейтініне серт береді. Кейін Сандерс дәліздермен жүреді - алдымен оның артынан азайған жарықтарды байқамайды. Кенеттен желдің күшіне тап болып, ол жолдың соңына дейін итеріледі. Күлімсіреген Каролин көлеңкеден бақылап тұрғанда, Сандерстің денесі көрінбейтін күшпен қиратылады. Одан көп өтпей, басшылар оқиға орнын тексеріп көреді. Сандерс қайтыс болған кезде құбылыста энергия күркірегені анықталғанмен, Вердески Каролиннің кісі өлтіргеніне сенімді. Хелена үш «сезімтал» адамның біреуі кінәлі болуы мүмкін екенін айтады; кінәліні анықтау үшін соңғы сынақ қажет. Майя лямбда нұсқасын блоктау үшін күштік өріс жасады; қоршалғандағылардың біреуі паранормальды қабілеттерді көрсетсе, олар өлімге себеп болуы мүмкін. Гарфорт пен Рентон сынақтан өтеді, нәтижелері теріс. Каролин қоршалған кабинаға соңғы болып кіреді. Жаңа қабілеттерімен бұзылған ол Хеленамен ойнайды. Біріншіде күштік өріс оны күшсіз қылғанын көрсетеді, содан кейін оның керемет қабілеттерін таң қалған көрермендерге көрсетеді. Қорғаушылар жақындағанда, Каролин бүкіл топқа зұлым күшін жібереді. Оларды Майя құтқарады, ол жолбарысқа айналып, оны бөлмеден қуады. Ақылға келгенде, Хелена Коэнигтің командалық орталықтан қашқанын хабарлайтын қоңырау алады. Сэм мен Тессаның аурудан зардап шеккен «көріністері» енді Коэнигке оның ояу күйінде пайда болып, оны қорқытып жатыр. Командир өз пәтерінде есінен шығып қалған күйде табылған...

Музыка

Музыка бұрынғы Space: 1999 сериалының екінші маусымы үшін Дерек Уодсворт жазған қосымша музыка тректерінен қайта өңделді және негізінен "One Moment of Humanity" және "Space Warp" музыкалық қорынан құралған.

Өндіріс

Көпшілікке танымал жазушы Терренс Дикс "Доктор Хью" сериалымен ұзақ жылғы байланысымен ең көп танылды. 1968 жылы ол BBC бағдарламасына өткел кезеңінде сценарий редакторының көмекшісі болып келді; 1970 жылы ол сценарий редакторы болды және осы лауазымды бес жылдық Джон Пертуи дәуірінің соңына дейін атқарып келді. 70-80 жылдары ол әлі де осы сериал үшін жазып тұрды және Target Books баспасы үшін бірнеше "Доктор Хью" романдарының авторы болды. Дикс өзінің агентінің өтінішімен продюсер Фред Фрайбергермен кездесуге көндірілгенін еске алды. Бұл кездесу ерекше болды, себебі Дикс бұл бағдарлама туралы ештеңе білмеді, ал Фрайбергер бастапқыда Диксті басқа бір жазушымен шатастырды. Осы табиғаттан тыс ғылыми-фантастикалық әңгімені ойлап тапқаннан кейін Дикс Фрайбергерге телефон соғып, идеяны дереу мақұлдауын сұрады. Дикс сценарийін тапсырды және чек алды, бірақ бірде-бір пікір де, түсірілімге шақыру да келген жоқ. Бірақ бірнеше жыл өткен соң ғана оның өндіріске алынғанын білді. Түзетулер кезінде шағын өзгерістер енгізілді: (1) бастапқыда сары бұлт ретінде сипатталған ғарыш құбылысы қайта қаралып, айналмалы стильдік массаға айналдырылды; (2) Салли сары және әдемі деп сипатталды, ал Кэролин қараңғы және консервативті емес, "жанды күйіндегі сезімталдыққа" ие болды; (3) бұрынғы зорлық-зомбылық көрсетуші Джордж Кратоның аты бастапқыда "Гарри Гарт" болған. Құмар ойын автоматты түрде текше шайқатын құрылғысымен бірге ғарыш дәуірінің құмар ойыны ретінде сипатталды; (4) бірнеше сахналық көрсетімдер Кэролин бастапқыда өз ісіне өкініш білдіргенін және кінәлі сезінгенін көрсетті. Соңғы нұсқадан алынып тасталған бір көріністе ол айнаға қарап, өз бейнесінен көмек сұрап жалбарынар еді. Арыстан, пантера және сұңқармен жұмыс істегеннен кейін, команда осы бөлімде көрсетілген шимпанзе ең қиын жануар орындаушысы болды деп мәлімдеді. Зиения Мертон жануардың қалайша басқаруға бағынбағанын еске алды, алдымен қозғалмай тұрған актерлерге қызығушылық танытты, содан кейін оның үстеліндегі теледидар экраны мен жанды шамдар оны алаңдатты. Ол еденге құлағанда, оның аяғына орынсыз махаббатпен жабысып қалды. Бұл эпизод үшін құрастырылған үлкен демалыс орталығының декорациясы келесі бөлімде, "The Seance Spectre" атты эпизодта да пайда болады; бұл екінші серияда сыртқы терезелері бар Альфа интерьерлерінің бірі болды. Венера станциясының оқиғасы Кениг "Шетте қалғандар" эпизодында айтылды; Сэм мен Тессаның рөлі осы эпизодта ашылды.

Новелизация

Эпизод Майкл Баттерворттың 1977 жылы жарық көрген «Жыл Екі Ғарыш: 1999» романының төртінші кітабы – «Психоморф» романына бейімделді. Автор оқиғаға жаңа қарсыласты қосты: зор, денесі жоқ ғарыш амебасы. Сезімтал амеба тірі қалу үшін үлкен мөлшерде радиация алуды қажет етеді. Ол Альфаларды ламбда толқынының әсерімен манипуляциялап, өзінің құтқарылуына қажетті жарылысты қамтамасыз етеді. Баттерворт Коэнигтің Командалық орталыққа қайта оралуы Кэролин Пауэллдің Ай базасының ядролық реакторларын тоқтатуға берген бұйрығын үзеді деп жазды.