Кіріспе

Генрих Ибсеннің өлеңі «Терье Виген» – Генрих Ибсеннің 1862 жылы жазған өлеңі. Оқиғаның көп бөлігі мен тұрмысы Ибсеннің жастық шағында бірнеше жыл өмір сүрген Оңтүстік Норвегиядағы Гримстад қаласының маңында өрбуімен байланысты. Бұл 1809 жылы аштықтан қиналып жүрген әйелі мен қызына Даниядан азық-түлік жеткізу үшін Норвегияның оңтүстік жағалауындағы британдық блокаданы бұзуға тырысқан Терье туралы драматикалық сағаны суреттейді. Ол тұтқындалып, британдық түрме кемесіне қамалды және Наполеон соғыстары аяқталғаннан кейін 1814 жылы босатылды, бірақ отбасының қайтыс болғанын естіді. Кейін ол теңізші болып жұмыс істеді, және жылдар өткен соң, оны бір кезде тұтқындаған британдық кеменің капитаны болып шыққан ағылшын лордын құтқарып алды. Бұл өлеңнің мәнін түсіну үшін түпнұсқасын оқу қажет (төмендегі сілтемелерге қараңыз).

Шабыт

Гримстадта Ибсен норвегия теңізшілерінің әңгімелерінен шабыттанды. Ол ең тәжірибелі теңізшілердің бірімен жақын дос болды, ол өте қызықты өмір сүрген және жас жазушыға қызықты оқиғалар айтып берген. Оның есімі Свенд Ханссен Хао, ол Хао аралынан (қазіргі норвегиялық Хаоя) шыққан. Оның өмірбаяны Ибсеннің әйгілі «Терье Виген» поэмасын жазғандағы маңызды көзі саналады. «Терье Виген кім болған?» деген мақаланы қараңыз. Свенд Ханссен Хаоның өмірі Терье Вигеннің оқиғасының көптеген маңызды элементтерін қамтиды. Хао 1807-1814 жылдары британдық блокада кезінде Данияға бірнеше рет қайықпен барып, Гримстадтағы отбасы мен достарына азық-түлік жеткізген. Британдықтар оны төрт рет тұтқындаған, ал оның экипажының бір бөлігі поэмадағыдай Англияда түрмеге қамалған. Генрих Ибсен мен Свенд Ханссен Хаоның жақын дос болғаны жақсы құжатталған. Олар бір-біріне жиі баратын, Свендтің Хао аралындағы үйіне де, Ибсеннің Гримстад дәріханасындағы кабинетіне де. Генрих Ибсен «Терье Виген» әңгімесін жазғанда, өзіне үлгі болған адамды ашқан емес. Алайда, Гримстадтағы Генрих Ибсеннің өмірін зерттеген мамандар, Ибсеннің Свендпен достығы және Свендтің теңізші ретіндегі өмірі Ибсен үшін ең маңызды шабыт болды деп санайды. Ибсен Свендті Хао аралында отырған күйінде салған. Ол картина «Хао аралындағы теңізші» деп аталады. Бұл картина Гримстадтағы Ибсеннің үйінде сақталады және Гримстад мұражайына тиесілі.

Ерекше өзгерістер

1917 жылы Виктор Сёстром поэма негізінде швед фильмін түсірді, ол ағылшын тілінде «Адам бар еді» деп аталды. 1933 жылы түсірілген «Das Meer ruft», яки «Көл шақырады» атты неміс фильмінің қайта түсірілімінде Генрих Джордж басты рөлде ойнады, және ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресей оккупациясы астындағы Балтық теңізіндегі ойдан шығарылған аралда өтті. Норвегиялық композитор Гутторм Гуттормсен 1977 жылы бас солист және оркестр үшін «Терье Виген» шығармасын жазды. 1994/95 жылдары Джон Мостад «Терье Вигенге» речитатив, хор (SSA) және симфониялық үрмелі аспаптар оркестрі үшін музыка жазды. Фильм режиссері Торстейн Бликсфьорд 2006 жылдың қарашасында Жапонияның Йокогама қаласында ірі мультимедиалық қойылымды сахнаға қойды. Қойылым Синко пирсіне орнатылған бес киноэкранында көрсетілді, сонымен қатар бишілер де қатысты. Фильмде Масато Ибу оқыған өлең пайда болды. Бұл жоба Бликсфьордтың 2008/09 жылдардағы «Id – Жанның өзіндігі» жобасының негізін құрады, оған сондай-ақ ұлы палестиналық ақын Махмуд Дарвиш те үлес қосты. Сондай-ақ 2006 жылы композитор және продюсер Кьелл Оле Хаун «Терье Вигенді» мультимедиалық мюзиклге айналдырды. Бұл қойылым 2006 және 2007 жылдары Норвегия мен АҚШ-та гастрольдік тур жасады және 2008 жылы Лондонның Вест-Эндінде қойылды.