Кіріспе

Хайрам Пендлтон Катон III (16 тамыз 1936 – 13 желтоқсан 2010) – зейнетке шыққанға дейін Австралияның Брисбен қаласындағы Гриффит университетінде саясат және тарих профессоры болды. Ол этика саласындағы маман, 1994 жылдан бері Австралия биология институтының мүшесі және Саясат және Өмір ғылымдары қауымдастығының негіздеуші мүшесі еді. Ол Халықаралық Адам Этикасы қоғамының лауазымды адамы болды. Брисбендегі Гриффит университетінде алғашқы Гуманитарлық ғылымдар профессоры, кейіннен Саясат және Тарих профессоры және ондағы Қолданбалы Этика мектебінің меңгерушісі болды.

Білім

Катон Чикаго университетінде оқыды және Йель университетінен PhD дәрежесін алды, ал қазіргі заман тарихындағы еңбектері үшін Гриффит университетінен D. Litt дәрежесін (құрметті) алды.

Зерттеу

Катонның жұмысы ғылымдағы этикаға (әсіресе өмір ғылымдары мен медицинада), идеялар тарихына және жеке, әлеуметтік және саяси мінез-құлықтың биологиялық негіздеріне қатысты. Ол алты немесе жеті салада 175 мақала жариялады: медициналық этика және биоэтика, адам этикасы, қазіргі саяси және экономикалық тарих, антропология (Фриман Мид даусына ерекше назар аударумен), философия (рационализм мен позитивизмге баса назар аударған), көпшілік зерттеулері, жеке психология және әлеуметтік ғылымдарға биологиялық/эволюциялық факторларды интеграциялау проблемалары, әсіресе саясаттану. 1990 жылдардың ортасында ол «СПИДті жоққа шығарушы» ретінде танымал болды, өйткені 1994 жылы жарияланған «СПИД аңызы» атты кітабында Дональд Фрэнсисті 1982 жылы Ауруды Бақылау және Алдын Алу орталығында «вирусты эпидемияны ойдан шығарумен» айыптады. Ол сондай-ақ «Прогрестің саясаты: Коммерциялық республиканың пайда болуы және дамуы, 1600–1835» атты еңбегін жазды, онда ол технологияны табиғатты бағындыруға қолдануды қоршаған саяси күштер деп санайды. Оның пікірінше, қазіргі заманғы ғылым идеологиялық (мысалы, протестанттық реформация) емес, осы саяси күштерден туындады. Кітап 20-дан астам кәсіби журналдарда мақалаланды. Кейбір рецензенттер оның капитализмнің құрылуын қоздырған нәрсені жаңаша түсіндіргенін, әсіресе аз белгілі тарихи дереккөздерді пайдаланғанын атап өтті. Онда Катон негізгі кезеңді 1650–1700 жылдардағы Франция, Нидерланды және Англиядағы оқиғалар мен басшыларға жатқызады. Ол Француз революциясы, Америка Құрама Штаттарының құрылуы, Адам Смиттің «Халықтардың байлығы» және зұлым капитализм туралы аңыздың шығу тегі туралы түсіндірмелер ұсынады. Катон Смиттің экономика туралы түсінігін өнеркәсіпке дейінгі деп санайды (өндірістік технологияның тауарға айналғандығын мойындамады) және зұлым капитализм туралы аңызды 1820–1840 жылдары фабрика иелерінің тобы жасады деп мәлімдейді. Кітапта Катон адамзаттың жоғары типке дамуына сенуді жоққа шығарады. «Субъективтіліктің пайда болуы: Декарт туралы эсседе» Катон Декарттың эпистемологиясын оптикаға («оптикалық эпистемология») негіздегенін және рационалистік философияны «табиғатты иеленуге және меңгеруге» арналған метафизикасын «жақсылықты жабу үшін жалауша ретінде» пайдаланғанын айтады. Катонның Маргарет Мид, Дерек Фримен және Самоа даулы мәселелері туралы жарияланымдары стандартты әдебиеттің бөлігі болып табылады. Оның «Самоа оқырманы: Антропологтар бағалайды» атты жинағы осы тақырыптағы толық оқырман болып қала береді. Оның бұл жинаққа қосқан үлесінде Фрименнің психологиясына қатысты екі зерттеу бар. Олар 2005 жылы «Chronicle of Higher Education» журналының басты мақаласында жарияланды. Сондай-ақ 2005 жылы Катон Фримен-Мид дауына арналған BBC-нің «Тайлз фром джунгли» атты деректі фильмінің кеңесшісі болды. Оның соңғы еңбегі Чарльз Дарвинге арналды. Халықаралық адам этиологиясы қоғамының бұрынғы лауазымды тұлғасы ретінде ол қоғамды Дарвиннің туғанына 200 жыл толуын мерекелеу іс-шараларына интеграциялау үшін жұмыс істеді (2009). Катон сонымен қатар Дарвиннің эволюцияны құруға қосқан үлесін қайта қарастырды. Ол Дарвиннің атақты ауруының жаңа түсіндірмесін жасады, оны 2006 жылдың тамызында Детройтте өткен ISHE конференциясында ұсынды. Бұл зерттеулер «Дарвин туралы аңыз» кітабына енгізілуі тиіс еді. Катон эволюциялық механизмдерге күмәнмен қараған эволюционист болды, сонымен қатар катастрофист те еді. Катон евгениканың эволюциялық негізі, Холокост және эвтаназия туралы жас Жер креационист журналына мақала жазды. Катонның креационист болғанына ешқандай дәлел жоқ.