Кіріспе

Дета (Детта; Детта;) – Румынияның Тимиш округіндегі қала. Ол Опатица ауылын басқарады.

География

Дета Барзаваның төменгі жазығында орналасқан және оны Берданка өзені кесіп өтеді, су тасқыны кезінде ол өзен үшін клапан қызметін атқарады. Детаның солтүстігінде Войтег, солтүстік-шығысында және шығысында Бирда, оңтүстігінде Дента және батысында Банлок жатыр. Жергілікті аумақта орташа континенталды климат басым. Батыстан келген ылғалдылығы жоғары теңіз ауа массалары ең көп әсер етеді, одан кейін Жерорта теңізінен және шығыстан келген континенттік субтропикалық ауа массалары. Осы климаттық ерекшеліктерге байланысты қыстар тым суық болмайды, жаздар ыстық, ал көктем мен күз қысқа болады. Жылдық орташа температурасы …, ал ең жоғарысы 40 °C (104 °F) дейін жетеді. Басым бөлігі ауыл шаруашылығына қолайлы жазықтан тұрады. Қала маңында шөптекті және орманды далалық өсімдіктер басым. Ағаш өсімдіктері жазық жерлерге тән. Жануарлар дүниесінде кеміргіштер көп, сондай-ақ қоян, елік, ақбөкен, жабайы шошқа, түлкі және батпақ тышқаны бар. Мұнда фазан, қаршыға, көкқұс, кішкентай сұңқар, сиськи, жаңқа, шыршы, жабайы үйрек және аққу кездеседі. Рим дәуірінде осы жерде Potula атты римдік бекінісі болған. Дета туралы алғашқы жазба 1360 жылы Ded деген атпен тіркелген, ол ақсүйек Йоханнес де Дедтің меншігінде болған, қазіргі атауы содан шыққан. 1411 және 1427 жылдары жергілікті жер Ded және Кыздет ("Кіші Дед") аттарымен тіркелген. Осман билігі тұсында құлдырап кеткен. 1660-1664 жылдардағы саяхат күнделігінде Банатқа келген түрік саяхатшысы Евлия Челеби Детада румындар тұрғанын айтады. 1724 жылы Бавария және Эльзас/Лотарингиядан келген немістердің Банатты отарлауы басталғаннан кейін, жергілікті жер қайта жанданды, оның аты бұрынғы Ded атауынан кейін Detta болып өзгерді. Сол жылы алғашқы Рим-католик шіркеуі салынды және шомылдыру, қайтыс болу және неке тіркеуі ресми түрде басталды (1725). 1763 жылы Милан аймағынан қоныс аударушылар келді. Алғашқы колония қазіргі басты көшеде және ескі Беллависта қонақ үйіне дейін бірнеше үйден тұрды. Сол кезде Бырда өзені елді мекеннің шекарасы болды. Колонияның алғашқы өмірі өте қиын болды: 1738 жылғы оба эпидемиясы халықты тез азайтты. 1751 жылға дейін жергілікті жер әскери басқаруда болды және аз дамыды. Тек азаматтық басқаруға өткеннен кейін, бастапқыда Дентаға бағынышты болғаннан кейін ғана дамуға мүмкіндік алды. Мемлекет өз қаражаты есебінен отарлауды ұйымдастырды. Климат күріш өсіруге өте қолайлы болғандықтан, мемлекет күріш алқаптарын қайта жаңарту үшін мамандандырылған итальяндық қоныс аударушыларды әкелді (бірнеше он жыл бұрын граф Мерси осы өнімді дамытуға тырысқан, бірақ індеттерге байланысты одан бас тартылған). Сол кезден бастап күріш өсіруде ерекше еңбек еткен итальяндық Аризи және Тимари отбасылары танымал болды. Сонымен қатар, жергілікті тұрғындар шеберлікпен айналысқан жібекқұрт шаруашылығы да ынталандырылды. 1810 жылы Дета 19 ғасырдың соңына дейін Австрия императоры Франциск I-нің бұйрығымен ауыл шаруашылығы, сауда, мал шаруашылығы және қолөнер салаларындағы дамуына байланысты базар қаласы мәртебесіне көтерілді. Кейіннен дағдарысқа ұшырап, қала мәртебесінен төмендеп, ауылдық елді мекеннің біріне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Дета дамуының жаңа кезеңін бастан кешірді, бұл жолы коммунистік идеология мен ұйыммен сипатталды. 1968 жылы қала мәртебесін алды (тарихында үшінші рет). Жаңа тұрғын үйлер салынып жатыр, жаңа мемлекеттік мекемелер ашылуда және т.б.

Экономика

Өндіріс – ең маңызды экономикалық сектор. Мұнда дәстүрлі түрде ағаш өңдеу заводтары (фанера және шпон) және саз кеніші өнеркәсібі дамыған. 1989 жылғы төңкерістен кейін даму күрт тежелді, сондықтан 2000 жылдан кейін Детада даму процесі қайта басталды. Көптеген шетелдік инвесторлар мұнда көптеген заводтар ашып, қала мен оның әсер ету аймағындағы экономикалық қызмет пен адам ресурстарын ықпалдастырды. Қаладағы ең ірі жұмыс беруші – EYBL, тоқыма саласындағы, автомобильдердің ішкі компоненттерін (рульдер, BMW, Mercedes Benz, Volkswagen, Jaguar, Renault және т.б. үшін обивка) өндіруге маманданған. Онда 1900-нен астам қызметкер жұмыс істейді, олардың 1100-і Детадан, ал қалғаны – айналағы елді мекендерден. Басқа компаниялар ағаш өңдеу, тамақ және тоқыма өнеркәсібінде жұмыс істейді.