Кіріспе
Рустақ (ٱلرُّسْتَاق) – Оманның солтүстігіндегі әл-Батина аймағындағы қала және вилая. Вилая Батыс Хаджар тауларында, Батинаның оңтүстігінде орналасқан. Рустақ Имам Насыр бин Муршид әл Яруби дәуірінде Оманның астанасы болған.
Әкімшілік
Рустақ қазіргі уақытта өз әкімшілігімен басқарылады және провинцияға қарасты кеңселердегі лауазымды тұлғалар арқылы өкілдік етеді. Олардың ішінде Аль-Хавкейн (провинцияның солтүстік бөлігінде) және Уади Бани Хани (провинцияның батыс бөлігінде) кеңселерi бар. Сонымен қатар, провинция Оман Шура Кеңесінде екі өкілмен ұсынылған, олар провинция тұрғындары елдегі Шура Кеңесі сайлауы барысында ұсынады. Екі қолданбалы білім беру бағдарламасы да бар: 2008/2009 оқу жылында басталган Халықаралық бизнес-менеджмент бағдарламасы және 2009/2010 оқу жылында басталган Ақпараттық технологиялар бағдарламасы. Екі бағдарлама да студенттерге екінші курс бітіргеннен кейін таңдауға болатын төрт мамандық ұсынады. Халықаралық бизнес-менеджмент бағдарламасындағы мамандықтар: Халықаралық бизнес-менеджмент, Бухгалтерлік есеп, Туризм және Қонақжайлылық. Ал Ақпараттық технологиялар бағдарламасында Бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу, Ақпараттық технологиялар қауіпсіздігі, Компьютерлік желілер және Деректерді басқару мамандықтары бар.
Этимология
Бұл қаланың атауы орта иран тіліндегі rōstāg сөзінен туындаған, яғни "аудан" (балучи, парсы, кумзари және т.б. тілдерде де қолданылады). Жаңа иран тіліндегі rusta сөзі "ірі ауылды" білдіреді. Бұл термин латын тілі сияқты басқа да индоевропалық тілдердегі сөздермен туыс, мысалы, латынша "rustica" сөзі де осы мағынаны білдіреді (содан ағылшын тіліндегі "rustic" сөзі пайда болған).
География
Рустақ Хажар тауларының арасында орналасқан, және олар қаланың барлық жақтан, солтүстік жағынан басқа қоршап тұрады. Осы солтүстік жақтан қала Аль Батина аймағындағы (Аль Мусанна және Аль Сувейқ кіретін) жағалау аймақтарына қарай ашылады, бұл аймақтағы ең маңызды және қозғалысы көп жол саналады. Сонымен қатар, ол қаланы 160 км қашықтықта орналасқан Оман астанасы Маскатқа жалғайтын байланыс ретінде қарастырылады. Рустақ солтүстік-шығыс бағытында тасты және құмды шөлдік ландшафтымен де ерекшеленеді.
Тарих
Сасани империясы кезінде Аль-Рустақтың өзінде парсы марзбаны (әскери губернаторы) болған, және сол аймақтағы сасанилер оған есеп берген. Бүгінде Оман мен Біріккен Араб Әмірліктері бөлісіп отырған Дибба және Тувуам аймақтарынан салық Ал-Жуландыдан алынған, олар сасанилердің қарауындағы клиенттер болған. Рустақта Әл-Баяда мешіті, Басра мешіті және Касра мешіті сияқты тарихи мешіттер де бар.
Рустақ қамалы
Рустақ бекінісі біздің заманымыздың 7-ші ғасырына дейін төрт ғасыр бұрын салынған. Ең биік мұнарасы биіктігінен асып, диаметрі 1,5 метрді құрайды. Ар (قَلْعَة ٱلرُّسْتَاق) Оңтүстік Аль-Батинах губернаторлығының Рустақ провинциясындағы Батинах жазығының шетіндегі Жасыл таудың беткейлерінде орналасқан. Қамал бастапқыда 1250 жылы парсы қиратылыстарының орнында салынған, бірақ қазіргі таңғажайып құрылысты Я’Аруба әулетінің алғашқы имамдары 1624-1649 жылдар аралығында қайта салды. Ол жер асты қабатынан басқа екі негізгі қабаттан тұрады, онда тұрғын үйлер, қару-жарақ сақтау бөлмелері, қабылдау залдары, қақпалар, мешіт, түрмелер, құдықтар және басқа да құрылыстар бар. Рустақ бекінісінде 1477 және 1906 жылдары салынған төрт мұнара бар. Біріншісі – «Қызыл мұнара», оның биіктігі 16 метрден асып, диаметрі тоғыз жарым метрді құрайды. Екінші мұнара – имам Сейф бин Сұлтан Әл Я’Аруби салған «Жел мұнарасы», оның мазары қамалдың батыс бұрышында орналасқан. «Жел мұнарасының» биіктігі 12 метрге жетеді, диаметрі 12 метр, қабырғаларын жүздеген сәнді үшбұрыштармен әшекейленген. Үшінші мұнара – имам Сейф бин Сұлтан Әл Я’Аруби салған «Шайтан мұнарасы», сондай-ақ «Жер асты мұнарасы» деп те аталады. Оның биіктігі 18 жарым метр, диаметрі шамамен алты метр, қабырғаларын бес сәнді үшбұрыштармен қоршаған. Төртінші мұнара – имам Ахмет бин Саидтың тұсында салынған «Заманауи мұнара». Оның биіктігі 11 жарым метр, ал қабырғалары сексен сәнді үшбұрыштармен безендірілген. Рустақ бекінісінің ішінде он дүрбілік бар. Олардың төртеуі – Заманауи мұнарасында, үшеуі – Жел мұнарасында, ал қалған үшеуі – қамалдың төменгі бөлігінде орналасқан. Бекініс сондай-ақ төрт қақпамен жабдықталған: Я’Аруба қақпасы, Аль А’ла қақпасы, Орталық қақпасы және Сарха қақпасы. Бекініс өлшемдері: Ұзындығы 60 метр, ені 45 метр, жалпы ауданы: 2700 шаршы метр.
The ar (قَلْعَة ٱلرُّسْتَاق) is located on the slopes of the Green Mountain at the edge of the Batinah plain in the Rustaq province of South Al Batinah Governorate. The castle was initially built on Persian ruins around the year 1250 AD, but the impressive current structure was rebuilt by the first Imams of the dynasty of Ya'Aruba during the period from 1624 to 1649 AD. It consists of two main floors in addition to the ground floor, featuring residences, weapon storage rooms, reception rooms, gates, a mosque, prisons, wells, and other facilities. In Rustaq Castle, there are four towers that were constructed in the years 1477 and 1906. The first one is the "Red Tower," which stands at a height of over 16 meters and has a diameter of nine and a half meters. The second tower is the "Wind Tower," built by Imam Saif bin Sultan Al Ya'arubi, whose tomb is located in the western corner of the castle. The "Wind Tower" reaches a height of 12 meters and has a diameter of 12 meters as well, with a hundred decorative triangles surrounding its walls. The third tower is the "Devils Tower," also built by Imam Saif bin Sultan Al Ya'arubi, and is nicknamed the "Underground Tower." It has a height of 18 and a half meters and a diameter of about six meters, with five decorative triangles encircling its walls. The fourth tower is the "Modern Tower," constructed during the reign of Imam Ahmed bin Said. It stands at a height of 11 and a half meters and is adorned with eighty decorative triangles. Within Rustaq Castle, there are ten cannons. Four of them are in the Modern Tower, three in the Wind Tower, and the remaining three at the lower section of the castle. The castle is also equipped with four gates: Ya'Aruba Gate, Al A'la Gate, Central Gate, and Sarhah Gate. Castle dimensions: Length 60 meters, Width 45 meters, Total area: 2700 square meters.
Әл-Хазм бекінісі
Әл-Хазм қамалы – 1711 жылы салынған Оман ислам сәулетінің көрнекті үлгісі. Қамалдың шатыры бағаналарға орнатылған, ағаш тіректері жоқ. Оның қабырғалары, кез келген жерде кемінде үш метр қалыңдықпен, күшті соққыларға төтеп бере алады. Ол Оңтүстік әл-Батина губернаторлығының Рустак провинциясында орналасқан және Оманның дәстүрлі қорғаныс ескерткіштерінің бірі – әскери бекіністі қамтиды. Онда әсем ағаш қақпа, құпия жер асты жолдары, нығайтылған мұнаралар және жоғары орналасқан зеңбірек тесіктері бар. Кіреберісте шабуылдаушыларға қайнап май немесе құрма балы құюға арналған ойыстар да бар. Бұл Оман ислам сәулетінің ең тамаша туындыларының бірі саналады. Оны 1711 жылы имам Сұлтан бин Сайф бин Сұлтан әл-Яруби салған. Қамалдың ерекшелігі – ағаш шатырлардың болмауы, олардың орнына цилиндр тәрізді дөңгелек құрылымдар қолданылған. Қабырғалары үш метр енімен, ал қамал бір-бірімен қиылыспайтын бірнеше үлкен қақпаларға ие. Қамалдың ішінде 70 километрге дейін ату қашықтығы бар португал және испандық тарихи зеңбіректер сақталған. Қамалдың жоғарғы бөлігіне атпен көтерілуге арналған арнайы баспалдақтар, сондай-ақ қалаға шығатын, әрқайсысы екі метр ені мен биіктігі бар құпия жолдар бар, олар қамалдың төрт бағытына таралған. Әл-Хазм қамалында Құран, ғылым және діни білімді оқытуға арналған бірнеше бөлмелер бар. Қамал арқылы Хазм фалажы өтеді, ол қамал тұрғындары мен қонақтарына сумен қамтамасыз етеді. Қамалдың жалпы ауданы 1600 шаршы метрді құрайды.
Туристік және археологиялық орындар
Рустақтың туристік тартымдылықтарының арасында "Айун әл-Мас" (Алмас көздер) ыстық бұлақтары бар, мысалы, Аль-Хор, Аль-Хуайт, Аль-Хадра, Аль-Зурка және Айн әл-Кусфа, мұнда судың температурасы 45 градусқа дейін жетеді. Сонымен қатар, Шалат әл-Хаукин ыстық бұлақтары да бар. Аймақта әртүрлі фалаж жүйелері де кездеседі, оның ішінде Фалаж әл-Хамам, Фалаж әл-Майсар және Фалаж Әбу Талаб. Рустақ көптеген археологиялық ескерткіштерге ие, соның ішінде қамалдар, бекіністер және мұнаралар бар. Рустақ қамалы Исламнан бұрынғы төрт ғасырға дейін салынған, ол төрт мұнарадан және екі қабаттан тұрады. Бұл Бахла қамалынан кейін Оманның екінші ірі қамалы болып есептеледі. Басқа да маңызды құрылыстарға әл-Хаукин және әл-Хазм форттары жатады, олар Оман ислам архитектурасының шедеврі. Рустақта 22-ден астам мұнара және әл-Гашб, Айни, Джамма, Кусури және әл-Махадир сияқты бірнеше ежелгі көшелер бар. Аймақ ерекше ескі мешіттермен және намаз оқитын залдармен безендірілген, мысалы, Рустақ қамалында орналасқан Әл-Улайя мешіті мен Әл-Биада мешіті, сондай-ақ Касри мешіті.
Спорт
Рустақ спорт кешені қаланың негізгі спорт орталығы болып табылады, онда футбол стадионы, жабық стадион және жүзу бассейні бар.