Кіріспе

17 ғасырдағы Оңтүстік Азия діндерін салыстыратын кітап "Дабистан-и Мазаһіб" (دبستان مذاهب) – "діндер мектебі" – 17 ғасырдың ортасындағы Оңтүстік Еуразиядағы Ибраһим діндерін, Дәрми діндерін және ағымдарын зерттеп, салыстыратын парсы тіліндегі еңбек. Авторы белгісіз, бұл шығарма шамамен 1655 жыл шамасында жазылған. Мәтіннің атауы "Дабистан и Мазахиб", "Дабистан е Мадахиб" немесе "Дабистан е Мадахеб" деп те транслитерацияланады. Бұл мәтін 1581 жылдан кейін Моғол императоры Джалал-уд-Дин Мұхаммед Акбар ("Ұлы Акбар") тарапынан ұсынылған синкретикалық дін – Дин-и Илахи туралы тарауымен ең көп танымал, және бұл мәселеге әкелген Ибадат-Хана талқылауларының ең сенімді есебі болуы мүмкін.

Авторлығы

Бірнеше қолжазбалар табылды, олардың авторы Мир Дул фекар Ардестани (Молла Моубад деп те аталады) екенін көрсетеді. Қазіргі уақытта Мир Дүлфиқар осы еңбектің авторы ретінде қабылданған. Дегенмен, бұл қолжазбалар табылар алдында, сэр Уильям Джонс авторды Мохсин Фани Кашмири деп анықтаған. 1856 жылы Кейкосров б. Кавус есімді парсы Хосров Эсфендиярды автор деп мәлімдеді, ол Азар Кайванның ұлы болған. Автор өзінің Патна, Кашмир, Лахор, Сурат және Шрикакулам (Андра Прадеш) қалаларында болғанын айтады. Ол зор білімді және құштарлықпен, сондай-ақ өз заманының талаптарына өте ашық адам болған деп есептеледі. Ол түрлі діндердің ғалымдарымен өткізген көптеген әңгімелері туралы айтады, бұл оның байланыстарының мықты болғанын және Дини Илахи туралы хабарлауға лайықты екенін көрсетеді. Роджер Каменецтің "Лотостағы еврей" еңбегінде айтылғандай, Дабистанды моғол мистикасының шаһзадасы Дара Шикох тапсырыс берген. Яһудилік туралы бөлім парсы яһудиі Сармад Кашани және оның Синдтен шыққан индус шәкірті жасаған аудармалардан тұрады. Уолтер Фишель былай деп жазады: "Дабистан арқылы Сармад яһуди идеяларын, суфизммен үйлестіріліп, өз заманының Үндістанының діни құрылымына енгізді". Дэвид Шидің "Дабистан" (1843) ағылшын тіліндегі нұсқасы Үндістанның IISc цифрлық кітапханасында қолжетімді.