Ирак соғысының заңдылығы: дау мен пікірлер қақтығысы

Кіріспе

2003 жылы Иракқа жасалған шабуылдың заңдылығы күмәнді. Талқылаулардың негізгі мәселесі – шабуыл тәуелсіз мемлекетке кез келген себепсіз агрессия болып саналса, ол халықаралық құқықты бұзған болар ма, әлде Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі шабуылға рұқсат берген бе (Шығанақ соғысынан кейін белгіленген жағдайлар Ирак Қауіпсіздік Кеңесінің қаулыларын орындамаған жағдайда қайта басталған шабуылға мүмкіндік берген бе)? Заңдылығын қолдайтындар көбінесе АҚШ Конгресінің 114-ші бірлескен қаулысына және БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1441 және 678-ші қаулыларына сілтеме жасайды. Шабуылдың заңдылығына қарсы шығушылар да осы дереккөздерді келтіреді, бірақ олар соғысқа рұқсат бермейді, керісінше соғыс жариялану алдында орындалуы тиіс шарттарды белгілейді деп мәлімдейді. Сонымен қатар, Қауіпсіздік Кеңесі тек бейбітшілікті сақтау мақсатында "агрессорға" қарсы күш қолдануға рұқсат бере алады, ал 2003 жылғы Иракқа жасалған шабуылға ешқандай агрессивті әскери әрекеттер себеп болған жоқ. Шабуыл БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тікелей рұқсатымен жасалған ба деген мәселе бойынша пікірталастар жалғасуда. АҚШ үкіметі шабуылға Қауіпсіздік Кеңесінің 678-ші қаулысымен рұқсат берілгенін, демек ол халықаралық құқыққа сәйкес келетінін мәлімдейді. Қауіпсіздік Кеңесінің 678-ші қаулысы БҰҰ-ға мүше мемлекеттерге "660-шы және одан кейінгі барлық тиісті қаулыларды сақтау және іске асыру үшін қажетті барлық құралдарды қолдануға және аймақта халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті қалпына келтіруге" рұқсат береді, бірақ оның мағынасына қатысты әртүрлі түсініктер бар. "Агрессияны" анықтау және шабуылды заңсыз деп тану құқығы Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысының 39-42-ші баптарына сәйкес Қауіпсіздік Кеңесіне ғана тиесілі. Қауіпсіздік Кеңесі 2003 жылы екі күн бойы жиналып, құқықтық талаптарды қарады және мәселені "қарауға қабылдады". Қауіпсіздік Кеңесі 2003 жылдан бері бұл мәселелерді қайта қараған жоқ. Дегенмен, қоғамдық пікірталас әлі де жалғасуда. БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы Кофи Аннан Иракқа жасалған шабуылдың "БҰҰ Жарғысына сәйкес келмейтінін, Жарғы тұрғысынан алғанда заңсыз екенін" айтты. (Ирак соғысының заңдылығын қараңыз).

A dispute exists over the legitimacy of the 2003 invasion of Iraq. The debate centers around the question whether the invasion was an unprovoked assault on an independent country that may have breached international law, or if the United Nations Security Council authorized the invasion (whether the conditions set in place after the Gulf War allowed the resumption if Iraq did not uphold to the Security Council resolutions). Those arguing for its legitimacy often point to Congressional Joint Resolution 114 and UN Security Council resolutions, such as Resolution 1441 and Resolution 678. Those arguing against its legitimacy also cite some of the same sources, stating they do not actually permit war but instead lay out conditions that must be met before war can be declared. Furthermore, the Security Council may only authorise the use of force against an "aggressor" in the interests of preserving peace, whereas the 2003 invasion of Iraq was not provoked by any aggressive military action. There are ongoing debates regarding whether the invasion was launched with the explicit authorization of the United Nations Security Council. The Government of the United States asserts that the invasion was explicitly authorized by Security Council Resolution 678 and thus complies with international law. The Security Council Resolution 678 authorizes UN Member States to "use all necessary means to uphold and implement Resolution 660 and all subsequent relevant resolutions and to restore international peace and security in the area", however there exist different interpretations of its meaning. The only legal jurisdiction to find "aggression" or to find the invasion illegal rests with the Security Council under United Nations Charter Articles 39–42. The Security Council met in 2003 for two days, reviewed the legal claims involved, and elected to be "seized of the matter". The Security Council has not reviewed these issues since 2003. The public debate, however, continues. Former UN Secretary General Kofi Annan expressed his opinion that the invasion of Iraq was "not in conformity with the UN charter [ ] from the charter point of view, [the invasion] was illegal." (See Legality of the Iraq War)

Саддамның іс қағазы

Саддам Хусейн 1980 жылы Иранға шабуыл жасап, 1988 жылға дейін созылған Иран-Ирак соғысын бастады. Ирактың бұл әрекетіне АҚШ қолдау көрсетті, Саддамның партиясын қолдауға 5 миллиардтан астам доллар жұмсады және Иракқа жүздеген миллион долларлық әскери жабдық сатты. Соғыс барысында Хусейн кем дегенде 10 рет химиялық қару қолданды, оның ішінде бейбіт азаматтарға жасалған шабуылдар да болды. 1990 жылы Ирак Кувейтке басып кірді, осылайша Персия шығанағы соғысы басталды. 1991 жылы Саддам мен БҰҰ арасындағы келісімге қол қойылды, ол Персия шығанағындағы соғыс қимылдарын тоқтатты. Бірақ Ирак 1990 жылдан 2002 жылға дейін БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 16 қарарын қайталап бұзды. Иракты зерттеу тобы Хусейннің әкімшілігіндегі лауазымды тұлғалармен сұхбаттасып, Хусейннің қару жасаушы ғалымдарды жұмысқа алып, инспекциялар аяқталғаннан кейін Ирактың ЖҚҚ бағдарламасын қайта жандандыруды жоспарлағанын, соның ішінде ядролық қаруды да жасауды көздегенін анықтады. БҰҰ 1441 қарары бойынша оған "соңғы мүмкіндік" берілді, бірақ ол БҰҰМОВИК инспекторларына жалған есептер ұсынып, олардың Ирактың ЖҚҚ нысандарын тексеруіне үнемі кедергі келтіре отырып, қарарды бұзды. Персия шығанағы соғысы кезінде Ирак бұрын-соңды болмаған деңгейде шетелдік азаматтарды кепілге алды. Хусейн Персия шығанағы соғысы кезінде АҚШ-қа және 1993 жылы Кувейтте бұрынғы президент Джордж Бушқа қарсы терроризмді қолдануға тырысты, ол оған қарсы Персия шығанағы соғысын басқарған болатын. Ол Палестинадағы жанкештілердің отбасыларына қаржылай көмек көрсетіп, көрші мемлекеттерге қарсы күрескен басқа да топтарға пана берді. 1988 жылы Ирактың Курдистанында Әл-Анфал науқаны өтті, оны Саддам Хусейннің туысы Әли Хасан әл-Мәжит басқарды. Әли Хасан әл-Мәжит қол қойған құжатта: "Осы ауылдарда ұсталған барлық адамдар қауіпсіздік қызметтерімен ұсталып, тексеріледі, ал 15-70 жас аралығындағылар, олардан пайдалы ақпарат алынғаннан кейін, өлім жазасына тартылады", - делінген. Бұл мақсатты топқа жауынгерлік жастағы ер адамдар кірді. 1991 жылы Ирак әскерлері Кувейттен қуылғаннан кейін Саддам Хусейн режимі солтүстіктегі күрдтер мен оңтүстіктегі шииттердің көтерілісін басып тастады. Осы кезеңде 40 000-нан астам күрд және 60 000 немесе одан да көп шииттер өлтірілген деген мәлімет бар. 2000 жылы екі құқық қорғау ұйымы – Халықаралық адам құқықтары лигалары федерациясы және Ирактағы әділдік үшін коалициясы – балаларды жауынгерлік күшке дайындау туралы бірлескен баяндама жариялады. Бес жастағы балалар "Ашбал Саддам" немесе "Саддамның балаларына" қатысты. Балалар ата-аналарынан айырылып, әскери оқудан өтті. Бұл рекрутингке қарсы шыққан ата-аналар өлімге кесілді, ал балалар бағынбаса түрмеге жабылды. Бұл түрмелерді кейіннен Скотт Риттер Time журналына берген сұхбатында атап өтті. 2006 жылы вице-президент Чейни АҚШ Иракқа, тіпті барлау мәліметтері жаппай қырып-жоятын қарудың жоқтығын көрсеткен жағдайда да, басып кіретінін мәлімдеді. Ол Хусейннің бұрынғы әрекеттеріне байланысты әлі де қауіпті екенін және оны биліктен алып тастаудың "дұрыс шешім" болғанын айтты. Дональд Рамсфелдтің сөзіне сүйенсек, Саддам Хусейн Израильге қарсы агрессивті жанкештілердің отбасыларына 25 000 доллар көмектескен.

While in power, Saddam Hussein invaded Iran in 1980 and began the Iran–Iraq War, which lasted until 1988. Iraq's invasion was backed by the United States who funneled over $5 billion to support Saddam's party and sold Iraq hundreds of millions of dollars worth of military equipment. During the war, Hussein used chemical weapons on at least 10 occasions, including attacks against civilians. In 1990, Iraq invaded Kuwait and began the Persian Gulf War. After the ceasefire agreement was signed between Saddam and the UN in 1991, which suspended the hostilities of the Gulf War, Iraq repeatedly violated 16 different UNSC resolutions from 1990 to 2002. The Iraq Survey Group interviewed regime officials who stated Hussein kept weapon scientists employed and planned to revive Iraq's WMD program after the inspections were lifted, including nuclear weapons. Under UN Resolution 1441, he was given a "final opportunity" to comply, and he again violated the resolution by submitting a false report to UNMOVIC inspectors and continually preventing them from inspecting Iraq's WMD sites. During the Gulf War, Iraq took foreign civilians hostage on an unprecedented scale. Hussein attempted to use terrorism against the United States during the Gulf War and against former President George H. W. Bush in Kuwait in 1993 for leading the Gulf War against him. He had a long history of supporting fighters in Palestine by giving money to families of suicide bombers and gave refuge to other fighting groups against neighboring states in the region. In 1988 the Al Anfal Campaign took place in Iraqi Kurdistan, and was carried out by the cousin of Saddam Hussein, Ali Hassan al Majid. A document signed by Ali Hassan al Majid is quoted as stating, "all persons captured in those villages shall be detained and interrogated by the security services and those between the ages of 15 and 70 shall be executed after any useful information has been obtained from them". This target group covered any male of fighting age. In 1991 after the Iraqi forces were expelled from Kuwait, the regime of Saddam Hussein cracked down on uprisings in the Kurdish north and Shia south. It is stated between this time over 40,000 Kurds and 60,000 or more Shi'ites were executed. In 2000, two human rights groups, International Federation of Human Rights Leagues and the Coalition for Justice in Iraq, released a joint report documenting the indoctrination of children into a fighting force. These children as young as five were recruited into the Ashbal Saddam or Saddam's Cubs. The children would be separated from their parents and undergo military training. Parents objecting to this recruitment would be executed and children jailed if they failed to comply. These jails were later noted by Scott Ritter in an interview with Time magazine. Vice President Cheney stated in 2006 that the U. S. would still have invaded Iraq even if intelligence had shown that there were no weapons of mass destruction. He said Hussein was still dangerous because of his history of using WMD, and taking him out of power "was the right thing to do". According to Donald Rumsfeld, Saddam Hussein was giving $25,000 to the families of suicide bombers who were aggressive toward Israel.

Біріккен Ұлттар Ұйымы

1991 жылғы Перс шығанағындағы соғыс атысты тоқтату келісімінің бір бөлігі ретінде Ирак үкіметі Қауіпсіздік Кеңесінің 687-ші қаулысына келісті, онда қару-жарақ инспекторлары Иракта химиялық, биологиялық және ядролық қаруларды, сондай-ақ 150 километрден асатын қашықтықтағы қаруларды іздестіруге шақырылды. 687-ші қаулы қабылданғаннан кейін, Қауіпсіздік Кеңесі инспекцияларды жалғастыруды растайтын немесе Ирактың оларға толық орындалуына кедергі келтіргенін атап көрсететін он үш қосымша қаулы (699, 707, 715, 949, 1051, 1060, 1115, 1134, 1137, 1154, 1194, 1205, 1284) қабылдады. 1998 жылдың 9 қыркүйегінде Қауіпсіздік Кеңесі 1194-ші қаулыны қабылдады, ол Ирактың ЮНСКОМ-мен ынтымақтастығын тоқтатуын бірауыздан айыптады. Бір айдан кейін, 31 қазан күні Ирак ЮНСКОМ-мен барлық байланысты тоқтатуға ресми түрде келісім білдірді. 1998 жылдың 31 қазаны мен 1998 жылдың 16 желтоқсанында "Шөл түлкісі" операциясы басталғанға дейінгі кезеңде Ирак үкіметі Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесімен келіссөздер жүргізді. Осы келіссөздер барысында Ирак ЮНСКОМ мен Халықаралық атом энергиясы агенттігінің жұмысына шарттар қоюға тырысты, бұл бұрынғы қаулыларда талап етілген шарты жоқ қол жеткізілімге қайшы келді. Жағдай Ирактың БҰҰ-дағы елшісі Низар Хамдунның 31 қазанда Ирак үкіметінің ұстанымы "құрылыссыз" екенін мәлімдеген үшінші хаты арқылы шешілді. Қару-жарақ инспекциясы қайта басталғаннан кейін, ЮНСКОМ Иран-Ирак соғысы кезінде қарудың қолданылуы және жойылғандығына қатысты құжаттарды сұрады. Ирак үкіметі бұл сұранысты қабылдамады, өйткені ол қолмен жазылған және БҰҰ мандатына кірмейді. БҰҰ инспекторлары Ирактың барлық қаруын жойғанын білу үшін, оның "химиялық қарудың жалпы көлемін" білуі керек деп талап етті. Ирак шенеуніктері күтпеген тексерулер кезінде ізделіп жатқан "заттар мен материалдардың тізімін" талап еткен кезде, жаңа оқиғалар орын алды. 1998 жылдың 16 желтоқсанында АҚШ президенті Билл Клинтон Ирактың инспекторлармен толық ынтымақтастық көрсетпеуіне байланысты "Шөл түлкісі" операциясын бастады. Клинтон Ирак үкіметінің 31 қазанда ЮНСКОМ-мен ынтымақтастықтан бас тартатынын мәлімдегенін атап өтті. Сондай-ақ, ЮНСКОМ қызметкерлерінің жұмысына кедергі келтіруге бағытталған көптеген әрекеттер, оның ішінде дәлелдерді суретке түсіруге және құжаттарды көшіруге тыйым салу, сондай-ақ ирактық қызметкерлермен сұхбаттасуға рұқсат бермеу туралы ескертілді. Инспекциялық топтар "Шөл түлкісі" операциясы басталғанға дейін елден шығарылды және төрт жыл бойы қайтып оралмады. АҚШ, Ұлыбритания және Франция қолдаған Біріккен Ұлттар Ұйымының ұшуға тыйым салынған аймағы – оның заңдылығы даулы болды – Ирак вице-президенті Таха Ясин Рамадан Ирак әскеріне ұшуға тыйым салынған аймақтағы барлық ұшақтарға шабуыл жасауға бұйрық бергеннен кейін үнемі атыс-шабуылдар орын алатын аймаққа айналды. АҚШ Қорғаныс министрі Рамсфелдтің 2001 жылдың 27 қарашасында жазған меморандумында АҚШ-тың Иракқа басып кіруі қарастырылған. Меморандумның бір бөлімінде "Қалай бастау керек?" деген сұрақ қойылған, онда АҚШ-тың Ирак соғысына себеп болатын бірнеше мүмкін жағдайлар тізімделген, олардың бірі "ҚҰҚ инспекцияларына қатысты дау – қазір инспекция талаптары туралы ойлана бастаңыз" еді. Джордж Буш "барлаудың көп бөлігі қате болып шықты" деп мойындады. АҚШ Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесіне Орталық барлау агенттігі мен британдық MI5 ұсынған Ирактың жаппай қырып-жоятын қаруға ие екенін көрсететін мәліметтерді ұсынды. АҚШ Ирактың бірнеше БҰҰ қаулыларын бұзғанын, соңғысы – БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1441-ші қаулысы екенін мәлімдеді. АҚШ президенті Джордж Буш Ирактың жаппай қырып-жоятын қаруы АҚШ пен оның одақтастарына қауіп төндіретінін мәлімдеді. UNMOVIC инспекциялық тобы БҰҰ мандатын аяқтамай тұрып немесе есебін ұсынбастан бұрын, АҚШ бастаған басып кіруге дайындықпен байланысты БҰҰ-ның бұйрығымен елден шығарылды.

As part of the 1991 Gulf War ceasefire agreement, the Iraqi government agreed to Security Council Resolution 687, which called for weapons inspectors to search locations in Iraq for chemical, biological and nuclear weapons, as well as weapons that exceed an effective distance of 150 kilometres. After the passing of resolution 687, thirteen additional resolutions (699, 707, 715, 949, 1051, 1060, 1115, 1134, 1137, 1154, 1194, 1205, 1284) were passed by the Security Council reaffirming the continuation of inspections, or citing Iraq's failure to comply fully with them. On September 9, 1998, the Security Council passed resolution 1194 which unanimously condemns Iraq's suspension of cooperation with UNSCOM, one month later on October 31 Iraq officially declares it will cease all forms of interaction with UNSCOM. The period between October 31, 1998, and the initiation of Operation Desert Fox (December 16, 1998), contained talks by the Iraqi government with the United Nations Security Council. During these talks Iraq attempted to attach conditions to the work of UNSCOM and the International Atomic Energy Agency, which was against previous resolutions calling for unconditional access. The situation was defused after Iraq's Ambassador to the U. N., Nizar Hamdoon, submitted a third letter stating the position of the Iraqi government on October 31 was "void". After weapons inspections resumed, UNSCOM requested arms documents related to weapon usage and destruction during the Iran–Iraq War. The Iraqi government rejected this request because it was handwritten and did not fall within the scope of the UN mandate. The UN inspectors insisted in order to know if Iraq destroyed all of its weapons, it had to know "the total holdings of Iraq's chemical weapons." Further incidents erupted as Iraqi officials demanded "lists of things and materials" being searched for during surprise inspections. On December 16, 1998, U. S. President Bill Clinton initiated Operation Desert Fox based on Iraq's failure to fully comply with the inspectors. Clinton noted the announcement made by the Iraqi government on October 31, stating they would no longer cooperate with UNSCOM. Also noted was the numerous efforts to hinder UNSCOM officials, including prevention of photographing evidence and photocopying documents, as well as prevention of interviewing Iraqi personnel.]] Inspection teams were withdrawn before the Operation Desert Fox bombing campaign and did not return for four years. The United Nations no fly zone enforced by the United States, United Kingdom and France—also legality disputed—became a location of constant exchange of fire since Iraqi Vice President Taha Yassin Ramadan instructed Iraqi military to attack all planes in the no fly zone. A memo written by US Secretary of Defense Rumsfeld dated Nov 27, 2001 considers a US invasion of Iraq. One section of the memo questions "How start? ", listing multiple possible justifications for a US Iraq War, one scenario being "Dispute over WMD inspections—Start thinking now about inspection demands" There is no credible evidence of WMD production (see Duelfer Report) and no WMDs have been found to date after 1991 (See below and WMD in Iraq). George W. Bush has since admitted that "much of the intelligence turned out to be wrong". The United States offered intelligence from the Central Intelligence Agency and British MI5 to the United Nations Security Council suggesting that Iraq possessed weapons of mass destruction. The U. S. claimed that justification rested upon Iraq's violation of several U. N. Resolutions, most recently UN Security Council Resolution 1441. U. S. president George W. Bush claimed Iraq's WMDs posed a significant threat to the United States and its allies. An inspection team UNMOVIC, before completing its UN mandate or completing its report was ordered out by the UN because the US led invasion appeared imminent.

Жаппай қырып-жою қарулары

Бұрын Иракты химиялық қарумен және оны жасау технологиясымен Германия, Франция, АҚШ және Ұлыбритания қамтамасыз еткен болатын. Саддам осы қаруды Иран-Ирак соғысында Иран әскерлеріне қарсы және Ирактың Халабжа қаласындағы күрд азаматтарына қарсы қолданды. 1990 жылы Перс шығанағы соғысы кезінде Саддам осы қаруды қолдануға мүмкіндік алды, бірақ қолданбады. Оның бір себебі – ирактық күштердің өздерін қорғау үшін заманауи жабдықтардың жетіспеуі, сондай-ақ АҚШ күштерінің ашық шөлді жылдам аралап өтуі болды. 1991 жылдан 1998 жылға дейін ЮНСКОМ Иракты тексеріп, жаппай қырып-жою қару-жарағын табу және жою жұмыстарын жүргізді. 1999 жылы бұл топты БҰҰ бақылау, тексеру және инспекциялау комиссиясы (UNMOVIC) алмастырды. 2002 жылы бұрынғы UNSCOM қару инспекторы Скотт Риттер Буш әкімшілігін және БАҚ-ты Иракқа шабуыл жасау үшін ирактық ядролық ғалым және дезертир Хидир Хамзаның куәлігіне сүйенгені үшін қатты сынға алды. Біз Ирактың ядролық бағдарламасының барлық деректерін, әсіресе әкімшілік деректерді алып тастадық. Бізге олардың аты-жөні, қайда жұмыс істегендері, не істегендері, тізімнің басында Саддамның «Бомба жасаушысы» (Хамзаның кітабының аты осылай аталып, кейіннен лақап аты пайда болды) деп аталған адамның есімі Джафар Дия Джафар болды, Хадир Хамза емес. Шын мәнінде, біз оның есімін таппадық, өйткені 1990 жылы ол Ирактың ядролық бағдарламасында жұмыс істемеген. Ол бұл туралы білмейтін, себебі ол президент сарайында Хусейн Камелдің пара алу маманы болып жұмыс істеген. Ол солтүстік Иракқа барып, Ахмад Чалабимен кездеседі. Ол кіреді де, «Мен Саддамның «Бомба жасаушысымын» дейді. Олар ЦРУ-ға хабарласып: «Біз сіздің кім екеніңізді білеміз, сіз Саддамның «Бомба жасаушысы» емессіз, өзіңіздің оқиғаңызды басқа біреуге жеткізіңіз», – дейді. Ол босатылды, барлық барлау қызметі оны қабылдамады, ол – алаяқ. Ал енді, мынау, ЦРУ-ның, АҚШ үкіметінің алдап жүргенін білетін адам, АҚШ Сенатының Сыртқы істер жөніндегі комитетіне келіп, сарапшы куәгер ретінде куәлік береді. Менде бұған қарсылық бар, менде американдық бұқаралық ақпарат құралдарына қарсылық бар, мен оларға қайта-қайта айтып отырмын, бұл адам – дәлелденген алаяқ, жалған, алайда олар оған CNN, MSNBC, CNBC телеарналарына шығуға рұқсат береді, және ол шын мәнінде не туралы айтып тұрғанын білгендей куәлік береді. Иракта жаулаудан кейін әскери тұрғыдан маңызды ЖҚҚ табылған жоқ, бірақ 1991 жылға дейінгі бірнеше химиялық оқ-дәрі табылған. 2006 жылдың 21 маусымында АҚШ Сенатының барлау комитеті 2003 жылдан бері Иракта 1991 жылға дейінгі 500-ге жуық химиялық заттарды тапқанын және «бұл санның тағы да көп болуы мүмкін» деп мәлімдеді. Қарулар «көптеген жағдайда» зарин және қыша газымен толтырылған. Алайда, АҚШ Қорғаныс министрлігі бұл қарудың жарамды емес екенін және «бұл ел мен әлемнің қалған бөлігі Ирактың бар деп сенген ЖҚҚ емес екенін және бұл ел соғысқа барған ЖҚҚ емес екенін» айтады. Ирак үкіметі мұндай қондырғылар мен мүмкіндіктердің бар екенін жоққа шығарды және бұл хабарларды өтірік және ойдан шығарылған деп атады, бұл соғыстан кейінгі бірінші көзге көрінетін жағдаймен расталды, яғни ЖҚҚ-ның жоқ екендігі анық немесе табылмады. Бұрынғы ЦРУ қызметкерлері Ақ үйдің жаулау алдында Иракта жаппай қырып-жоятын қару жоқ екенін білгенін, бірақ оған шабуыл жасауға шешім қабылдағанын және жаппай қырып-жоятын қару туралы әңгімені соғыс бастау үшін жалған сылтау ретінде пайдалануды жалғастыратынын мәлімдеді. Доунинг-стриттегі ақпаратқа түсіп кеткен Доунинг-стриттегі меморандумда, яғни британдық қорғаныс және барлау органдарының өкілдерімен кездесудің ішкі түйіндемесінде, Буш әкімшілігінің Иракқа шабуыл жасауға және оны ақтау үшін жаппай қырып-жою қаруын қолдауға «барлау мәліметтерін түзетуге» шешім қабылдағаны айтылған. АҚШ пен Ұлыбританияның, тіпті, Ирақтан жаппай қырып-жою қаруын таппаса да, оған шабуыл жасауға дайын екендігін жариялады. Британдық ресмилер меморандумда сондай-ақ президент Буштың Иракты ашуға, соның ішінде жалған БҰҰ ұшақтарын қолдану туралы ұсынысын талқылайды, ол өзінің бұрыннан шешкен басқыншылығы үшін сылтау жасау үшін. 2004 жылы Батлер комиссиясының баяндамасында «ол кездегі барлау мәліметтеріне сүйенсек», Ұлыбритания үкіметінің «Ирақтың Африкадан уран сатып алуға тырысқаны туралы» мәлімдемелері «жақсы негізделген» деген қорытындыға келді. Алайда қарсыластары Батлер шолуын партияаралық қолдау таппаған ақтау деп санайды (комиссияны премьер-министр тағайындады, және тікелей оған есеп берді). Ирак барлау комиссиясы Буш әкімшілігінің Ирактың қару бағдарламаларына соғыстан бұрынғы барлау бағалауларына әсер етуге тырысқан деген талаптарды жоққа шығарды, бірақ әкімшілік барлау туралы халықты жаңылыстырды ма, жоқ па, зерттемеді. Комиссия Ирактың қару бағдарламаларына соғыстан бұрынғы барлау бағалауларына саяси қысымның әсерін тигізгенін көрсететін дәлел таппады. Есептің мәтінінде талқыланғандай, талдаушылар бірауыздан саяси қысым олардың талдаулық шешімдерін бұрмалауға немесе өзгертуге себеп болмағанын мәлімдеді. Пол Р. Пиллар, ЦРУ-дың 28 жылдық тәжірибелі қызметкері, Foreign Affairs журналында «[осы] комиссиялар қолданған тергеу әдісі – негізінен, талдаушылардан олардың қолы бұралыпты ма, жоқ па, деп сұрау – тек ең қабақтан жасалған саясиландыру әрекеттерін ғана анықтамақ» деп жазды.

In the past, Iraq had been supplied with chemical weapons and the technology to develop them by Germany, France, United States and the United Kingdom. Saddam used these weapons against Iranian forces in the Iran–Iraq War, and against Kurdish civilians in the Iraqi town of Halabja. In 1990 during the Gulf War Saddam had the opportunity to use these weapons, but chose not to. One of the noted reasons is the Iraqi forces' lack of up to date equipment to protect themselves from the effects, as well as the speed with which the US forces traversed the open desert. From 1991 to 1998 UNSCOM inspected Iraq and worked to locate and destroy WMD stockpiles. The team was replaced in 1999 with the United Nations Monitoring Verification and Inspection Commission, UNMOVIC. In 2002, Scott Ritter, a former UNSCOM weapons inspector, heavily criticized the Bush administration and the news media for relying on the testimony of alleged Iraqi nuclear scientist and defector Khidir Hamza as a rationale for invading Iraq. We seized the entire records of the Iraqi Nuclear program, especially the administrative records. We got a name of everybody, where they worked, what they did, and the top of the list, Saddam's "Bombmaker” [Which was the title of Hamza's book, and earned the nickname afterwards] was a man named Jafar Dhia Jafar, not Khidir Hamza, and if you go down the list of the senior administrative personnel you will not find Hamza's name in there. In fact, we didn't find his name at all, because in 1990 he didn't work for the Iraqi Nuclear Program. He had no knowledge of it because he worked as a kickback specialist for Hussein Kamel in the Presidential Palace. He goes into northern Iraq and meets up with Ahmad Chalabi. He walks in and says, I'm Saddam's ‘Bombmaker’. So they call the CIA and they say, "we know who you are, you're not Saddam's ‘Bombmaker’, go sell your story to someone else." And he was released, he was rejected by all intelligence services at the time, he's a fraud. And here we are, someone who the CIA knows is a fraud, the US Government knows is a fraud, is allowed to sit in front of the United States Senate Committee on Foreign Relations and give testimony as an expert witness. I got a problem with that, I got a problem with the American media, and I've told them over and over and over again that this man is a documentable fraud, a fake, and yet they allow him to go on CNN, MSNBC, CNBC, and testify as if he actually knows what he is talking about. No militarily significant WMDs have been found in Iraq since the invasion, although several degraded chemical munitions dating to before 1991 have been. On June 21, 2006, a report was released through the United States Senate Select Committee on Intelligence, stating that since 2003, approximately 500 degraded chemical munitions have been discovered dating from before 1991 in Iraq, and "likely more will be recovered." The weapons are filled "most likely" with Sarin and Mustard Gas. However, the U. S. Department of Defense states that these weapons were not in usable condition, and that "these are not the WMDs this country and the rest of the world believed Iraq had, and not the WMDs for which this country went to war." The Iraqi government denied the existence of any such facilities or capabilities and called the reports lies and fabrications, which was backed by the post war prima facie case that no WMDs were evident or found. Former CIA officials have stated that the White House knew before the invasion that Iraq had no weapons of mass destruction, but had decided to attack Iraq and continue to use the WMD story as a false pretext for launching the war. The leaked Downing Street Memo, an internal summary of a meeting between British defense and intelligence officials, states that Bush Administration had decided to attack Iraq and to "fix intelligence" to support the WMD pretext to justify it. A transcript of a secret conversation between President Bush and PM Blair leaked by a government whistleblower reveals that the US and UK were prepared to invade Iraq even if no WMD were found. British officials in the memo also discuss a proposal by President Bush to provoke Iraq, including using fake UN planes, to manufacture a pretext for the invasion he had already decided on. In 2004 the Butler Commission Report concluded that, "on the basis of the intelligence assessments at the time," statements by the British Government "on Iraqi attempts to buy uranium from Africa" were "well founded." Opponents however consider the Butler Review a whitewash which lacked cross party support (the panel was appointed by, and reported directly to, the Prime Minister). The Iraq Intelligence Commission rejected claims that the Bush administration attempted to influence the intelligence community's pre war assessments of Iraq's weapons programs, but it did not investigate whether the administration misled the public about the intelligence. The Commission found no evidence of political pressure to influence the Intelligence Community's pre war assessments of Iraq's weapons programs. As we discuss in detail in the body of our report, analysts universally asserted that in no instance did political pressure cause them to skew or alter any of their analytical judgments. Paul R. Pillar, a 28 year veteran of the CIA, wrote in Foreign Affairs that "the method of investigation used by [these] panels—essentially, asking analysts whether their arms had been twisted—would have caught only the crudest attempts at politicization:

Нақты саясиландыру тым жай жүреді және көптеген формаларға ие болуы мүмкін. 2003 жылдың наурыз айынан бұрын барлау талдаушылары мен олардың басшылары АҚШ Иракпен соғысқа бара жатқанын білді. Буш әкімшілігі соғысқа бару шешімін жоққа шығаратын талдауды қабылдамай немесе елемеуі анық болды, ал мұндай шешімді қолдайтын талдауды құптады. Барлау талдаушылары үнемі бір бағытта соққан күшті желді сезінді. Пиллар барлаудың «қабылданған шешімдерді ақтау үшін қолданылғанын» айтады. Коалиция күштерімен Ирак ішіндегі құжаттар Саддамның қару тексерулеріне қатысты наразылығын көрсетеді. Кездесулердің стенограммаларында ол аға көмекшілеріне: «Бізде жасырылған ештеңе жоқ!» дейді. Инспекторлар «50 жыл бойы Иракты аралап жүретін бе?» деп сұрайды. «Бұл қашан аяқталады?» деп сұрайды ол. Ол басқаларына: «Бізде әлі де ЖҚҚ бар екенін ойламаңыз. Бізде ештеңе жоқ», – дейді. Бұрынғы генерал Жорж Сада Ирак басшылығының 2003 жылғы басылу алдында Ирактан ЖҚҚ-ны Сирияға шығарып жіберуге бұйрық бергенін мәлімдейді, Иракты зерттеу тобының қорытындыларына қарамастан. Сада 1991 жылы Ирактан кеткен, сондықтан оның мұндай әрекеттер туралы бірінші қолдан білуіне мүмкіндік болмады, және ол өзінің талаптарын растау үшін ешқандай дәлел ұсынбады. Чарльз Дюэлфер шығарған Ирактың жаппай қырып-жою қарулары туралы соңғы есеп 2005 жылдың сәуір айында «жаппай қырып-жою қаруларын іздеу мүмкіндіктерді толық пайдаланды» деген қорытындыға келді және ештеңе таппады. Алайда Дюэлфер хабарлағандай, ЖҚҚ материалының іздеуі оның командасы «шектеулі ЖҚҚ-ға қатысты материалдардың ресми емес қозғалысын жоққа шығара алмады».

Шабуылдың заңдылығы

Иракқа шабуыл жасау мен оны басып алудың заңдылығы талқыланды, әлем халқының басым көпшілігі шабуылды заңсыз деп санайды. 2004 жылдың қыркүйек айында БҰҰ-ның сол кездегі бас хатшысы Кофи Аннан: "Біздің көзқарасымызша және БҰҰ Жарғысының көзқарасы бойынша бұл [соғыс] заңсыз болды", - деп мәлімдеді. Халықаралық қылмыстық соттың прокуроры 2006 жылдың ақпан айында 2003 жылдың наурыз айында Иракқа шабуылға қатысты 240 хабарлама алғандығын хабарлады, онда түрлі соғыс қылмыстары жасалған деген айыптаулар келтірілді. АҚШ пен Ұлыбританияның сол кездегі саяси басшылары соғыстың заңды екенін, ал Бірінші Парсы шығанағындағы соғысқа және одан кейінгі атысты тоқтатуға қатысты БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 660, 678 қаулылары, сондай-ақ ирактық қару-жарақ бағдарламаларын тексеруге байланысты 1441 қаулысы басып кіруге уәкілеттік бергенін айтты. Шабуылға қарсы шыққандар бұл екі дәлелді де сынға алып, АҚШ пен Ұлыбританияның қол жеткізе алмаған Қауіпсіздік Кеңесінің қосымша қарары шабуылға арнайы рұқсат беру үшін қажет болар еді деп мәлімдеді. Кейін Ұлыбританиядағы Иракты зерттеу комиссиясы заңның құқықтық негізі күмәнді екенін анықтады. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі, БҰҰ Жарғысының 39-бабында көрсетілгендей, теориялық тұрғыдан соғыстың заңдылығы туралы шешім шығара алады, бірақ АҚШ пен Ұлыбританияның Қауіпсіздік Кеңесінде вето құқығы бар, сондықтан мәселе көтерілсе де, іс-қимыл жасау өте қиын. Осыған қарамастан, БҰҰ Бас Ассамблеясы (БҰБА) Халықаралық соттан (ХС) – "Біріккен Ұлттар Ұйымының басты сот органы" (92-бап) – соғыстың заңдылығы туралы "кеңесші пікір" немесе "шешім" беруін сұрай алады. Шындығында, БҰБА 2003 жылдың 12 желтоқсанында, Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшелерінің қарсылығына қарамастан, "Израильдің салған қабырғасының құрылысынан туындайтын құқықтық салдарлар" туралы ХС-қа "кеңес беруді" сұрады. Ол "Бейбітшілік үшін бірігу" қаулысы аясында "Төтенше сессияның" оныншы отырысында осы мақсатқа қол жеткізді. ХС бұрын Никарагуадағы әрекеттері үшін АҚШ-қа қарсы шешім шығарған болатын, бірақ АҚШ бұл шешімді орындаудан бас тартты.

The legality of the invasion and occupation of Iraq has been debated, with an overwhelming majority of the world's population considering the invasion illegal. The then United Nations Secretary General Kofi Annan said in September 2004 that: "From our point of view and the UN Charter point of view, it [the war] was illegal." The Prosecutor of the International Criminal Court reported in February 2006 that he had received 240 communications in connection with the invasion of Iraq in March 2003 which alleged that various war crimes had been committed. The political leaders of the US and UK at the time argued that the war was legal, and that existing UN Security Council resolutions related to the first Persian Gulf War and the subsequent ceasefire (660, 678), and to later inspections of Iraqi weapons programs (1441), had already authorized the invasion. Critics of the invasion have challenged both of these assertions, arguing that an additional Security Council resolution, which the US and UK failed to obtain, would have been necessary to specifically authorize the invasion. The Iraq Inquiry in the UK later found that the legal basis for the law was questionable. The UN Security Council, as outlined in Article 39 of the UN Charter, theoretically has the ability to rule on the legality of the war, but the US and the UK have veto power in the Security Council, so action is highly improbable even if the issue were to be raised. Despite this, the UN General Assembly (UNGA) may ask that the International Court of Justice (ICJ)—"the principal judicial organ of the United Nations" (Article 92)—give either an 'advisory opinion' or 'judgement' on the legality of the war. Indeed, the UNGA asked the ICJ to give an 'advisory opinion' on "the legal consequences arising from the construction of the wall being built by Israel", by its resolution A/RES/ES 10/14, as recently as 12 December 2003; despite opposition from permanent members of the Security Council. It achieved this by sitting in tenth 'emergency special session', under the framework of the 'Uniting for Peace' resolution. The ICJ had previously found against the US for its actions in Nicaragua, a finding the US refused to comply with.

Қарсылық көзқарасы

Ирактағы соғысқа қарсы шыққандар Ирактың БҰҰ қаулыларын бұзуын соғысқа негізді себеп деп санамады, өйткені БҰҰ хартасына сәйкес, ешбір мемлекеттің Ирактың БҰҰ қаулыларына сәйкестігін бағалау және оларды орындауға мәжбүр ету құқығы жоқ. Сонымен қатар, сыншылар АҚШ-тың екі стандартын қолданып отырғанын айтты, Израиль сияқты басқа елдер де БҰҰ қаулыларын бұзып, ядролық қаруға ие екенін атап өтті. Итальян философы Джорджо Агамбен алдын ала соғыс логикасын сынады. Ирактың бұрын ядролық қару жасау бағдарламасын белсенді түрде жүргізгені және оларды жасау үшін материалдар мен жабдықтар алуға тырысқаны мәлім болғанмен, аталған қарулар мен материалдар әлі табылған жоқ. Президент Буш 2003 жылғы «Мемлекеттік хабарламасында» Ирактың Африкадан уран сатып алу әрекеттері туралы жасаған сілтемесі қазіргі таңда жасалма құжаттарға негізделген деп есептеледі (сары торттың жасалмасы туралы қараңыз). «The Independent» газетінің Таяу Шығыс тілшісі Роберт Фиск өзінің «Цивилизация үшін Ұлы соғыс» кітабында тарихтың қайталануы туралы айтады. Фиск голландтық Nova телеарнасының жаңалықтар бағдарламасында: «Бұл тек ұқсас ғана емес, тіпті «саусақ іздері» де бірдей» деді. 1917 жылы Ұлыбритания «жаулап алушылар емес, азат етушілер» ретінде келе жатыр деп мәлімдеп, Иракқа басып кірді. 1920 жылғы көтерілістен кейін «алғаш бомбаланған қала Фаллужа, ал келесі қоршауға алынған қала Наджаф болды». Содан кейін британ әскери барлау қызметі Сириядан террористер шекараны кесіп өтіп жатыр деген мәлімдеме жасады. Премьер-министр Ллойд Джордж парламентте сөйлеген сөзінде: «Егер британ әскері Ирактан кетсе, азаматтық соғыс басталады» деді. Британдықтар Иракта демократия құруды жоспарлаған. Бірақ референдумда патша «сайланды». «Олар енді жердегі әскерді пайдаланбайтын болды, өйткені ол тым қауіпті, ауылдарды әуеден бомбалау үшін Корольдік әуе күштерін қолданатын. Соңында біз кеттік, басшыларымыз құлатылды, сол кезде революциялық социалистік партия болған Баас партиясы – Саддам Хусейн билікті басып алды. Қазіргі Иракты біз анархия мен хаостың Ирағы ретінде көріп отырмыз деп қорқамын. Біз онда қала берсек, хаос одан да нашарлай түседі».

Those who opposed the war in Iraq did not regard Iraq's violation of UN resolutions to be a valid case for the war, since no single nation has the authority, under the UN Charter, to judge Iraq's compliance to UN resolutions and to enforce them. Furthermore, critics argued that the US was applying double standards of justice, noting that other nations such as Israel are also in breach of UN resolutions and have nuclear weapons. Giorgio Agamben, the Italian philosopher, has offered a critique of the logic of preemptive war. Although Iraq was known to have pursued an active nuclear weapons development program previously, as well as to have tried to procure materials and equipment for their manufacture, these weapons and material have yet to be discovered. President Bush's reference to Iraqi attempts to purchase uranium in Africa in his 2003 State of the Union address are by now commonly considered as having been based on forged documents (see Yellowcake forgery). Robert Fisk, Middle East correspondent for The Independent, comments in his book The Great War for Civilisation that history is repeating itself. Fisk, in the Dutch TV news program Nova: "It is not just similar, it is 'fingerprint' the same". In 1917, the UK invaded Iraq, claiming to come "not as conquerors but as liberators". After an insurrection in 1920, "the first town that was bombed was Fallujah and the next town that was laid siege to was Najaf". Then, the British army intelligence services claimed that terrorists were crossing the border from Syria. Prime minister Lloyd George stood up in the house of commons and declared that "if British troops leave Iraq there will be civil war". The British were going to set up a democracy in Iraq. In a referendum, however, a king was 'elected'. "They decided they would no longer use troops on the ground, it was too dangerous, they would use the Royal Air force to bomb villages from the air. And eventually, [ ] we left and our leaders were overthrown and the Ba'ath party, which was a revolutionary socialist party at the time—Saddam Hussein—took over. And I'm afraid that the Iraq we are creating now is an Iraq of anarchy and chaos. And as long as we stay there, the chaos will get worse."

Христиандар соғысқа қарсы

Папа Иоанн Павел II соғысқа бірнеше рет қарсы сөйлеп, Иракқа қарсы соғыс "апат" және "бейбітшілікке қарсы қылмыс" болады деді. Соғысқа дайындық кезінде жүз христиандық этикалық теория ғалымдары соғысты моральдық тұрғыдан негізсіз деп айыптаған мәлімдеме жасады. Олардың 23 қыркүйектегі [Chronicle of Higher Education] басылымында жарияланған қысқаша мәлімдемесі мынадай болды: "Христиан этикасының ғалымдары ретінде біз АҚШ-тың Иракқа қарсы алдын ала соғыс жүргізуіне қарсы ортақ моральдық көзқарас ұстанамыз". Топқа көптеген университеттердің ғалымдары кірді, оның ішінде дәстүрлі түрде солшыл бағытталған Ivy League университеттері, сондай-ақ Нэшвиллдегі Lipscomb университеті, Лаббок, Техас штатындағы Любок Христиан университеті (екеуі де Мәсіхшілер шіркеулерімен байланысты) және Ричмондтағы Баптист теологиялық семинариясы кірді. Әділ соғыс теориясының басқа ғалымдары Иракпен соғысты "қорғаусыз жандарды" қорғау негізінде ақтауға болатынын айтты. Бұл позиция соғысты тирандық билеушінің құрбаны болған бейшара халықты азат ету үшін ақтауға болатындығына негізделген.