Кіріспе

Элкан Натан Адлер (24 шілде 1861, Лондон, Сент-Люк – 15 қыркүйек 1946, Лондон) – ағылшын жазушысы, заңгер, тарихшы және еврей кітаптары мен қолжазбаларын жинаушы. Адлердің әкесі – Британ империясының бас раввині Натан Маркус Адлер. Ол көп саяхат жасап, әсіресе еврейлердің ескі құжаттарынан тұратын үлкен кітапхана құрды. Адлер Каир Генизасында сақталған құжаттарды зерттеген алғашқылардың бірі болды, тіпті ол оған кірген алғашқы еуропалық еді. 1888 және 1895 жылдары Каирге жасаған сапарларында Адлер 25 000-нан астам Гениза қолжазба фрагментін жинап, Англияға әкелді. Адлер парсы (ирандық) еврейлерінің тарихына ерекше қызығушылық танытты. 1896 және 1897 жылдары Тегеран мен Бұхараға барып, түрлі еврей және парсы тіліндегі қолжазбаларды сатып алды, кейін олардың мазмұнының сипаттамалық тізімдерін жариялады. Бұл жарияланымдар батыс ғалымдарына Иран еврейлерінің мәдени, әдеби және интеллектуалдық ізденістері туралы маңызды түсінік берді. Адлер жинаған қолжазбаларға әртүрлі тақырыптардағы діни және әдеби шығармалар кірді, оның ішінде әңгімелер, фольклор, күнтізбелер, Библия және Талмуд сөздіктері, дұға кітаптары, литургиялық әндер, Кабала (еврей мистикасы) туралы эсселер және діни қуғын-сүргін туралы жылнамалар кірді. 1921 жылы жариялаған «Еврей қолжазбаларының каталогы» атты еңбегінде Адлер өзінің жинағындағы 4500-ден астам қолжазбаны сипаттады. Жалпы алғанда, Адлер 30 000-ға жуық басылған кітап жинады. Айынышты жағдай, оның серігінің жемқорлығы оны кітапханасының көп бөлігін Нью-Йорктегі Америка еврей теологиялық семинариясына және Цинциннатидегі Еврей одағы колледжіне сатуға мәжбүр етті. Сонымен қатар, Адлер өзінің кейінгі жинақтарын өлімінен кейін Еврей теологиялық семинариясына мұра етіп беруге келісті. 1924 жылы Мысырға сапар жасағанда Адлер жақында табылған құмыраны иеленді, онда Мысыр жалдамалы әскерінің жеке архиві, шамамен б.з.д. 145-88 жылдар аралығында өмір сүрген Нехут ұлы Горос сақталған еді. Ол құжаттарды өңдеуге жеке үлес қосты, олар «Адлер папирустары» деген атпен жарияланды. Адлер өзінің саяхаттары мен кең жинақтары туралы көптеген кітаптар жариялады, оның ішінде «Еврей қолжазбалары туралы» (1905), «Еврей баспасының анықтамалығы» (1917), «Көптеген елдердегі еврейлер» (1905), «Авто да Фе және еврей» (1908), «Лондон еврейлерінің тарихы» (1930), «Еврей саяхатшылары» (1930, қайта басылды, 1966) және самариялықтар туралы, сондай-ақ Мысыр мен Парсыдағы еврейлер тарихы туралы мақалалар кірді. Адлер ағылшын еврей қауымдық істеріне, әсіресе білім беру саласына белсенді қатысты және жақтаушы сионист болды; ол Англиядағы Ховевей Сионның ерте мүшесі болды. Оның өсиеті бойынша, оның жеке мұрағаттары қазір Америка еврей теологиялық семинариясының кітапханасында сақтаулы.