Кит Стюарт: Шотландиялық теңізші және саяхатшы

Кіріспе

Шотланд теңіз офицері және саясаткер

Вице-адмирал Кит Стюарт (1739 – 3 наурыз 1795) – шотланд Корольдік теңіз флоты офицері және саясаткер, ол екі рет Парламент палатасында отырды. 1753 жыл шамасында теңіз карьерасын бастаған Стюарт 1761 жылы командир, ал 1762 жылы капитан болып жоғарылатылды, себебі оның әкесі, Галлоуэйдің 6-шы графы Александр Стюарт саяси келіссөздер жүргізген. Стюарт 1778 жылы Ушант шайқасында HMS Berwick кемесімен басшылық етті, ал 1781 жылы Солтүстік теңіздің Бас қолбасшысы болып тағайындалды, бірақ көп ұзамай Хайд Паркер оны алмастырды. Осылайша ол Доггер Банкі шайқасында Berwick кемесінде ерікті ретінде қызмет етті. Шайқасқаннан кейін Солтүстік теңіздегі басшылығын қайта жалғастырған Стюарт 1782 жылдың басында Даунста қашып бара жатқан голланд конвойын тоқтата алмағандықтан қызметінен кетті. Оның орнына HMS Cambridge кемесіне басшылық етіп, Гибралтарды қорғау және одан кейінгі Спартел мүйісі шайқасында қызмет етті. 1783 жылдан кейін HMS Formidable кемесімен қысқа ғана басшылықтан басқа қызмет етпеді, бірақ 1790 жылы контр-адмирал, ал 1794 жылы вице-адмирал болып тағайындалды. Теңізде болмағанда белсенді саясаткер болған Стюарт 1768 жылдан 1784 жылға дейін Вигтауншир округінен парламент депутаты болды, көбінесе үкіметті қолдады. Ол Шотландиядағы жер салығын қабылдаушысы лауазымын алу үшін отставкаға кетті және өмірінің соңына дейін осы лауазымды иеленді.

Ерте өмір

Кит Стюарт 1739 жылы дүниеге келді, ол Галлоуэйдің 6-шы графы Александр Стюарт пен Дундональдтың 4-ші графы Джон Кокрейннің кіші қызы Леди Кэтрин Кокрейннің төртінші ұлы еді. Оның ағасы Джон – жан сақтап қалған екінші ұл, ол отбасылық графтық титулын мұраға алды.

Бірінші командалар

Стюарт шамамен 1753 жылы Корольдік флотқа қосылды. 1759 жылдың 2 қаңтарында лейтенант болып жоғарылатылды және HMS Nassau желілік кемесінің 64 зеңбіректі кемесінің төртінші лейтенанты болып тағайындалды. Кейін ол сол жылы Гваделупаға жасалған шабуылда қызмет етті. 25 тамызда Нассаудан кетіп, 1761 жылдың 11 ақпанына дейін қайтадан активті қызметке кірген жоқ, сол кезде командир болып тағайындалды. Осымен бірге, ол 8 зеңбіректі HMS Speedwell шлюпінің командалық құрамына ие болды, онда 4 наурызға дейін болды, содан кейін жаңа 10 зеңбіректі HMS Lynx шлюпіне ауысты. Lynx-те ол Даунс аймағында қызмет етті, ал тамыз айында кеме 6 қыркүйекте Харвичке келген Мекленбург-Стрелицтің Шарлоттасын Англияға, Георг III-ке үйлену үшін сүйемелдеген теңіз эскортының бір бөлігі болды. Келесі жылдың 7 сәуірінде Стьюарт саяси келіссөздердің бөлігі ретінде әкесінің талабы бойынша капитан болып тағайындалды, бірақ тарихшылар Брайан Вейл мен Гриффит Эдвардс Стьюарттың да өте білікті теңізші болғанын және өзінің амбициясы жоқтығын атап өтті. Ол 20 зеңбіректі HMS Lively кемесіне тағайындалды. Жеті жылдық соғыс аяқталғанға дейін Вест-Индия станциясында кемеге қолбасшылық етті. Содан кейін Стьюарт Солтүстік Америка станциясына теңіз саяхаты жасады, содан кейін Ұлыбританияға оралды. Ұлыбритания суларындағы қызметтен кейін, 1763 жылдың маусымында ол Lively кемесімен Жерорта теңізіне аттанды. Осы шақта Стьюарт Уильям Блайдың алғашқы демеушісі болды, ол кейде өмірі бойы оның басшылығында қызмет ететін. Стьюарт Жерорта теңізінде қолбасшылық етті, бірақ 21 ақпанда 1765 жылы Lively кемесіне кең ауқымды жөндеу жұмыстары үшін ақы төленді. 16 наурызда оған 32 зеңбіректі HMS Montreal фрегатының командалық құрамы берілді, ол да Жерорта теңізінде, келесі жылдың 6 наурызына дейін жалғасты.

Америка революциялық соғысы

Стюарт бұдан кейін біршама уақыт бойы басқа команда алмады, оның орнына саяси мансабына ден қоюды жөн көрді. Бұл жағдай Америка Тәуелсіздік соғысының басталуымен өзгерді, ол 1777 жылдың 27 желтоқсанында жаңа 74 зеңбірекке ие HMS Berwick кемесіне қолбасшы болып тағайындалды. Англия арналында қызмет етіп, келесі жылдың 27 шілдесінде Ушант шайқасына қатысты. Британ флотының алғы шебінде орналасқан Berwick шайқаста белсенді қатысып, он сарбазы қаза тапты. Кейін Berwick Англия арналында қызметін жалғастырды және 1779 жылдың қыркүйегінде Гернсиді құтқаруға көмектескен флот құрамына кірді. Berwick теңізде болғанда, Ушанттағы британдықтардың екі қолбасшысы – адмирал Август Кеппель мен вице-адмирал сэр Хью Паллизер арасындағы келіспеушіліктер саяси дауға ұласты. Сол кездегі Адмиралтействоның бірінші лорды Джон Монтегю, 4-ші Сандвич графы, ерекше атап өтті: «Капитан Стюарт шайқаста өте жақсы өзін көрсетті, өте жақсы офицер және әр түрлі даулардан қашып, ешқандай жақындық танытпады». Желтоқсан айында кемесі жөнделген соң, Стюарт Berwick-пен 1780 жылдың 8 сәуірінде коммодор Роберт Бойл Уолсингхем басқаратын күшпен Батыс Индияға жіберілді. 12 шілдеден бастап Ямайкада қызмет еткен Berwick 1780 жылғы қазан айындағы Ұлы дауылда көптеген кемелермен бірге қиын жағдайға түсті, ал Стюарт кемесін уақытша жөндеп, желтоқсан айында Ұлыбританияға жетті. Berwick 1781 жылдың ақпан айында жөнделді, содан кейін Стюарт 27 наурызда коммодор және Солтүстік теңіздегі Бас қолбасшы болып тағайындалды. Лейттен шыққан Berwick және 32 зеңбірекке ие HMS Belle Poule фрегаты 16 сәуірде Форт теңізінің жағасында француздық 32 зеңбірекке ие Calonne жеке кемесін тұтқынға алды. Алайда Стюарттың күштері голландтардың қарсыласуға дайындалып жатқан эскадронына қарсы тұруға жеткіліксіз болды, сол себепті вице-адмирал Хайд Паркер шілде айында күш-қуатпен жіберілді. Паркердің құрамында 64 зеңбірекке ие HMS Bienfaisant кемесі болды, оның командирі капитан Ричард Братхвейт Стюарттан жоғары шенді болды. Бұл Стюартты коммодор лауазымынан бас тартуға мәжбүр етті, бірақ Berwick-ке тікелей басшылықты Стюарттың бұрынғы флаг-капитаны капитан Джон Фергюссон жалғастырды, ал Стюарт Паркердің флотында тек қана ерікті ретінде қала алды. Стюарт 5 тамыздағы Доггер Банкі шайқасында болды, онда Berwick голландтарға қарсы британдық желінің алдында болды және ауыр зақымдарға ұшырады. Кейін Паркер Солтүстік теңіздегі басқаруын тастап, Братхвейт та станцияны тастады, бұл Стюартқа қыркүйек айында коммодор ретінде кең байрағын қайта көтеруге мүмкіндік берді. Голланд порттарын блокадалаумен айналысып, 1782 жылдың басында ол Даунс аймағында голланд конвойының қашып кетуін тоқтата алмады, ал оның әрекеттеріне сын айтылғаннан кейін наурыз айының соңында басқаруын тастады. Содан кейін Стюартқа 17 маусымда Канал флотындағы HMS Cambridge кемесіне 80 зеңбірекке ие болуға бұйрық берілді. Оның Berwick-тен келген экипажы да осы кемеге ауыстырылды. Флот кейін Гибралтарды ұзақ қоршаудан босатуға жіберілді, ол конвойға сүйеніп орындалды. Осыдан кейін 20 қазанда Спартел мүйісі шайқасына қатысты, онда Cambridge вице-адмирал Марк Милбанктың флагманы 90 зеңбірекке ие HMS Ocean кемесіне екінші болып қызмет етті. Шайқас кезінде Стюарттың кемесінде төрт сарбаз қаза тапты, содан кейін флот Англияға оралды.

Stewart was not given another command for a considerable period of time after this, choosing instead to focus on his political career. This situation changed with the start of the American Revolutionary War, and he was appointed to command the brand new 74 gun ship of the line HMS Berwick on 27 December 1777. Serving in the English Channel, he fought at the Battle of Ushant on 27 July the following year. Stationed in the vanguard division of the British fleet, Berwick was heavily engaged during the battle and had ten men killed. Afterwards Berwick continued to serve in the English Channel, and was part of the fleet that relieved Guernsey in September 1779. While Berwick was still at sea disagreements between the two commanders of the British at Ushant, Admiral Augustus Keppel and Vice Admiral Sir Hugh Palliser, had led to political controversy. The First Lord of the Admiralty at the time, John Montagu, 4th Earl of Sandwich, specifically noted that:
Captain Stewart behaved exceedingly well in the action, is a very good officer and has kept himself clear of disputes of every kind, and shown no particular attachments. With his ship having received a refit in December, Stewart was sent with Berwick to the West Indies on 8 April 1780, in a force commanded by Commodore Robert Boyle Walsingham. Serving at Jamaica from 12 July, Berwick was one of many ships to be heavily damaged in the October Great Hurricane of 1780 and Stewart ran from the storm with his ship jury rigged, reaching Britain in December. Berwick was repaired in a refit that was completed in February 1781, and Stewart was subsequently appointed a commodore and Commander in Chief, North Sea, on 27 March. Based out of Leith, Berwick and the 32 gun frigate HMS Belle Poule captured the French 32 gun privateer Calonne off the Firth of Forth on 16 April. Stewart's force was however not large enough to defend against the squadron the Dutch were forming to oppose it, and Vice Admiral Hyde Parker was sent out with reinforcements in July. In Parker's force was the 64 gun ship of the line HMS Bienfaisant whose commander, Captain Richard Brathwaite, was senior in rank to Stewart. This forced Stewart to relinquish his position as commodore, but direct command of Berwick continued with Stewart's ex flag captain, Captain John Fergusson, and Stewart was only able to stay on in Parker's fleet as a volunteer. Stewart was present as such at the Battle of Dogger Bank, fought on 5 August, where Berwick led the British line of battle against the Dutch and was heavily damaged. Afterwards Parker resigned his command in the North Sea and Brathwaite also left the station, leaving Stewart able to re hoist his broad pennant as commodore in September. Employed in the blockade of Dutch ports, towards the start of 1782 he failed to stop a Dutch convoy from escaping him while in the Downs, and after criticism of his actions he resigned his command in around March. Stewart was then given command of the 80 gun ship of the line HMS Cambridge, in the Channel Fleet, on 17 June. His crew from Berwick were also transferred for this. The fleet was subsequently sent to relieve the Great Siege of Gibraltar, which it did as escort to a convoy. After this it fought the Battle of Cape Spartel on 20 October, with Cambridge serving as one of the seconds to Vice Admiral Mark Milbanke's flagship the 90 gun ship of the line HMS Ocean. Stewart's ship had four men killed during the engagement, after which the fleet returned to England.

Кейінгі қызмет және ту дәрежесі

Кембридж Вест-Индия станциясына қосылу үшін жоспарланған саяхат алдында жөндеуге жіберілді, бірақ 1783 жылы Америка Тәуелсіздік соғысы аяқталған кезде бұл жұмыс әлі де аяқталмай жатқан еді, сол себепті жоспарланған саяхат тоқтатылып, кеме демобилизацияланды. Стюарттың өзі өткен жылдың 30 желтоқсанында командирлік қызметтен кеткені жазылған. Ол 1790 жылдың 10 мамырына дейін жаңа кеме алмады, Испаниямен соғыс болу мүмкіндігіне байланысты қарулану жүргізілді, және Стюарт HMS Formidable желілік кемесінің 98 қарулы командирі болып тағайындалды. Кеме Англия арналында қызмет етуі жоспарланған, бірақ жақын арада соғыс қаупі азайды және Стюарт командирліктен бас тартты. Сол жылдың 21 қыркүйегінде Стюарт артқы адмирал шеніне көтерілді, ал 1794 жылдың 12 сәуірінде вице-адмирал шеніне жоғарылатылды. Одан кейін ол Корольдік теңіз күштерінде қызмет етпеді және 1795 жылдың 3 наурызында 56 жасында Дамфриске жақын жердегі үйінде қайтыс болды.

Саяси мансап

Стюарттың әкесі оның жас кезінен парламентке өтуін қалаған, бірақ 1761 жылғы британдық жалпы сайлауда Стюарт әлі Батыс Индияда қызмет етіп жатқандықтан, Галлоуэй оның орнына Стюарттың туыстары Джеймс Мюррей мен Арчибальд Монтгомеридің сайлануына қолдау көрсетті. 1762 жылдың 19 ақпанында Стюарт Монтгомериді Вигтаун Бургс округінен парламент депутаты ретінде алмастырды, бірақ наурыз айында ол әкесінің отбасының саяси бақылауы үшін жасаған келісімдердің бөлігі ретінде мандатын тастады. Бұған жауап ретінде Стюарт капитандық шеніне көтерілді. Кейін саяси мансабына оралып, Глассертонға қоныстанғаннан кейін, 1768 жылы Стюарт Вигтауншир округінен парламент депутаты болды. Оның қарындасының күйеуі, Гранвилл Левесон Гоуэрдің, 2-ші граф Гоуэрдің саяси бағытын ұстанғандықтан, ол үкіметтің тұрақты қолдаушысы ретінде танылды, өмірбаяншы Джон Чарнок оны «ұсынылған әрбір шараның талапкерлігімен қолдайтын адам» деп сипаттады. Бұл оған теңіз мансабында жоғарылауға көмектесті. Ол Август Фитцройды, 3-ші Графтон герцогін, содан кейін Фредерик Нортты, Лорд Нортты қолдады, тек 1773 жылдың 9 ақпанында теңіз капитандырының петициясын қолдағанда ғана үкіметке қарсы шықты. Стюартқа 1773 жылы Шотландиядағы жер салығын жинаушының жалақысы тағайындалды; бұл лауазымды депутаттар атқара алмағандықтан, Стюарт жалақыны жинағанда, оны ресми түрде басқа адам атқарды. 1783 жылы жалақы Мюррейге берілді. Стюарт Уильям Питт кіші билікке келген кезде үкіметті қолдауын жалғастырды, бірақ 1784 жылы ол қайтадан жер салығын жинаушы лауазымына тағайындалатынын білді. Бұл лауазымды шын мәнінде атқаруды қалағандықтан, 1784 жылғы британдық жалпы сайлауда ол өзінің мандатын қарсыласы Эндрю Макдуоллға берді, егер Стюарт жинаушы лауазымынан айырылса, Вигтаунширге қайта орала алатыны туралы уағдаласқанымен. Шілде айында бұл аяқталғаннан кейін, Стюарт жинаушының орынбасарын тағайындады және өзінің иеліктеріне, сондай-ақ түрлі көмір және темір кендеріне назар аударды, ол егіншілік саласын жақсартушы және минералды ресурстарды дамытушы болды. Ол өмірінің соңына дейін жинаушы болып қызмет етті, алған табысын дамып келе жатқан өнеркәсіпшілерге несие беруге жұмсады.

Stewart's father had intended for him to enter parliament from a young age, but at the 1761 British general election Stewart was still serving in the West Indies and so Galloway sponsored the election of Stewart's cousins James Murray and Archibald Montgomerie instead. On 19 February 1762 Stewart replaced Montgomerie as member of parliament (MP) for Wigtown Burghs, but in March he gave up the seat as part of compromises being made by his father over the family's political control. In return for acceding to this Stewart received his promotion to post captain. Later returning to his political career and having settled in Glasserton, in 1768 Stewart became MP for Wigtownshire. Following the political lead of his brother in law Granville Leveson Gower, 2nd Earl Gower, he was known as a firm supporter of the incumbent administrations, with the biographer John Charnock describing him as an "inflexible supporter of every measure proposed". This assisted him in gaining appointments in his naval career. He supported Augustus FitzRoy, 3rd Duke of Grafton and then Frederick North, Lord North, opposing the government only once when on 9 February 1773 he supported a petition from naval captains. Stewart was also given the salary of the receiver general of land tax in Scotland in 1773; this position could not be held by an MP and so another man officially held it while Stewart collected the salary. In 1783 the salary was instead given to Murray. Stewart continued to support government when William Pitt the Younger came to power, but in 1784 he learned that he would again be appointed to the salary of the receiver general. Wanting to truly take up the position, at the 1784 British general election he gave up his seat to his opponent, Andrew McDouall, with the understanding that Stewart could return to Wigtownshire if he ever lost the receivership. With this completed in July, Stewart appointed a deputy to work as receiver general and instead focused on his estates and various coal and iron mines, being both an agricultural improver and mineral developer. He continued as receiver general until his death, using the income to make loans to expanding industrialists.

Жеке өмір

Стюарт 1782 жылғы 13 мамырда Эфраим Лопес Перейра д'Агилардың қызы Джорджина Изабелла д'Агиларға үйленді, осы үшін теңіз қызметінен қысқа мерзімдік үзіліс алды. Олардың төрт ұлы болды:

Арчибальд Кит Стюарт (24 маусым 1795 жылы қайтыс болды), Гройс шайқасынан кейін оқ тесіктерін қарап жатқанда HMS Queen Charlotte кемесінде суға батып кеткен Корольдік теңіз флотының мичманы. Джеймс Александр Стюарт Маккензи (1784–1843), Мэри, леди Худқа үйленген. Олар үйленгеннен кейін ол қосымша Маккензи тегін алды. Левесон Дуглас Стюарт (1786–1819), Корольдік теңіз флотының лейтенанты, 1-ші баронет сэр Джон Далримпл Хейдің қызы Элизабет Далримпл Хейге үйленді. 1807 жылы қайтыс болған ұлы, қызмет барысында суға батып кеткен Корольдік теңіз флотының офицері.