Джордж Картерет: Англиялық теңізші, саяхатшы және саяси қайраткер

Кіріспе

Британдық роялистік саясаткер (1610–1679 жж.) оның немересі

Вице-адмирал сэр Джордж Картерет, 1-ші баронет (шамамен 1610 – 14 қаңтар 1680 ж. е.с.) – Джерси және Англиядағы роялистік мемлекет қайраткері, Кларендон министрлігінде Әскери-теңіз күштерінің қазынашысы қызметін атқарды. Ол сонымен қатар бұрынғы британдық колониялары Каролина мен Нью-Джерсидің алғашқы иелерінің бірі болды. АҚШ-тағы Картерет, Нью-Джерси және Картерет округі, Солтүстік Каролина оның құрметіне аталған. 1667 жыл шамасында ол Бедфордширдегі Хейнс (немесе Хаунес) иелігін сатып алды.

Ерте өмір

Карререт 1640 жылы қайтыс болған Джерси аймағының Элиас де Карререт және Елизавета Думаресктің ұлы болды. Элиас Сарк аймағының 2-ші сеньоры Филипп де Карреттің ұлы еді. Оның ағасы Филипп де Каррет II-нің көмегімен Джордж Сарк аймағының 3-ші сеньоры болды және Корольдік теңіз күштерінде лауазымға ие болды (Джордж ағылшын теңіз күштеріне қабылданғанда тегінен "de" жойды, себебі ол тым француз тіліне тән естілді деп ойлады). Джордж «теңізге дайындалған» еді және түрлі теңіз кемелерінде офицер болып қызмет етті, 1629 жылы «Garland» кемесінің лейтенанты болып тағайындалды, ал кейін 1631 жылы вице-адмирал сэр Джон Пеннингтонның «Bonaventure» кемесінде қызмет етті. Осы кезде жас Карререт пен адмирал Пеннингтон достық қарым-қатынас орнатты. Бұл достық Карререт үшін тиімді болды, себебі 1632 жылы Пеннингтон Тар теңіздердің адмиралы болғанда, Карререт 1630 жылдары маңызды лауазымдарға тағайындалды, 1635 жылы капитан болып көтеріліп, «Mary Rose» және «Happy Entrance» кемелерін басқарды. Карререт Корольдік теңіз күштерінде фрегаттарды алғаш рет пайдалануды ұсынды және ұсынды, Сэмюэл Пепис айтуынша, ол Сент-Малодағы француздың суреттерінен бастап, Корольдік теңіз күштерінде фрегаттарды алғаш рет пайдалануды ұсынды және ұсынды. 1637 жылы Карререт сол жерде тұтқынға алынған христиандарды құтқару үшін Сале қарақшылар республикасына шабуылдарға қатысты. 1651 жылы аралдарды басып алу үшін парламенттік экспедициялық күш жіберілді. Полковник Джеймс Хине өзінің полкі, сэр Хардресс Уоллердің алты ротасы, екі атты әскер және Гернсиден 200 адамнан тұратын 3000 адамнан құралған шабуыл жасағының әскери қолбасшысы болып тағайындалды. Әскери-теңіз күштерінің қолбасшысы – теңіз генералы Роберт Блейк, оның флотына он екі әскери кеме және тағы жетпіс жабдықтау кемесі мен көліктері кірді. Флот 20 қазан күні таңертең Джерсидің солтүстік-шығысында байқалды және күні бойы Сент-Оуэн шығанағында тоқтады, жағаға әскерін түсіру үшін қолайлы жел күтті. Бұл хабарды естіген соң сэр Джордж Карререт Джерси милициясын және өзінің кәсіби сарбаздарын жұмылдырды. Ол Граувилл милициясын Сент-Хельер қаласын қорғауға, Сент-Лоуренс милициясын Сент-Обин портын қорғауға және Сент-Бреладе шығанағын қорғауға жіберді. Карререт милицияның басым бөлігін Сент-Оуэн шығанағына алып барды, олар 20 қазанның түскі астында жетті. Барлығы Карреретте 2000 адам болды, оның 300-і атты әскер, ал қалғаны жаяу әскер және жиырмаға жуық зеңбірек. Алайда, күштердің басым бөлігі жаңадан шақырылғандықтан, бұл әскерлер Жаңа үлгідегі армияның тәжірибелі сарбаздарына қарсы майдан шайқасына құштарлық танытпады. Парламент флотының бірнеше күн бойы роялистерді жеңуге тырысқаннан кейін (көптеген милиция сарбаздары роялистерді тастап кетті), адмирал Блейк 22/23 қазан күні кешке әскерін түсіруге шешім қабылдады. Карререт кемелердің бір бөлігі жағалауға бет алғанын байқап, әскеріне шайқасқа дайындалуға бұйрық берді. Бастапқыда роялистердің атты әскері парламентарийлерді теңізге кері тартты, ал милиция сарбаздары қашқан басқыншыларға оқ атты. Алайда, шешуші сәтте атты әскердің командирі полковник Бовилл мылтықтан жарақат алып, қаза тапты. Бұл жоғалтудан кейін атты әскер майданнан қашып кетті, ал олардың кері шегінуінен милиция сарбаздары Карререттің оларды жинауға тырысқандарына қарамастан тез арада қашып кетті. Полковник Хине әскерлерін ұйымдастырып, ешқандай оқиғасыз жағаға түсті. Полковник Хине көп ұзамай аралды басып ала бастады, роялистер қарсылық көрсетпеді. Карререттің жалғыз жоспары – Монт-Оргуль және Елизавета қамалдарының екі қамалын, сондай-ақ Сент-Обин шығанағындағы кішкентай аралдағы фортты ұстап тұру болды, бұл 1643 жылғы роялистік стратегияға ұқсас. Бұл жоспар орындалмады, өйткені Сент-Обин фортының гарнизоны 23 қазанда өздерінің бекіністерін қарсы келе жатқан парламентарийлерге қалдырды, ал артиллериялық соғысқа жарамсыз Монт-Оргуль 25 қазанда берілді. Алайда Джордж Карререт Франциядан корольдікке қарсы көмек күштерінің келуі немесе парламентарийлерді қоршаудан бас тартуға итермелеу үмітімен Елизавета қамалында ұстануға бел буды. Елизавета қамалы Монт-Оргуль немесе Сент-Обин қамалдарынан гөрі әлдеқайда мықты бекініс болды. Ол жартасты аралда салынған, жағалаудан шамамен бір шақырымдай қашықтықта орналасқан, сондықтан оны барлық жағынан теңіз қоршап алған, сондықтан оны құрлықтан бомбалау қиын болды. Сонымен қатар, онда елу үш зеңбірекпен жабдықталған арсенал болды, онда қару-жарақ пен гарнизонға сегіз айға жеткілікті азық-түлік болды. Дегенмен, полковник Хине Елизавета қамалына мүмкіндігінше жақын жерде бірнеше батареялар салған және қамалды бомбалауды бастады. Сондай-ақ Хинедің арсеналында үлкен бомбаларды атқылайтын үш ірі миномет болды, олар Сент-Хельердің ескі портының жанындағы батареяға орналастырылды. 9/10 қараша күні түнде минометтік снаряд ескі аббат шіркеуінің шатырына түсті, сол кезде қорғаушылар өздерінің оқ-дәрілерін және ұнтақтарын сақтап тұрған еді. Снаряд приордың ең төменгі қабатында жарылып, ішіндегі он екі ұнтақ бөшегін жарылдырды, бұл үлкен жарылысқа әкелді. Жарылыс жақын жердегі бірнеше ғимараттарды қиратты, жарылысқа жақын жердегі қырық гарнизон мүшесін қирандылардың астына көмді. Олардың он алтысы қаза тауып, тағы он алтысы жараланды. Жарылыс тағамдық қойманың үштен екі бөлігін, сондай-ақ сыра мен сидр рационын да жойды. Жарылыстан кейін гарнизон арасында үрей туды, көптеген қорғаушылар өздерінің бекіністерін тастап, Сент-Хельерге қашты. Бұл адамдар парламентшілермен тез ұсталды және сұраққа алынды, олар полковник Хинеге қамалдың бекіністерінің жай-күйі туралы құнды ақпарат берді. Қалған гарнизонның көңіл-күйі тез төмендеді, әсіресе гарнизонның жергілікті тұрғыны дезертирлік үшін дарға асылғаннан кейін. Бұл кері кетулерге қарамастан, Джордж Карререт мүмкіндігінше ұзақ тұруға бел буды және Елизавета қамалының үстінде Корольдің туын тағы бір айға жуық көтеріп тұрды. Осы уақыт ішінде ол Франция үкіметінің ағылшын Ұлттық Достастығымен дипломатиялық инциденттерді тудырудан қорқуы себепті көмектесуге дайын емес екенін айтқан II Чарльзден хабар алды. Сондықтан Карререт толығымен өзіне сенді. 5 желтоқсан күні екі тарап арасында келіссөздер басталды және 15 желтоқсанға дейін гарнизонның қамалдан толық құрметпен шығуына келісілді, офицерлерге қылыштар, кеуделік қаптар және тапаншаларын сақтап қалуға рұқсат берілді. Сэр Джордж Карретет Францияға барлық мүліктерімен бір кемені алып кетуге және эмигрант II Чарльздың үйіне қосылуға рұқсат алды. Бас беру алдында сэр Джордж полковник Хинеді кешкі асқа шақырды және олар Форт Чарльздың (Елизавета қамалының бөлігі) табанындағы тастарда кездесті. 15 желтоқсан күні сэр Джордж «Scout» атты төрт зеңбіректік шлюпымен Сент-Малоға, парламенттік соғыс кемесі «Eagle» ілесіп жүрді.

Carteret was the son of Elias de Carteret and Elizabeth Dumaresq of Jersey, who both died in 1640. Elias was the son of Philippe de Carteret I, 2nd Seigneur of Sark. With the help of his Uncle Philippe de Carteret II, 3rd Seigneur of Sark George was able to gain a position in the Royal Navy (George dropped the "de" from his surname when he entered the English navy, concerned that it sounded too French). George was "bred for the sea" and served as an officer in various naval ships, being commissioned as a Lieutenant of the Garland in 1629, and later in 1631, serving under Vice Admiral Sir John Penington on the Bonaventure. During this time the young Carteret and Admiral Penington would become friends. This friendship would serve Carteret well, as when Penington became the Admiral of the Narrow Seas in 1632, Carteret was given prominent positions throughout the 1630s where he would eventually be promoted to Captain in 1635 and command the Mary Rose and the Happy Entrance. Carteret would join a small group of Naval Captains in presenting a memorial of the Navy to King Charles I, which according to Samuel Pepys, Carteret was responsible for presenting and recommending the first use of frigates in the Royal Navy, from blueprints of a Frenchman in Saint Malo. In 1637, Carteret became involved in raids in the Pirate Republic of Salé in order to rescue Christian captives that were held there. In 1651, a Parliamentarian expeditionary force was sent to capture the Islands. Colonel James Heane was appointed the military commander of the invasion force which numbered 3,000 men, comprising his own regiment, six companies of Sir Hardress Waller's foot, two troops of horse and 200 men from Guernsey. The naval commander was General at Sea Robert Blake, whose fleet included twelve warships and a further seventy supply ships and transports. The fleet was sighted at dawn on the 20 October to the north east of Jersey and remained anchored in St. Ouen's Bay all day, waiting for favourable winds in order to start disembarking their troops on the shore. Upon hearing this news, Sir George Carteret mobilized the Jersey Militia as well as his own professional soldiers. He dispatched the militia of Grouville to defend the town of St. Helier, the militia of St. Lawrence to defend the harbour at St. Aubin, and the militia of St. Brelade to defend the Bay of St. Brelade. Carteret took the bulk of the militia to St. Ouen's Bay, which they reached by noon on 20 October. In all, Carteret had about 2,000 men; 300 of which were cavalry, and the rest were infantry, and a score of cannon. With the bulk of the force being conscripts, however, it seems these men had little inclination for a pitched battle against the veterans of the New Model Army. After several days of the Parliamentarian fleet trying to outmanoeuvre the Royalists (leading many militiamen to desert the Royalist cause), Admiral Blake decided to land his troops in the evening of the 22/23 October. Carteret noticed that some of the ships were heading for the shoreline and he gave the order for his army to prepare for battle. At first, the Royalist cavalry charge was able to thrown the Parliamentarians back into the sea, with the militiamen firing into the ranks of the fleeing invaders. However, at the crucial moment, the cavalry commander, Colonel Bovill, was struck by a musket bullet and mortally wounded. With this loss, the cavalry fled from the battlefield and, with their retreat, the militiamen soon began to desert despite the efforts of Carteret to rally them. Colonel Heane's troops then got themselves organized and disembarked without incident. Colonel Heane soon began to overrun the Island, with no resistance being offered by the royalists. Carteret's sole plan was to hold onto the two castles of Mont Orgueil and Elizabeth Castle, as well as the fort on a small islet off St. Aubin's Bay, similar to the royalist strategy in 1643. This did not go according to plan, however, as the garrison of St. Aubin's Fort abandoned their posts to the oncoming parliamentarians on 23 October and Mont Orgueil, which was not suited to artillery warfare, surrendered on 25 October. George Carteret, however, was determined to hold out at Elizabeth Castle, in the hopes that a royalist relief force from France would arrive, or in the hopes of frustrating the parliamentarians so much that they abandoned the siege. Elizabeth Castle was a far more imposing fortification than the likes of Mont Orgueil or St. Aubin's Fort. The castle was built on a rocky islet, which was about a mile off the coast, which meant that it was surrounded by the sea on all sides and made it difficult to be bombarded from the land. It also had an arsenal of fifty three cannon defending the site, which had ample munitions, and enough provisions for the garrison for about eight months. Nevertheless, Colonel Heane erected a number of batteries as close to Elizabeth Castle as possible and began to bombard the castle. Also within Heane's arsenal were three large mortars which fired massive bombs, which were emplaced on a battery near the old harbour of St. Helier. On the night of 9/10 November, a mortar shell fell onto the roof of the old Abbey Church, which just so happened to be the building where the defenders had been keeping their munitions and gunpowder. The shell exploded on the lowest storey of the priory and detonated the twelve barrels of gunpowder inside, which caused a massive explosion. The blast destroyed several adjacent buildings, which buried forty members of the garrison nearby the blast under rubble. Of these, sixteen men were killed and another ten were wounded. The blast also destroyed two thirds of food stores and beer and cider rations. A panic ensued amongst the garrison in the aftermath of the explosion, with a number of the defenders deserting their posts and fleeing to St. Helier. These men were quickly captured and interrogated by the parliamentarians, who provided Colonel Heane with valuable information on the state of the castle's fortifications. The morale in the remaining garrison quickly declined, especially after an incident in which a Jerseyman of the garrison was hanged for desertion. Despite these setbacks, George Carteret was determined to hold out for as long as possible, and he proceeded to keep the King's Standard flying over Elizabeth Castle for nearly another month. In that time, he received word from Charles II who had stated plainly that the French Government were unwilling to help, for fear of sparking a diplomatic incident with the English Commonwealth. Carteret was, therefore, very much on his own. Negotiations commenced between the two sides on 5 December and, by the 15 December, it was agreed the defending garrison was to march out of the castle with full honours, with officers permitted to retain their swords, breastplates, and pistols. Sir George Carteret was allowed to take a single vessel, sail with all his possessions to France, and formally join the household of the exiled Charles II. On the eve of the surrender, Sir George invited Colonel Heane to dinner and they met each other on the rocks at the foot of Fort Charles (Bastion a part of Elizabeth castle). On 15 December, Sir George sailed to St. Malo on his four gun sloop, 'Scout', accompanied by the parliamentarian warship, 'Eagle'.

Америка отарлары

Карретттің, Stratton-тың 1-ші бароны Джон Беркли сияқты, патшалық іске берілген адалдығы оған сарайда зор ықпал сыйлады: ол Кларендонға және Сандвич графына жақын болды, оның қызы Карретттің үлкен ұлына үйленді. Ол Американы отарлау мәселесіне ертеден бастап қызығушылық танытты. 1640 жылдары Джерсидегі жер аударылуы кезінде көрсетілген барлық көмек үшін II Карл Карретке бұрын Жаңа Нидерланд деп аталған, оның басшылығымен дереу Нью-Джерси деп аталған, кең аумақты жер берді. Берклимен бірге ол Шығыс Джерсиге бірлесіп қызығушылық танытудан бұрын Каролина провинциясының иелерінің бірі болды. Карререт округі, Солтүстік Каролина және Карререт қаласы, Нью-Джерси оның құрметіне аталған, ал Нью-Джерсидің Элизабет қаласы және Солтүстік Каролинаның Элизабеттаун қаласы оның әйелінің есімімен аталады. 1665 жылы Карререт Нью-Джерси колониясында дін бостандығын қамтамасыз ететін «Концессия және келісім» құжатын жасағандардың бірі болды. Бұл құжат екі ие, лорд Беркли мен сэр Джордж Карререт жазған колонияның үкімет құрылысы туралы жариялама ретінде шығарылды. Карререт 1667 жылы жарияланған Африкаға сауда жасау үшін құрылған Англияның Корольдік авантюристтері компаниясының бірнеше декларацияларына қол қойды, бұл Корольдік Африка компаниясының кеңеюіне ықпал етті.

Кейінгі өмірі

1669 жылы вице-камергер қызметін атқару кезіндегі қасақана әрекеттері үшін, ол ақша жымқыруда айыпталып, Парламент палатасынан қуылды. Бірақ король Картеретке қанағаттанғандығын білдіргеннен кейін және Лордтар палатасы оны кінәсіз деп тапқаннан соң, оған қарсы тергеу тоқтатылды. Шындығында, ол көбінесе адал адам деп есептелді. Ол, Джордж Горингтің қызы, Норвичтің 1-графының қызы Леди Кэтрин Горингке үйленді. Сэмюэл Пепис Леди Картеретті "дүниедегі ең мейірімді әйел" деп жоғары бағалады.

Дау

Джордж Картерет Джерсиде даулы тұлға ретінде қарастырылады, кейбіреулер оны батыр, ал басқалары – қарақшылық пен құл саудасы арқылы байлық жинаған құл саудагері деп санайды. Джерсилік жазушы Олли Тейлор өзінің «Джордж Картеретті ақтау» блогында былай дейді: «Бір жағынан, Картерет «Джерсидің ең ұлы ұлы» деп сипатталған, ол «Джерсидің ұлы тұлғаларының бірі» және жастарға үлгі». Бірақ Тейлор тарихты ревизиялауды сынға алып, «Картереттің тарихының маңызды бөлігін елемеу арқылы, ол тарихты жаңсақ түсіндіруге айналады» дейді. Ол түсіндіреді: «Ол [Картерет] 1660 жылы алтын, азу тісі және құл саудасы үшін құрылған «Африкаға бағытталған Корольдік авантюристтер компаниясының» алты негіздеуші комитет мүшесінің бірі болды. Бұл отбасылық кәсіп еді, оның ұлы Джеймс 1663 жылы компанияның алғашқы сапарларының бірінде Африкадан Батыс Индияға тасымалдау үшін 300-ден астам құлды «жинады». Тоғыз жылдан кейін компания жалғасты, және ол «Корольдік Африка компаниясының» үлгісі болды, онда Картерет кеңесші және алғашқы шағын инвестор болды. Корольдік Африка компаниясы Атлант мұхитының құл саудасы тарихындағы кез келген мекемеден көбірек африкалық құлдарды Америкаға жеткізді. 1680 және 1688 жылдар аралығында ол жылына шамамен 5000 құлды тасымалдады, ал 1662 мен 1731 жылдар аралығында барлығы шамамен 212 000 құлды тасымалдады. Жолда 44 000 ер адам, әйел және бала көз жұмды, ал аман қалған мыңдаған адам Жаңа әлемге компанияның әріптерімен белгіленген кеуделерімен келді». 2014 жылы Сент-Петердің констеблі Картереттің ескерткішінің орнатылуы үшін 36 000 фунт стерлингтен астам мемлекеттік қаражат сұрады және алды, бұл Нью-Джерси штатының құрылғанына 350 жыл толуын еске түсірді. 2020 жылдың маусым айында Джордж Флойдтың қазасынан және құл саудасына қатысқандардың ескерткіштерін жоюдан кейін, Картереттің Корольдік Африка компаниясына қатысы болғандықтан, Сент-Петердегі ескерткіш ақ бояумен бүлдірілді. Бір тарихшы бұл компанияны «құл саудасының ең ірі саудагері» деп атады. Джерси тұрғындарының кейбіреулері ескерткішті мұражайға көшіру туралы ұсынысын елемегеннен кейін, ол 2020 жылдың тамызында қызыл бояумен және тізбектермен қайтадан бүлдірілді.

George Carteret is seen as a divisive figure in Jersey, with some seeing him very much as swashbuckling local hero and others as a prolific slave trader who made his fortune through piracy and slavetrading. Jersey writer, Ollie Taylor, in his blog 'The whitewashing of George Carteret' says that on the one hand, 'Carteret has also been described as a hero, ‘Jersey’s greatest son’, one of “Jersey’s great figures” and a role model for youngsters.' But Taylor is also critical of a revisionist history saying, "By ignoring a fundamental part of Carteret’s story it ends up being exactly that, a rewriting of history'

He explains that, "He [Carteret] was one of the founding six committee members of the ‘Company of Royal Adventurers into Africa’, set up in 1660 to trade in gold, ivory and slaves. Which apparently was also a family affair with his son James ‘collecting’ over 300 slaves from Africa for transportation to the West Indies during one of the company’s early voyages in 1663. The company was succeeded nine years later and was the template for the ‘Royal African Company’, of whom Carteret was a consultant and early minor investor. The Royal African Company went on to ship more African slaves to the Americas than any other institution in the history of the Atlantic slave trade. Between 1680 and 1688, it transported approximately 5,000 slaves a year totalling around 212,000 between 1662 and 1731. It’s estimated that 44,000 men, women and children died en route, with thousands of those who did survive arriving in the New World with the company’s initials branded on their chests." In 2014, a Constable of Saint Peter sought and received over £36,000 in public funds to erect a statue of Carteret in Jersey, to commemorate the 350th anniversary of the founding of New Jersey. In June 2020, following the murder of George Floyd and the widespread removal and destruction of monuments of those involved in slave trading around the world, the statue in Saint Peter was defaced with white paint due to Carteret's involvement with the Royal Africa Company. One historian called the company "the single most prolific trader of slaves". After calls from some residents of Jersey to move the statue to a museum were ignored, it was defaced again in August 2020 with red paint and chains.