Кіріспе

Италиядағы тау, Франциядағы үңгір. Ла Верна (Альверна) – Италияның орталық бөлігінде, Касентино аңғарынан жоғары көтерілген Тоскана Аппенин тауларының ортасында орналасқан, Пенна тауындағы бірнеше елді мекеннің жиынтығы. Бұл жер әсіресе Ассизилік Франциск әулиемен байланысты (осы жерде ол стигмаларды алған деген сенім бар) және оның құрметіне салынған Ла Верна ғибадатханасы (Santuario della Verna) үшін танымал. Әкімшілік жағынан ол Тоскананың Ареццо провинциясы мен Италияның Чиузи-делла-Верна коммунасының құрамына кіреді. Касентино ормандары, Фальтерона және Кампинья тауларының ұлттық паркінде, Чиузи-делла-Вернадан (Ареццо) бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан Ла Верна ғибадатханасы 1224 жылдың 14 қыркүйегінде Ассизилік Франциск әулие стигмаларын алған жер ретінде белгілі. Пенна тауының оңтүстік бөлігінде орналасқан бұл қасиетті орында көптеген шағын шіркеулер, дұға және ой-толғаныс орындары бар.

Атау шығу тегі

Ежелгі Лаверна құдайының қасиетті орнына ғибадатхана салынды. Францискан ғалымы, XVII ғасырда өмір сүрген Сальваторе Витале әкесі былай жазды:
«Бұл қасиетті тау Лаверна деп аталу себебі туралы. Ежелгі дәстүр бойынша және көптеген авторлардың айтуынша, бұл қасиетті тау Лаверна есімді Лаверна құдайының, қарақшылардың қорғаушысы болған ғибадатханасынан аталған. Онда көптеген crassatori (орман күзетшілері) мен қарақшылар жиналатын, олар оны жауып тұрған тығыз орманға тығылып, терең, қараңғы және қауіпті үңгірлерде, шатқалдарда тығылып, жолшындарды тонап, қарақшылықпен айналысатын.»

Лаверна құдайына жасалған ежелгі пұтқа табыну босқындарды қорғаумен байланысты болған. Чиузи-делла-Верна муниципалитеті де осы құдайдың құрметіне аталған. Осы аймақтағы жарықтар мен жасырын орындар осындай мақсатқа қызмет еткенін көрсетеді. Осы мағына Пэн тауының құдайына табынумен де байланысты, содан Апеннин және Пэн таулары осы құдайдың есімімен аталған. 1224 жылдың тамызында, Маңдайлы бауырлар орденіндегі өзгерістерге наразы болған Франциск, Михайлов күніне дайындалу үшін қырық күндік ораза ұстауға Ла Вернаға келді. Ол келген кезде, көптеген әнші құстардың Францискті қоршап алғаны, кейбіреулері оның иықтарына, енді біреулері қолына, ал қалғандары аяғына қонғаны айтылады. Тау беткейінде дұға етіп тұрғанда (14 қыркүйекте немесе оған жуық күндері) ол стигмаларды алды. Періште көрінісінен кейін, оның қолы мен аяғынан қатып қалған еттен жасалған тырнақтар шыға бастады. Ол сондай-ақ, Мәсіхтің жарасы сияқты қабырғасында жара алды. Осылайша Ла Верна қасиетті жер ретінде танылды. Папа Александр IV оны өзінің қорғауына алды. 1260 жылы, киелі Бонавентура мен бірнеше епископтардың қатысуымен онда шіркеу киеліленді. Бірнеше жылдан кейін, керемет орын алған жерге жақын жерде, Симон Баттифоле графының қаржысымен Стигма капелласы салынды. Киеса-Маджоре шіркеуі 1348 жылы салына бастады, бірақ 1459 жылға дейін аяқталмады.

Монастырь

Чиеза Маджореден Ла Вернада тұратын монахтар күніне екі рет Стигма часовнясына салтанатты шерумен барады. Стигма мейрамында (17 қыркүйек) және басқа да мерекелерде, көршілес приходтардан халықтарымен келген көптеген дін қызметкерлері, сондай-ақ жат жұрттықтар тауға келеді, және осындай кезде монахтар көбінесе 2000-3000 аралығындағы паломникті қабылдап, тойға шақырады. 15 ғасырда монастырь өртенген, ал осы ғасырғы соғыста қорланды. 1810 жылы және тағы 1866 жылы діни ордендерді тарату салдарынан монахтар қуылды, бірақ қазіргі таңда олар Ла Вернаны толық иеленген.

Санта-Мария-делли-Анжели шіркеуі

Ғимарат 1216 жылы Киелі Францисктің өзі салған Санта-Мария-делли-Анжели (Көктегі Мария) шіркеуі болды. Ол атын өзінің Ассизидегі үйінен алған. 1216 жылы Францискке Марияның көрінуі де болды. Граф Орландо бастапқы жоспарды қаржыландыруға көмектесті. 1250 жылдан кейін ғана кардинал Райналдо мен Папа Иннокентий IV-тің басшылығымен шіркеу кеңейтілді. Ол 1260 жылы қасиеттендірілді. Бас базиликаның оң жағында, төменгі жабық дәліздің астында шағын шіркеу орналасқан. Оның екі бөлікке бөлінген бір ғана кемесі бар. 1250 жылдан кейін жаңартылып, кеңейтілді. Бастапқы құрылыстың тек 1257 жылғы қоңырауы, қоңырау мұнарасында өзгеріссіз қалды. Ішінде флоренциялық суретші Фердинанд Фолчидің 1877 жылғы екі картинасы бар. Олардың бірі 8 мамыр 1213 жылы Монтефельтродағы Сан-Лео бекінісінде Киелі Франциск пен граф Орландо Катанидің кездесуін, Францисктің қасиетті Верна тауын монахтарға тапсыруын бейнелейді, екіншісі Санта-Мария-делли-Анжели шіркеуінің қасиеттендірілуін көрсетеді. Екі бөліктің арасындағы қабырғада жылтыр қыштан жасалған екі рельеф орналасқан: біреуі – әулие Франциск пен әулие Антонийдің тууы, екіншісі – Әулие Мария мен Әулие Жохан арасындағы Пиета. Екеуі де Андреа мен оның ұлы Лука Бартоломей II, «Жас» Делла Роббияның туындылары. Олар 1490 және 1493 жылдар аралығында жасалған. Алтарь үстінде жылтыр қыштан жасалған рередос орналасқан. Онда Марияның қасиетті белбеуін әулие Томасқа, әулие Григорий, Франциск және Бонавентураның куәлігінде табыстауы бейнеленген.

Квадранты

Квадрант – аңғарға көрініс ашатын, төселген алаң. Ол атауын қоңырау мұнарасының қабырғасына қашалған күн сағатынан алған. Алаңда жартасқа орнатылған үлкен ағаш крест бар. Сол жақта қонақ үйдің құдығы орналасқан: бұл 16 ғасырда зыяратшылар мен қонақтарға пайдаланылған цистерна. Алаңның алдында Бас Базиликаның портигі жатыр; 1536 жылы бітірілген, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін толығымен қайта жаңартылған шатыр астында Сан-Францискоға қарап тұрған айқыш орналасқан, оның қола көшірмесі испан суретшісі Мурильоның картинасы және Винсент Росиньолидің туындысы, 1888 жылы Рим Папасы XIII Лео Ла Вернаға сыйға берген. Осы суретші 1903 жылы бүкіл діни кешеннің кіреберіс қақпасына қойылған, баламен бірге Әйгілі Францисктің қола мүсінін жасаған.

Үлкен базилика

Базиликаның құрылысы 1348 жылы басталды. Бұл граф Тарлато Пиетрамаланың сыйы. Флоренция жүн гильдиясының үлесімен 1509 жылы құрылысы аяқталды. Квадрантқа қарайтын шіркеу Құдай анаға арналған және 1568 жылы қасиеттендірілді. Ренессанс стиліндегі портик оң жағынан шаңырақ мұнарасына дейін созылады. Шіркеу латын кресті пішіндес, бір ғана нефпен және күмбезді төбелермен салынған. Ішінде бірнеше глазурленген керамикалық бейнелер бар. Алдыңғы есіктің оң жағында, Паналаушы Ана (яғни, Таққа отырған Мадонна және Киелі Онофрий, Антоний Аббат, Франциск және Мария Магдалина), дүкеншілер монастырға сыйлаған, Андреа делла Роббияның 1500-1510 жылдардағы туындысы. Оң жақтағы қақпаның ішінде 1635 жылғы қасиетті заттардың шатыры орналасқан. Шіркеудің екінші кіреберісінен кейін Рождество шіркеуіне, ал одан Санта-Мария-делли-Анжели шіркеуіне өтуге болады. Пресвитерия мен сакристияға жақын қосалқы шіркеуді XIX ғасырдың соңында ханзада Пьеро Джинори Конти (Джинори шіркеуі) тапсырған. Оны 1939 жылы епископ Эмануэле Миньоне қасиеттендірді, және ол екінші түтік органын иеленді. Ғибадатхананың артында хор орналасқан, орталық бөлігінде Санта-Мария Ассунта, Сан-Лоренцо және Блаженный Иоанн бейнеленген екі қатар жаңғақтан жасалған орындықтар бар, бұл ХХ ғасырда Леонардо Галиберти мен Вудшедтің жұмысы. 1509 жылғы Пьеро Занобидің қосымша инкрустациялары. Пресвитерияның екі жағында әулие Франциск пен әулие Антоний Аббаттың мүсіндері (шамамен 1475-80 жылдар). Пресвитерияның сол жағындағы шіркеуде орган орналасқан. Шіркеу «Исаның Көкке Көтерілуіне» арналған, Андреа делла Роббия мен оның ұлы Лука Бартоломей II-нің 1480 жылғы глазурленген терракотадан жасалған әсерлі туындысын иеленеді. Шіркеудің сол жағына қарап, колоннадамен жалғасқан шіркеу «Жариялануға» арналған, және Андреа делла Роббияның 1475 жылғы сол аттас туындысын сақтайды. Кіреберіске қарай жылжумен, Киелі Михаил шіркеуіне жетесіз, онда Ла Верналық (немесе Фермолық) Блаженді Иоаннның қалдықтары сақталған, ХІІІ ғасырдағы оның бауыры, Мәсіх осы шіркеудің орнында пайда болған, орманның үстіндегі қасиетті орынға жақын кішкентай тас ғимарат.

Стигмалардың дәлізі

Базилика Маджореден оңға қарай Стигмалар дәлізіне жол ашылады. Алғашқысы – граф Чекко Монтедоглиоға арналған шағын капелла, онда Санти Буглиони жасаған Иоанн Евангелистің, Мария Магдаленаның, Францисктің, Архангел Михаилдың, Падуандық Антонийдің және Жеромның (шамамен 1525-1532 жылдар) бейнесі бар. Стигмалар дәлізі 1578 және 1582 жылдар аралығында жабылған. 1431 жылдан бері күнделікті сағат 15:00-де (тоғызыншы сағат) процессия өтеді. Дәліздің қабырғаларында Францисктің өмірінен эпизодтарды бейнелейтін фрескалар орналасқан. Баччо Мария Баччи 1929 және 1962 жылдар аралығында екі кезеңде он сегіз панель жасады, олар Комолық Фра Эммануэльдің 17 ғасырдағы фрескаларын алмастырды, бұл фрескалар 1840 жылы Луиджи мен Джованни Адемоллолармен жаңартылған, олардың жұмысы соңғы үш бөлігінде әлі де көрініп тұр. Дәліздің шамамен ортасында киелі Францисктің "жатағына" апаратын есік бар. Бұл – киелі адам жерде демалып отырған шағын үңгір. Жерді алып кетуге тырысатындардан қорғау үшін онда тор орнатылған.

Стигмалардың шіркеуі

Стигмалар дәлізінің соңында бірнеше кішкентай бөлмелер орналасқан. Оң жақта Лодди шіркеуі, одан ермитажға өтуге болады. Алдында Крест шіркеуі орналасқан. Сол жақта Сент-Антонидің ораториясы, Сент-Бонавентура және Сент-Себастьян шіркеулері, ал одан әрі сол жақта Мадонна делла Скала шіркеуі. Соңында Стигмалар шіркеуі, қасиетті орынның ортасы. Ол 1263 жыл шамасында салынған, бір кемелі, крест тәрізді күмбезбен жабылған. Еденде, тақташамен белгіленген, стигмалардың керемет оқиғасы болған жер көрсетілген. Есіктің үстінде Андреа делла Роббия шеберханасының жұмысынан шыққан дөңгелек пішілді керамикалық панно және 1480-1485 жылдардағы Мадонна мен Баланың батасын беруін бейнелейтін оның шәкірттерінің жұмысы орналасқан. Артқы қабырғада монументальді, доға тәрізді керамикалық панно орнатылған, ол әрдайым жылтыр қыштан жасалған, періштелер арасындағы Распятие салынған, ал астында Мадоннаның, Сент-Жоанның, Сент-Франциск пен Сент-Жеромның қайғыдан жылаған бейнелері бейнеленген, бұл жұмыс 1481 жылы Андреа делла Роббиямен жасалған. Осы жерде, 1224 жылы, Франциск Ассизскийдің христиан тарихындағы алғашқы стигмаларды алғаны айтылады.

Ла Вернаның ескерткіш орманы

Францискан монахтары "Ла Вернаның орман монументалын" сақтап қалды. Олар адам мен табиғат арасындағы үйлесімділікті сақтауға тырысты. Орман – шырша және еменнен тұратын ормандар. Кейбір ағаштардың биіктігі дейін, ал диаметрі дейін жетеді. Солтүстік-батыс аймақта емен орманы орналасқан. Орман өсімдіктердің ерекше байлығымен және көптеген жануарлар дүниесімен мақтанады. Мұнда бұғы, көгершін, қара бұғы және жабайы шошқалар, сондай-ақ олардың табиғи жыртқышы – қасқырлар кездеседі. Құс түрлері де сан алуан, олардың ішінде бүркіт, соу және саябақ соколы бар.