Кіріспе

Неміс биологы (1949 жылы туған)

Питер Грусс (1949 жылғы 28 маусымда туған) – неміс даму биологы, Окинава ғылым және технология институтының президенті және Макс Планк қоғамының бұрынғы президенті (2002 жылдан 2008 жылға дейін сайланды және 2008–2014 жылдарға қайта сайланды). Грусс негізінен сүтқоректілердің дамуындағы, әсіресе жүйке жүйесінің дамуындағы басқару механизмдерін зерттейді. Ол түбірлік жасушаларды пайдаланып инсулин өндіре алды.

Өмірбаян

Грус Германияның Гессен штатындағы Алсфельд қаласында өскен. Университетке қабылдауға арналған аттестатын (Abitur) алғаннан кейін, 1968 жылы Дармштадт техникалық университетінде биология мамандығы бойынша оқуға түсті және 1973 жылы Микробиология институтын бітірді. 1974 жылдан 1977 жылға дейін Питер Грус Гейдельбергтегі Неміс қатерлі ісіктерді зерттеу орталығының (DKFZ) Вирустарды зерттеу институтында ісік тудыратын вирустар тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. Содан кейін ол Германияның қатерлі ісіктерді зерттеу орталығында бір жыл ассистент болып жұмыс істеді. 1978 жылы ол Бетесда/Мэрилендтегі Ұлттық денсаулық сақтау институтының (NIH) Онкология институтында ісік тудыратын вирустарды зерттеуді жалғастыру үшін стипендия алып, АҚШ-қа докторантурадан кейінгі тағылымдамаға барды. 1982 жылдан 1986 жылға дейін Грус Гейдельберг университетінің Микробиология институтында профессор болып қызмет етті. 1983 жылдан бастап университеттің молекулалық биология институты ZMBH директорлар кеңесінің мүшесі болды. Осы кезеңде ол бірнеше халықаралық молекулалық биология симпозиумдарын ұйымдастырды. 1986 жылы Грус Геттингендегі Макс Планк биофизикалық химия институтының Молекулалық жасуша биологиясы бөлімінің ғылыми қызметкері және директоры болып тағайындалды. Ол Геттинген университетінің құрметті профессоры. Deutsche Venture Capital компаниясының басқарма мүшесі және DeveloGen компаниясының төрағасы болып табылады. 2015 жылдың басында Грус "Siemens Technology & Innovation Council" (STIC) кеңесін құруға кірісті, ол Siemens үшін келесі он жылда және одан кейін маңызды рөл атқаратын технологиялар мен инновацияларды талқылауға арналған кеңесші орган. Грус кеңестің төрағасы және оның бағытын анықтайды.

Ғылыми бағыт

Грусс гендік реттеу процестеріне шолу жасады. Ол ерекше қызығушылық танытты – ісік вирустарында және эмбриондық даму кезінде генетикалық бағдарламаларды іске қосып, тоқтатуға жауапты генетикалық және жасушалық биологиялық құрылымдық элементтерге. Егеуқұйрықтармен (тәжірибелерде) жүргізілген зерттеулерде ол әртүрлі органдардың дамуын реттейтін маңызды гендерді (Pax гендері деп аталады) сәтті анықтады. Ол өткірбезді зерттеу арқылы инсулин өндіретін Лангерхан аралдарының дамуына қатысатын гендерді анықтауға қол жеткізді. Бұл инсулин өндіретін жасушаларға дифференциалдану үшін дің жасушаларын бөліп алуға негіз болды.

Макс Планк қоғамының президенті болып жұмыс істеді

Басшылыққа келгеннен кейін Грус баспасөз тарапынан «америкалық стильдегі белсенді адам» және «тартымды емес, бірақ табысты тұлға» ретінде қарастырылды. Атнаулық сөзінде Грус ғылымның қаржылық әлеуетіне назар аударды: ол Германияға әлемнің ең жақсы ғалымдарын тарту үшін ғылым саласы үшін арнайы ұжымдық шартты енгізуді ұсынды. Сондай-ақ ол сенімді қаржылық базаның қажеттілігін атап өтті: «МПЗ бюджетіне ұзақ мерзімге белгіленген жеткілікті мөлшердегі өсім ғана жоспарлау қауіпсіздігін қамтамасыз ете алады». Институттар Қоғамның бюджеті бұрынғы жылдары сұралған көлемде ұлғаймағандықтан, бюджеттерін қысқартуға мәжбүр болуы мүмкін еді. Грус көп рет атап көрсеткендей, Макс Планк қоғамының директорларын тағайындау әлемдегі жетекші ғылыми-зерттеу институттарымен бәсекелесуді талап етеді: «Бірақ Макс Планкте біз орташамен емес, осы әлемнің Гарвардтарымен, Кембридждерімен және Цюрихтегі ЭТН-мен бәсекелесеміз». Германияның төлем жағынан халықаралық бәсекеге қабілетсіз екенін, бірақ Макс Планк қоғамы Макс Планк қорының қолдауы және әлемдік деңгейдегі жоспарлау қауіпсіздігінің арқасында бұл кемшілікті ішінара өтеуге қабілетті екенін айтты. Шетелдік ғалымдардың қаржылық жағдайын жақсартуға жасалған алғашқы қадам – Германия үкіметінің 2009 жылдан бері университет емес ғылыми-зерттеу институттарына жаңа қаржылық мүмкіндіктер ұсынатын «Ғылым бостандығы» бастамасы болды. Грус басшылық еткен кезеңде көптеген институттар қайта ұйымдастырылды немесе жаңадан құрылды: Коллективтік игіліктерді зерттеу институты мен Орнитология институты зерттеу тобынан институт деңгейіне көтерілді; Тарих институты діни және этникалық әртүрлілікті зерттеу институты болып қайта ұйымдастырылды, ал Қартаю биологиясы институты мен Жарық ғылымы институты жаңадан құрылды. Флоридадағы Макс Планк институты – Макс Планк қоғамының Еуропадан тыс жерде құрылған алғашқы институты; оны Флорида штаты мен жергілікті округ қаржыландырады. Сонымен қатар, Металдарды зерттеу институты Интеллектуалды жүйелер институты болып өзгертілді және институттың Тюбингендегі жаңа бөлімшесі құрылды. 2008 жылы Дортмундте Lead Discovery Center жаңа фармацевтикалық препараттардың технологиясын коммерцияландыруды жақсарту мақсатымен құрылды. Қоғамның халықаралық желісі өте табысты: Флорида институтының құрылуы туралы жаңалықтар жарияланғаннан кейін, ол «үлгі» ретінде қарастырылды, неміс Der Spiegel журналы МПС-ке Канада мен Оңтүстік Кореядан институттар құру туралы өтініштер келіп түскенін хабарлады. МПС-те жақында тағайындалған директорлардың 40%-дан астамы Германиядан тыс, ал Макс Планк қоғамының барлық директорларының 25%-ы неміс емес. Spiegel Online басылымына берген сұхбатында Грус шетелдік ғылыми-зерттеу мекемелерімен ынтымақтастық үшін «Макс Планк орталықтарын» құрудың жаңа стратегиясын ұсынды; олардың кейбіреулері Шанхай, Буэнос-Айрес және Нью-Дели сияқты қалаларда құрылды.

Технологияны беру

Грус өзінің зерттеулерінің практикалық қолданысқа енгізілуіне қолдау көрсетті: ол 1997 жылы Геттингенде DeveloGen AG биофармацевтикалық компаниясын (қазір Evotec құрамында) даму биологтары әріптестерімен бірге – Макс Планк қоғамынан, Вольфганг Дривер (Фрайбург университеті) және кәсіпкер Герберт Штадлермен бірлесіп құрды. Компания метаболизм және эндокринологиялық ауруларды емдеудің жаңа жолдарын әзірлеуге, ерекше қант диабетіне назар аударды.