Кіріспе

Бу ролигі мен скрипка (Каток и скрипка, транслит. Katok i skripka) – Андрей Тарковский мен Андрей Кончаловскийдің сценарийі бойынша 1961 жылы түсірілген көркем фильм. Фильмде Саша (Игорь Фомченко) деген кішкентай ұл мен Сергейдің (Владимир Заманский) бу ролигін жүргізушісінің күтпеген достығы туралы айтылады. Бұл фильм Тарковскийдің Мемлекеттік кинематография институтында (ВГИК) дипломдық жұмысы болса да, "Мосфильм" студиясында түсірілді.

Сюжет

Саша (Игорь Фомченко) – анасы (Марина Аджубей) мен әпкесімен бірге Мәскеудегі ескі үйде тұратын бала. Ол скрипкада ойнауды үйреніп жатыр. Әр таңда музыка мектебіне бару үшін ауладан өтіп, оны мазалап, қорқытатын балалардан қашуға тырысады. Осы күні оған сәттілік күліп, Сергей (Владимир Заманский) – бу каткінің операторы, оларды Сашаны жалғыз қалдыруға мәжбүр етеді. Музыка мектебінде ол өте жақсы ойнайды, бірақ форма мен тәртіпке көбірек көңіл бөлетін мұғалімі метрономмен оның шығармашылығын шектейді. Үйге қайтар жолда Саша Сергеймен қайта кездеседі, ол оған бу каткіне көмектесуге рұқсат береді. Екеуі бірге тамақтанып, Мәскеуді аралап, түрлі оқиғаларға тап болады. Олар ескі ғимаратты бұзып жатқан шарды көріп, оның фонында Жеті қарындастың бірін аңғарды. Сергей соғыс туралы әңгімелейді, ал Саша жаңа досына скрипкада ойнап естіртеді. Олар бірге киноға баруды жоспарлайды, бірақ Сашаның анасы осы жоспарды қисайтады. Саша пәтерден жасырын шығуға тырысады, ал соңғы сахнада Сашаның түс көріп, бу каткінің артынан шабатынын көреміз.

Өндіріс

"Бу машинасы және скрипка" фильмінің сценарийін Андрей Тарковский мен Андрей Кончаловский жазды, Кончаловский Тарковскиймен Мемлекеттік кинематография институтында (ВГИК) бірге оқыған студент болған. Олар 1959 және 1960 жылдары сценарийді жеті айдан астам уақыт бойы дайындады. Польшалық журналист Ждислав Орнатавскиймен болған сұхбатында Тарковский фильмнің өткір қақтығыстар мен дәстүрлі драматургияға емес, көңіл-күй мен атмосфераға негізделген поэтикалық фильм болуын қалаған. Бірнеше ұсақ эпизодтардан басқа, алғашқы сценарий нұсқаларының екі эпизоды түсірілімнің соңғы сценарийіне енбеді. Біріншісі – мамыр мерекесінің парадына дайындық көрінісі, онда көшеде танктер жүріп өтеді. Соңғы сценарийде бұл эпизод қирату көрінісінің пайдасына қалдырылды. Бұл сахна Сергейдің соғыс тәжірибесін көрсету үшін арналған. Екінші өзгеріс фильмнің соңғы сахнасына қатысты. Алдыңғы нұсқада Саша Сергейдің жұмына келуін күтеді. Сергей Сашаға назар бөлмейді, сосын Саша бу машинасына мінеді. Сағат соғып, бұл түс екені белгілі болады. Бу машинасының операторы – Сергей рөліне Тарковский "Современник" театрының актері Владимир Заманскийді шақырды. Саша рөліне ол жеті жасар музыка мектебінің оқушысы Игорь Фомченконы таңдады. Тарковский осы кезде жаңа ғана кино институтының студенті болғанымен, танымал Сергей Урусевскийді оператор ретінде жұмысқа алуды қалаған. Урусевский ұсыныстан бас тартқандықтан, Тарковский Вадим Юсовты шақырды, ол кейіннен Тарковскийдің "Иван балалық шағы" және "Андрей Рублев" фильмдеріне де оператор болды. Фильм Тарковскийдің дипломдық жұмысы болғанымен, ол "Мосфильм" студиясының балалар фильмдерін шығару бөлімінде түсірілді. Фильм 1960 жылы аяқталды. Дипломдық жұмысы үшін Тарковский ең жоғары баға – "отличный" алды.

Қабылдау

Steamroller and the Violin фильмі Rotten Tomatoes веб-сайтында 11 рецензия негізінде 91% мақұлдау рейтингісіне ие, ал орташа бағасы 7.2/10 құрайды.