Кіріспе
2004 жылғы халық санағы Молдавияда
2004 жылғы Молдавия халық санағы 5 қазан мен 12 қазан аралығында жүргізілді. Өзін-өзі жариялаған Трансднестровья Чишиневтегі орталық үкіметпен келісімге келе алмады және 2004 жылдың 11 қарашасы мен 18 қарашасы аралығында өз халық санағын өткізді. Трансднестровьядағы санақ нәтижелері күмәнді деп танылды. Молдавиядағы алдыңғы халық санағы 1989 жылы өткен, сол кезде елдің аумағы бұрынғы КСРО құрамында болған. Халық санағы саяси мәселелер, этникалық шиеленістер және қаржы тапшылығына байланысты бірнеше рет кешіктірілді және қиындықтарға тап болды.
Терминология
Сұрақнамаларда "ұлт" термині қолданылды, бірақ бұл терминнің мағынасын этностың синонимі ретінде түсіну керек, себебі ұлт – тәуелсіз мемлекетпен байланысқа емес, тіл мен мәдени өзін-өзі анықтауға негіделген топтастыру ретінде де қарастырылуы мүмкін. Бұрынғы Кеңес Одағы аймағында "ұлт" термині көбінесе этностық топтарды және посткеңестік елдердегі жергілікті байланыстарды білдіретін орыс тіліндегі "национальность / natsional'nost" терминдерінің аудармасы ретінде қолданылады.
Сын
Moldova Azi ақпарат агенттігінің 2005 жылғы 19 мамырдағы мақаласына сәйкес, Молдова Республикасындағы Халықаралық санақ бақылау миссиясының сарапшылар тобы молдовалық санақты «жалпы алғанда кәсіби деңгейде жүргізілген» деп сипаттады, бірақ «санақтағы кейбір мәселелерге қатысты қиындықтар туындауы мүмкін» деген пікірде болды. Сарапшылар тобының ойынша, жарияланған жалпы саны елдің нақты халқынан сәл жоғары болуы мүмкін, себебі санақ кезінде бір жылдан астам уақыттан бері шетелде тұрып жатқан, сондай-ақ санаққа енгізілген молдовалықтардың да саны кірген. Халықаралық санақ стандарттарына сәйкес, мұндай адамдар елдің жалпы санына есептелмеуі керек еді. Дегенмен, сарапшылар кез келген санақта халықтың толық есептелмеуі мүмкін екенін, бұл жоғарыда айтылған артық есептеудің әсерін азайтуы мүмкін екенін де атап өтті. Сарапшылар тобы сұрақнамадағы ұлттық және тілдік мәселелерге қатысты сұрақтар ең сезімтал болып шықты деген қорытындыға келді, әсіресе жауаптарды «молдаван» немесе «румын» деп жазуға байланысты. Халықтың көп бөлігі өз еркімен жауап бергенімен, бақылаушылардың он тобының жетісінде санақ жүргізушілер респонденттерді румын емес, молдаван екенін айтуға итермелеген жағдайлар тіркелді. Сонымен қатар, өрістегі мәліметтерге сәйкес, тіпті бір отбасының ішінде де осы терминдерге қатысты түсініспеушіліктер болған. Мұндай мәселелер елдің әртүрлі аймақтарындағы бақылаушылар тобынан көптеп түскендіктен, сарапшылар тобы Ұлттық статистика бюросына ұлттық/этникалық құрам туралы деректердің сапасын бағалау үшін ерекше назар қажет екенін ұсынды. Сарапшылар тобы Молдованың Ұлттық статистика бюросына бағалау зерттеуін жүргізуді ұсынды, оған көмектесуге дайын екенін білдірді және бұл мәселені одан әрі зерттеу ниетін танытты. Статистика және социология департаментінің сол кездегі директоры Виталий Вальцов Приднестровье халықаралық санақ ұсынымдарын орындамағанын, сондықтан Приднестровьеде жиналған деректер (Молдова халқының шамамен 17% осы аймақта тұрады) халықаралық бақылаусыз жиналғандықтан, Молдованың қалған бөлігінен алынған деректермен бірге қарастырылмауы мүмкін екенін мәлімдеді. Сондықтан Статистика және социология департаменті жариялаған барлық санақ деректері өздігінен жариялаған Трансднестр билігінің бақылауындағы аумақтарды қамтымайды.
The expert group considered that the released total figure may actually be somewhat higher than the real population size of the country, because it includes at least some Moldovans who had been living abroad over one year at the time of the census, and who had been enumerated in the census. According to the international standards for censuses, these individuals should not have been included in the count of the total population size of the country. However, the experts also remarked that some undercount of the population can also be expected in any census operations, and that this might reduce the effect of the above mentioned overcount. The expert group concluded that the items in the questionnaire dealing with nationality and language proved to be the most sensitive, particularly with reference to the recording of responses to these questions as being "Moldovan" or "Romanian". While a large proportion of the population had spontaneously provided an answer to the question, seven of the ten teams of observers had reported cases where enumerators encouraged respondents to declare that they were Moldovan rather than Romanian. Moreover, the reports from the field also showed that even within the same family there often seemed to be some confusion about these terms. Since problems of this type had been reported by the teams of observers in many different parts of the country, and in fairly large number, the expert group concluded that special care would be required by the National Statistics Bureau to enable it to assess the quality of the data on nationality/ethnicity. The expert group recommended that the Moldovan National Bureau of Statistics carry out an evaluation study, offered its assistance in doing so, and indicated its intention of further studying the matter itself. Vitalie Valcov, the then director of the Department of Statistics and Sociology, stated that Transnistria did not comply with the international recommendations for carrying out a census and, thus, the data collected in Transnistria — where almost 17% of Moldova's population live — may not be taken together with the data from the rest of Moldova, since it was gathered without international monitoring. Therefore, all census figures released by the Department of Statistics and Sociology do not include territories that are under the control of the breakaway Transnistrian authorities.