Кіріспе

Халықаралық каучук реттеу туралы келісім – 1934 жылы Ұлыбритания, Үндістан, Нидерланды, Франция және Таиланд арасында жасалған, дүниежүзілік каучук өндірісін шектеу және табиғи каучук бағасын тұрақты, жоғары деңгейде ұстау мақсатында құрылған ірі каучук өндіруші елдердің картелі. 1979 жылы жаңа келісім жасалды – Халықаралық табиғи каучук туралы келісім.

Өмірбаян

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін резеңкеге деген сұраныс күрт төмендеді, нәтижесінде 1922 жылы британдықтар резеңке бағасын қолдау және Алыс Шығыстағы британдық резеңке плантацияларының пайдалылығын қамтамасыз ету үшін резеңке ұсынымын шектеу мақсатында Стивенсон жоспарын енгізді. Алайда, жоспар көптеген кемшіліктерге ие болды және 1928 жылы тоқтатылды. 1928 жылға қарай жоспар АҚШ-ты наразылыққа ұшыратты және мағынасыз болып көрінді. Америка Құрама Штаттарында автомобильдердің қолданылу аясы кеңейгеніне байланысты резеңкеге деген сұраныс жоғары болды. 1929 жылғы қор нарығының құлауынан кейін Ұлы депрессия АҚШ-қа соққы берді және резеңкеге деген сұраныс қайтадан азайды. Осы жағдайда Халықаралық резеңке реттеу туралы келісім қолданысқа енгізілді.

Келісім

Бұл келісім 1934 жылы Ұлыбритания, Үндістан, Нидерланды, Франция және Таиланд арасында резеңке бағасының төмендеуіне байланысты резеңке ұсынымын шектеу, резеңке бағасын сақтау және резеңке өндіруші компаниялардың пайдалылығын қамтамасыз ету мақсатымен жасалған. Келісім жаңа резеңке плантацияларын құруға тыйым салды және қолданыстағы плантациялардың өндірісіне шектеулер қойды. Фактически, бұл келісім резеңке өндіруші елдердің картеліне айналды. Резеңке тұтынушы елдердің мүдделерін қанағаттандыру үшін жаңа институционалдық орган құрылды: «Тұтынушылар кеңесі». Онда үш жетекші резеңке тұтынушы елдерден өкілдер болды: АҚШ үшін – «Америка резеңке өндірушілері қауымдастығы», Ұлыбритания үшін – «Ұлыбританияның үнді резеңке өндірушілері қауымдастығы» және Германия үшін – «Reichsverband der deutschen Kautschukindustrie». Жапония және Кеңес Одағы сияқты басқа да маңызды резеңке тұтынушы мемлекеттер өкілдікке ие болмады.

Нәтиже

АҚШ каучук картельінен тәуелсіз болуға тырысты: өзінің бақылауындағы аумақтарда каучук плантацияларын құру арқылы; АҚШ климатына бейімделген каучук өндіретін өсімдіктерді зерттеу арқылы; және шиналардағы табиғи каучукты синтетикалық каучукпен алмастыруға күш салды. Фордландия жобасында Генри Форд Бразилияда каучук өндіруге тырысып, сәтсіздікке ұшырады. Goodyear Tire and Rubber Company Филиппин мен Коста-Рикада, ал Харви Файрстоун Либерияда плантациялар құрды. 1945 жылға дейін каучук қосылыстарының химиялық құрылымы туралы білімнің жетіспеуі синтетикалық каучукқа қатысты зерттеулерді шектеді. DuPont компаниясы 1920 жылдары Стивенсон жоспарына жауап ретінде неопренді жасады, бірақ неопрен шина жасауға тым қымбат болды. Осы кезеңде Халықаралық каучук зерттеу және дамыту кеңесі мен Британдық каучук өндірушілерінің ғылыми-зерттеу бірлестігі құрылды. Сонымен қатар, Германия және Кеңес Одағы сияқты технологиялық жағынан дамыған елдер соғыстар аралығында синтетикалық каучукты (мысалы, Буна) өндірді. Бірақ ол әрқашан табиғи каучуктан қымбат болды.

1979 жылғы табиғи каучук туралы халықаралық келісім

Біріккен Ұлттар Ұйымының тауарлар жөніндегі сауда және даму жөніндегі интеграцияланған бағдарламасынан туындаған алғашқы және жалғыз келісім – Халықаралық табиғи каучук туралы келісім болды. Бұл келісімнің мақсаттары да ұқсас еді. Ол халықаралық резервтерді қаржыландыруға қатысты бірлескен жауапкершілік принципін енгізді.