Кіріспе

Бразилиялық хип-хоп – Бразилияның ұлттық музыка жанры. Сан-Паулу мен Рио-де-Жанейро қалаларындағы африкалық бразилиялық қауымдастықтарында пайда болғаннан бастап, бұл жанр бүкіл елде кең тараған құбылысқа айналды. Рапперлер, диджейлер, брейк-дансерлер және граффити суретшілері қоғамның барлық деңгейінде белсенділік танытып, Бразилияның мәдени мұрасын американдық хип-хоппен үйлестіріп, заманауи музыкалық қосындыны құрады.

Алдын ала өнімдер

Көптегендер американдық хип-хоп өнері қалыптасуынан бұрын-ақ Бразилияда осыған ұқсас ырғақ пен поэзия түрлері пайда болғанын айтады. Поэзиялық импровизацияның алғашқы нысаны елдің солтүстік-шығысында (Тейшейра, Параиба аймағында) 19 ғасырда пайда болды. "Repente" немесе "cantoria" деп аталатын бұл – бразилиялық халық музыкасының бір жанры. Оны "repentistas" деп аталатын әншілер жұбы орындайды, олар өте қатаң метрика, ұйқас және тақырыптық байланыс үлгілерін сақтай отырып, импровизацияланған шумақтарды кезекпен жасайды. Сонымен қатар, 1964 жылы әнші Жаир Родригес "Deixa Isso Pra Lá" ("Маңызды емес") әнін жариялады, оны көптеген адамдар елдегі алғашқы рэп әні деп есептейді.

1970 және 1980 жылдар

Бразилиялық хип-хоптың бастауы 1970 жылдардың соңындағы Bailes Black (Қара кештерде) жатыр, онда американдық фанк және соул музыкасы ойналатын. Осы шараларға ондаған мың адам тұрақты түрде қатысып, демократияның жоқтығы кезінде африкалық бразилиялықтардың өзін-өзі тануының маңызды форумына айналды. Әскерилер 1964 жылы билікті басып алып, 1985 жылға дейін сақтап тұрды. Bailes Black Джеймс Браун, Funkadelic және Parliament сияқты американдық артистердің музыкасын ойнауға бағытталған. Джеймс Браунның "Say It Loud – I'm Black and I'm Proud" әні мен Азаматтық құқықтар қозғалысының ықпалы Бразилиялық дыбыс командаларының (жамайкалық дыбыс жүйелерімен тең) атауларында көрініс тапты: Black Power, Zimbabwe және Revolution of the Mind. Bailes Black дыбыс командалары көп ұзамай жергілікті диджейлерге (MC) сахнаға шығуға мүмкіндік берді, ал кештер әлі де американдық музыкаға бағытталған болса да, бразилиялық рэперлер үшін маңызды оқу ортасы болды. 1980 жылдардың басында Бразилияның жаңадан пайда болған хип-хоп қозғалысы Сан-Паулу қаласының маңында, әсіресе Сан-Бенто станциясында, 24 мамыр көшесіндегі Галереяда және Театро Муниципальде шоғырланды, онда брейк-дансерлер мен рэперлер идеялар мен ақпарат алмасып тұрды. Бразилияның алғашқы хип-хоп альбомы Hip Hop, Cultura De Rua ("Хип-хоп, көше мәдениеті") 1988 жылдың қыркүйегінде Paralelo лейблінде шықты; альбомда Thaide & DJ Hum, Código 13, MC Jack және O Credo болды. Бразилиялық хип-хоптың екінші альбомы Consciência Black Vol. 1 болды, онда Racionais MC's тобының "Pânico na Zona Sul" ("Оңтүстік жағалаудағы паника") және "Tempos Difíceis" ("Қиын заман") әндері, сондай-ақ Sharylaine-нің "Nossos Dias" ("Біздің күндеріміз") әні орын алды, ол Бразилияда өз үнімен көзге түскен алғашқы әйел рэпер болды. Африка Бамбаатаның бандиттік мәдениетке балама ретінде құрған американдық хип-хоп ұйымы Universal Zulu Nation-ның ықпалы Бразилияда 1989 жылы Movimento Hip Hop Organizado do Brasil (MH2O) құрылуымен көрінді.

1990 жылдар

1992 жылы Rappin' Hood, Johnny MC және DJ Akeen құрамында құрылған Posse Mente Zulu хип-хоп тобы сол жылы "Sou Negrão" әнін шығарды. Самба мен хип-хоп элементтерінің үйлесімінен туған бұл ән өте танымал болды және кейіннен Rappin' Hood қайта жазды. Racionais MC тобы 1992 жылы Zimbabwe Records лейблінде "Holocausto Urbano" ("Қалалық геноцид") атты тұңғыш альбомын шығарды; келесі бес жылда олар Бразилияның ең маңызды хип-хоп топтарының бірі ретінде бекінді. GOG, Genival Oliveira Gonçalves, 1992 жылы төрт тректен тұратын "Peso Pesado" ("Ауыр салмақ") альбомын шығару арқылы Бразилия хип-хоп сахнасындағы алғашқы хип-хоп әртісі болды. 1993 жылдың ақпан айында São Paulo қаласындағы JP Publicidade баспасынан Бразилияның алғашқы хип-хоп журналы "Pode Crê!" ("Сенуге болады!") жарық көрді. 1990 жылы DJ Jamaika және X құраған Câmbio Negro тобы 1993 жылдың шілдесінде "Sub Raça" атты тұңғыш альбомын шығарды; оның рок пен хип-хоптың қоспасы тыңдарман арасында сұранысқа ие болды. Racionais MC's 1997 жылы өздерінің тәуелсіз лейблі Cosa Nostra арқылы "Sobrevivendo no Inferno" ("Тозақта тірі қалу") атты үшінші альбомын шығарды; альбом 1998 жылдың қаңтарында алтын сертификат алды. 1997 жылы Сан-Паулудағы алғашқы евангелистік рэпер деп есептелетін DJ Alpiste өзінің алғашқы коммерциялық альбомын шығарды. Alpiste-тің музыкасы евангелистік рэп тобының негізін қалаушы Pregador Luo-ға шабыт берді. MV Bill, Cidade de Deus ("Құдай қаласы") фавеласының тұрғыны, алғаш рет 1988 жылғы америкалық "Colors" фильмінің саундтрегі арқылы хип-хоп музыкасымен танысты; 1998 жылы ол өзінің тұңғыш альбомын шығарды.

2000 жылдар

DJ Jamaika 2000 жылдың желтоқсанында Warner Bros. компаниясында Pá Doido Pirá альбомын шығарды. 2002 жылы MV Bill өзінің екінші альбомын – «Декларация де Гера» («Соғыс жариялануы») – шығарды және содан бері Бразилиядағы ең көрнекті және даулы хип-хоп әртістерінің бірі ретінде танылды. Сан-Паулудың Оңтүстік аймағынан шыққан рэпер Sabotage 2002 жылы Cosa Nostra лейблінде «Rap É Compromisso» («Rap – міндеттеме») атты тұңғыш альбомын шығару арқылы үлкен жетістікке жетті. Оның жарқын мансабы 2003 жылдың қаңтар айындағы қазасынан кейін тоқтап қалды. 2003 жылы рэпер Марсело D2 (бұрынғы Planet Hemp рэп-рок тобының жетекшісі) «A Procura da Batida Perfeita» («Көңілді ритмді іздеу») атты екінші альбомын шығарды; оның самба мен хип-хоптың үйлесімі Acústico MTV-де орындалып, альбом тректерінің акустикалық нұсқалары таныстырылды. 2006 жылы GOG «Aviso às Gerações» («Ұрпақтарға ескерту») альбомын шығарды, онда «A quem possa interessar» әнінде MC RAPadura-мен бірлескен жұмысы орын алды. MC RAPadura өзінің беделін бразилиялық форро музыкасын пайдалана отырып, импровизацияланған рэп жарыстарында (repente) қалыптастырды, кейіннен хип-хопты форро мен байомен үйлестіретін өзінің ерекше рэп стилімен танылды. Emicida – 2008 жылы «Triunfo» атты алғашқы синглын шығарған Сан-Паулудан шыққан рэпер. Ол әлеуметтік желілер мен бейне сайттарға музыкасын жариялап, өзін танытқан алғашқы бразилиялық хип-хоп әртістерінің бірі. 2008 жылы әйел рэпер Флора Матос DJ Cia продюсерлік еткен «Mundo Pequeno» трегін шығарды, режиссурасын Мано Браун мен Racionais MC's тобының Ice Blue жасады. Бұл трек «O Jogo é Hoje» жинақ микстейпіне енді.

Саясат және рэп

Бастапқыда бразилиялық хип-хоп африкалық бразилиялықтардың өзіндік ерекшелігін күшейту және 1970-ші жылдардағы Bailes Black рухани дәстүрінің жалғасы болды. Жанр біртіндеп дамып, жаңа суретшілер мен тыңдарманды өз құшағына тартып алған сайын, оның тақырыптары кеңейіп, түрлі әлеуметтік және саяси мәселелерді қамтыды. 1993 жылы жазушы және белгілі журналистің ұлы Габриэль о Пенсадор "Tô Feliz, Matei o Presidente" ("Мен қуаныштымын, мен президентті өлтірдім") атты сатирикалық рэп әнін шығарды, ол бұрынғы президент Фернандо Коллордың жемқорлыққа байланысты қызметтен алынуы туралы болды. Mangue beat тобы Chico Science "rap consciencia" (әлеуметтік саналы рэп) деп аталатын музыкалық стильді ұстанды.

Танымал мәдениет

"Cidade dos Homens" ("Адамдар қаласы") телесериалын "Құдай қаласы" фильмінің режиссерлері жасаған. Ол 2002-2005 жылдар аралығында Globo TV телеарнасында төрт маусым бойы көрсетілді. Сериал Рио-де-Жанейроның фавеласында бірге өсіп келе жатқан Луис Клаудио (лақабы Ацерола) және Уоласе (лақабы Ларанхина) есімді екі жақын досқа арналған. Фанк-кариока мен хип-хоп олардың басынан өткен оқиғалардың музыкалық негізін құрайды және серияда маңызды орын алады. "Hip Sampa Hop" атты эпизодта Ацерола мен Ларанхина Сан-Паулу қаласына сапар шегеді, онда хип-хоп әртістері Сис, Тайде және Раппин Худпен қысқа сұхбаттар жүргізіледі. 2005 жылғы "Favela Rising" деректі фильмі бразилиялық хип-хоп пен фавела арасындағы байланысқа арналған. Деректі фильмде 1993 жылы Андерсон Са мен DJ Хосе Джуниордың музыка мен би арқылы коммерциялық емес жобалар ұйымдастыру арқылы жастарға фавела бандасының мәдениетіне балама ретінде мәдени орта табу мақсатымен құрылған AfroReggae қозғалысының күш-жігері көрсетіледі. AfroReggae сонымен қатар дәстүрлі бразилиялық би музыкасын хип-хоп пен реггимен үйлестіретін музыкалық топ.

Білім

Дерек Парду өзінің «Хип-хоп педагогика ретінде» деген мақаласында хип-хоп жекелігімен байланысты «периферия» (шеткері аймақ) және «маргиналитет» (шеттетілу) тұжырымдамаларын, сондай-ақ хип-хоптың педагогикалық құндылығын қарастырады. Парду хип-хопты, әсіресе фавела жастары үшін, қалалық банда мүшелігі мен еркектік сипаттамаларын бейнелейтін АҚШ мәдени құбылысы ретінде қарастырудан ауылып, оның білім беру артықшылықтарын көбірек бағалауды ұсынады. Парду CEU-дың (Бірыңғай білім беру орталықтарының) фавелаларға таралуын және хип-хоп педагогтарының жұмысқа тартуын, Бразилияның ірі қалаларының шетінде қоныстанған ауылдық азаматтар бастаған бұрынғы әлеуметтік және қоғамдық бастамаларға негізделген білім беру моделінің мысалы ретінде келтіреді. Парду атап көрсетеді, көптеген хип-хоп әртістері мен фавела тұрғындары білім беруге бағытталған коммерциялық емес ұйымдар құрған және экономикалық жағдайы нашар адамдардың өмірін жақсартуға және кеңінен қоғамда азаматтық жауапкершілікті дамытуға бағытталған мемлекеттік бағдарламаларға белсенді қатысқан. Парду хип-хоп педагогтарының хип-хоптың маңыздылығын және оның фавела жастарының өміріндегі рөлін түсінетінін, ал оның педагогикалық құндылығының тек шеткері аймақтардағы жастарға ғана емес, мемлекеттік білім берудің жалпы мақсаттарына да пайдалы екенін айтады.