Кіріспе
Органикалық ми синдромы, сондай-ақ органикалық ми ауруы, органикалық ми зақымдануы, органикалық ми бұзылысы, органикалық психикалық синдром немесе органикалық психикалық бұзылу деп те аталады, бұл психикалық функцияның кез келген синдромы немесе бұзылысы, себебі оның себебі физиологиялық (органикалық) деп есептеледі, тек психикалық емес. Бұл атаулар – психиатриядан алынған ескі және көнеріп бара жатқан жалпы терминдер, олар психикалық функцияның бұзылуына әкелетін көптеген физикалық ауруларды білдіреді. Олар психиатриялық ауруларды (ақыл-ес бұзылыстарын) есепке алмауға бағытталған. Алғашқыда бұл термин психикалық бұзылудың физикалық (органикалық) себептерін психикалық (функционалдық) бұзылулардан ажырату үшін жасалған, бірақ осы айырмашылық жасалған кезде ми ғылымы (нейроғылым, когнитивтік ғылым, нейропсихология және ми мен сана арасындағы байланыс) туралы жеткілікті мәлімет болмағандықтан, бұл себепке негізделген жіктеме білімді болжамнан артық болмауы мүмкін, сондықтан қазіргі медицинада оған көп мән берілмейді. Дисфункцияға байланысты психикалық немесе мінез-құлық аномалиялары тұрақты болуы мүмкін, бірақ ауруды ертерек емдеу психикалық функцияларды толыққанды қалпына келтірумен қатар, тұрақты зақымданудың алдын алуға көмектеседі. Мидың жұмыс істемеуіне органикалық себеп болған кезде, егер көңіл-күйдің бұзылуы сияқты нақты анықталған психиатриялық немесе "органикалық емес" себептердің белгілері болмаса, күдік тууы мүмкін.
Organic brain syndrome, also known as organic brain disease, organic brain damage, organic brain disorder, organic mental syndrome, or organic mental disorder, refers to any syndrome or disorder of mental function whose cause is alleged to be known as organic (physiologic) rather than purely of the mind. These names are older and nearly obsolete general terms from psychiatry, referring to many physical disorders that cause impaired mental function. They are meant to exclude psychiatric disorders (mental disorders). Originally, the term was created to distinguish physical (termed "organic") causes of mental impairment from psychiatric (termed "functional") disorders, but during the era when this distinction was drawn, not enough was known about brain science (including neuroscience, cognitive science, neuropsychology, and mind brain correlation) for this cause based classification to be more than educated guesswork labeled with misplaced certainty, which is why it has been deemphasized in current medicine. While mental or behavioural abnormalities related to the dysfunction can be permanent, treating the disease early may prevent permanent damage in addition to fully restoring mental functions. An organic cause to brain dysfunction is suspected when there is no indication of a clearly defined psychiatric or "inorganic" cause, such as a mood disorder.
Түрлері
Органикалық ми синдромын 2 негізгі топқа бөлуге болады: жедел (делирий немесе жедел сананың шатасуы) және созылмалы (деменция). Үшінші жағдай – энцефалопатия (амнезиялық) – делирий мен деменция арасындағы аралық аймақты көрсетеді. Психикалық бұзылыстардың диагностикалық және статистикалық нұсқаулығы бұрын органикалық психикалық бұзылыс диагностикалық санатына кіретін диагноздарды үш санатқа бөлді: делирий, деменция және амнезиялық.
Деменция
Деменция немесе созылмалы органикалық ми синдромы ұзақ мерзімді болып келеді. Мысалы, кейбір түрдегі созылмалы есірткі немесе алкогольге тәуелділік, мидың қызметіне ұзаққа созылған немесе қайтымсыз уытты әсер ететін болғандықтан, органикалық ми синдромына алып келуі мүмкін. Созылмалы органикалық ми синдромының тағы бір жиі кездесетін себептері – инсульт, Альцгеймер ауруы немесе басқа да қайтымсыз зақым келтіретін факторлар нәтижесінде туындайтын мидың тұрақты зақымдануынан пайда болатын әртүрлі деменция түрлері. Амнестикалық – амнезиямен байланысты, жаңа ақпаратты үйрену және есте сақтау қабілетінің нашарлауы, немесе бұрынғы оқу материалдарын еске түсірудегі қиындықтарды білдіреді. Бұл жағдай деменция немесе делириймен ұқсас болғанымен, олармен тікелей байланысты емес.
Амнестикалық
Амнестикалық жағдайлар делирий мен деменция арасындағы сұр аймақты көрсетеді; оның бастапқы кезеңі ауытқи алады, бірақ көбінесе тұрақты және прогрессивті болады. Мидың жұмысына келген зақымдар тек органикалық (физикалық) жарақаттардан ғана емес (басқа ауыр соққы, инсульт, химиялық және уытты заттарға ұшырау, органикалық ми аурулары, заттарды қолдану және т.б.) сондай-ақ, қатты кемсірту, зорлық-зомбылық, ерекше күтімсіздік және ауыр психологиялық жарақаттар сияқты органикалық емес себептерден де туындауы мүмкін.
Симптомдары
Органикалық психикалық бұзылудың көптеген белгілері бұзылудың себебіне байланысты, бірақ ұқсас және физикалық немесе мінез-құлық элементтерін қамтиды. Деменция және делирий шатасудың, бағдарланудың, танымдық қабілеттердің немесе сергектіктің нашарлауына себеп болады. Сондықтан, бұл белгілерге көбірек назар қажет, себебі олардың салдарынан галлюцинациялар, қате түсініктер, амнезия және тұлғаның өзгеруі пайда болады. Деменция мен делирийдің бұл әсерлері сезімдердің немесе қабылдау қабілеттерінің өзгеруімен байланысты емес. Есте сақтау қабілетінің нашарлауы, ой-өріс, логикалық функциялар және алағайлық та өте жиі кездесетін белгілер. Органикалық психикалық бұзылудың (ОПБ) ең көп кездесетін белгілері – шатасу, есте сақтау қабілетінің, ой-өрістің және зиякерлік функциялардың нашарлауы, сондай-ақ алағайлық. Көбінесе бұл белгілер психикалық аурулармен шатастырылады, бұл дұрыс диагноз қоюды қиындатады.
Емдеу
Емдеу органикалық психикалық бұзылыстың қандай нақты түріне байланысты, бірақ бірнеше нұсқасы бар. Емдеуге физикалық немесе кәсіби оңалту терапиясы, нейротрансмиттерлердің жұмысын фармакологиялық түрде өзгерту немесе дәрілік препараттар кіруі мүмкін. Мидың зардап шеккен бөліктері түрлі терапиялардың көмегімен қызметін қалпына келтіре алады. Онлайн терапия жеке кездесу арқылы жүзеге асырылатын оңалту терапиясымен бірдей тиімді және пайдалы болуы мүмкін, сондай-ақ зардап шеккендерге күнделікті өмірдегі қызметтерін қайтадан орындауға көмектеседі.
Болжам
Кейбір аурулар қысқа мерзімді және емделеді, олардың болжамы ұзақ емес. Емдеуге болатын осындай жағдайларда пациенттің қалыпты денсаулығына оралуына көмектесу үшін тынығу және дәрі-дәрмектер тағайындау ең көп қолданылатын шаралар болып табылады. Көптеген жағдайлар ұзақ мерзімді болып келеді, және олардың нақты болжамы болмайды. Ондай жағдайларда кеңейтілген кеңес беру және терапия тағайындалуы мүмкін. Ұзақ мерзімді ауруларды емдеу қиын болуының көптеген себептері бар, олардың ішінде осы аурулар уақыт өте келе нашарлауы және дәрі-дәрмек немесе терапия тиімсіз болуы мүмкін. Мұндай жағдайда, көптеген болжамдар пациентке және оның отбасына жағдайды қабылдауға және болатын жағдайды түсінуге көмектесуге бағытталған.