Кіріспе

Бенджамин Бриттеннің "Синфония да Реквием" музыкалық шығармасы, Op. 20, оркестр үшін – Бенджамин Бриттеннің 1940 жылы, 26 жасында жазған симфониясы. Бұл, Жапон үкіметінің Жапон империясының құрылғандығының 2600 жылдығын атап өту мақсатымен әртүрлі композиторларға тапсырыс берген бірнеше шығармалардың бірі болды (Император Джиммудың туған күнінен бастап б.з.д. 660 жылдың 11 ақпаны). Жапон үкіметі "Синфонияны" үш бөліміндегі католик реквиемінен алынған латынша атаулары мен жалпы көңіл көтеріңкі еместігі үшін қабылдамады, бірақ ол 1941 жылдың 29 наурызында Нью-Йоркте Джон Барбиролли басқарған әлемдік премьерасында жақсы қабылданды. Серж Куссевицкийдің Бостондағы орындауы Куссевицкий музыкалық қорынан "Питер Граймс" операсын тапсыруға себеп болды. "Симфония" – Бриттеннің концерттік залға арналған ең ірі, толыққанды оркестрлік туындысы. Бұл оның жеке орындаушыны (солист) қамтымайтын алғашқы маңызды оркестрлік жұмысы болды және музыкатанушы Питер Эванстың сөзіне сүйенсек, осы стильдегі оның ерте шығармашылығының шыңы. Бриттеннің осы кезеңдегі көптеген шығармаларынан өзгеше, ол әлі де танымал және оркестрлік концерттер бағдарламасына енгізіліп келеді.

Тарих

1939 жылдың күзінде (солтүстік жарты шарда) Бриттенге Британ кеңесі арқылы белгісіз бір үлкен державаның арнайы мерекесі үшін оркестрлік шығарма жазу туралы ұсыныс жасалды. Бриттен, егер одан қандай да бір жалтақтаушылық сипаттағы шығарма талап етілмесе, бұл ұсынысқа принципиалды түрде келісті. Кейіннен Бриттен сұраған елдің Жапония екенін білді, оның үкіметі биліктегі династияның 2600 жылдығын тойлау үшін бірнеше елден композиторлардың шығармаларын сұраған болатын. Ол кезде Жапония Қытайды басып алумен толыққанды айналысып жатқан еді, бірақ әлі екінші дүниежүзілік соғысқа ресми түрде қатыспаған және нацистік Германиямен немесе фашистік Италиямен одақтас болмаған. Сонымен қатар, ол батыс классикалық музыкасын жақсы білген. Батыс музыканттарынан оқыған орындаушылардың саны көп болды. Тапсырыс алған батыс композиторларының ішінде нацистік Германия үкіметінің Жозеф Геббельсінің қатысуымен Рихард Штраус және француз композиторы Жак Ибер де болды. Шақырылған батыс композиторларымен қатар, бірнеше жапон композиторлары да мерейтойлық шараларға қатысты. Ақын және эмигрант В. Х. Ауденнің көмегімен Бриттен "қаншалықты лайықты болса да" жазбаша түрде, христиандық шығарма ұсынғанының себебінің оның христиан және христиан ұлтынан шыққандығында екенін айтты. Ол "Симфонияның" көңілсіздігіне және қандай да бір қорлау ниетіне жоққа шығарды, сондай-ақ келісімшартты алудың кешігуі мерейтойлық шығарманы уақтылы аяқтау мүмкіндігін жойғанын мәлімдеді. Нью-Йорктегі премьерадан кейін көп ұзамай Серж Кусевицкий Бостон симфониялық оркестрімен осы шығарманы орындады. Бұл орындалу Бриттеннің "Питер Граймс" операсын Кусевицкий музыкалық қорының тапсырысына ие болуына әкелді.

Құрылымы

Симфония үш бөлімнен тұрады және үзіліссіз орындалады, ал орындалуы әдетте 20 минутқа созылады. Лос-Анджелес филармониялық оркестрінің бағдарламалық жазбаларында келтірілген Бриттеннің талдауы мынадай:

Келесі мысалдардан көрініп тұрғандай, екі тақырып бөлімдер арасындағы бірлікті қамтамасыз етеді. Бірінші тақырып екінші және үшінші бөлімдерде әртүрлі темптерде қайталанады. Сонымен қатар, екінші бөлімдегі төртінші тақырып үшінші бөлімнің бастауы ретінде өңделген. Үш бөлімнің атаулары Рим-католик шіркеуінің өлгендерге арналған миссасынан алынған, бірақ шығарманың діни мағынасы жоқ. Бриттен осы бөлімдерді сәйкесінше «баяу, маршпен өтетін аза тұту», «Өлім биінің бір түрі» және «соңғы шешім» деп сипаттады. Барлық бөлімдерінің тоналдық орталығы D болып табылады.

Тақырыптар

I. Лакримоза

II. Dies irae (Құпия күні)

III. Requiem aeternam (Мәңгілік тыныш берілсін)

Аспаптар

Музыка 3 флейтаға (3-шісі пикколо мен альт флейта екіге еселенген, қосымша), 2 гобой, английский рожок, 2 B кларинеті, B бас кларинеті (E-flat кларинетін де ойнауға болады), альт саксофон (қосымша), 2 фагот, контрафагот, 6 валторна (2-есі қосымша), 3 труба, 3 тромбон, туба, литавра, бас барабан, тарелка барабан, тарелкалар, домбыра, қамшы, ксилофон, 2 арфа (екіншісі қосымша), фортепиано және скрипкалар тобы.

Соғысқа қарсы тон

Герберт Гласстың сөзінше, Бриттен "Синфония да реквиемді" ата-анасына арнап жазған. Бұл туынды композитордың өмір бойы сақтап келген бейбітшілікке ұмтылысын көрсетеді, сонымен қатар Екінші дүниежүзілік соғысқа алып келген саяси жағдайға жасаған қарсылық болды. Шындығында, ол Британияның соғысқа қатысуына байланысты АҚШ-қа көшіп кеткен еді. 1940 жылдың 27 сәуірінде жарияланған мақаласында ол "Нью-Йорк Сан" газетіне: "Мен оны мүмкіндігінше соғысқа қарсы етуге тырыстым. Музыка арқылы әлеуметтік, саяси немесе экономикалық теорияларды жеткізуге болатынына мен сенбеймін, бірақ жаңа музыканы таныс музыкалық фразалармен үйлестіре отырып, белгілі бір ойларды жеткізуге болады. Мен жазғандағы жалғыз сенімді нәрсе – менің соғысқа қарсы пікірім", – деген. Бриттеннің 1939 жылға дейінгі саяси тақырыптағы туындылары көпке танылмады. Оның баспагері Boosey & Hawkes оны композициялық жұмыста қолдағанмен, оған көбірек дәстүрлі шығармалар – мысалы, BBC үшін фортепиано концерті және Садлер Веллс үшін балет жазуға кеңес берген. Соғыс бәрін өзгертіп жіберді. "Синфониядан" бұрын "Батырлар балладасы" және "Демократияны ілгерілету" саяси мазмұнының арқасында сәтті танылды.

Бриттеннің канонында орын

Музыктанушы Питер Эванс, "Фортепианоның сол қолы мен оркестрге арналған диверсиялар" кейін жазылғанымен, "Синфонияның" Бриттеннің ерте оркестрлік туындыларының ең жоғары деңгейін көрсететінін айтады.