Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румын академигі, жазушысы және саясаткері (1855–1920)
Romanian academic, writer and politician (1855–1920)
Константин Доброгеану Герея (туған Сүлеймен Кац; 21 мамыр 1855 – 7 мамыр 1920) – румын марксистік теоретик, саясаткер, социолог, әдеби сыншы және журналист. Ол сонымен қатар Плоешті қаласында кәсіпкерлікпен айналысты. Константин Доброгеану Герея коммунистік белсенді Александру Доброгеану Герея мен философ Ионель Гереяның әкесі болды.
Constantin Dobrogeanu Gherea (born Solomon Katz; 21 May 1855 – 7 May 1920) was a Romanian Marxist theorist, politician, sociologist, literary critic, and journalist. He was also an entrepreneur in the city of Ploiești. Constantin Dobrogeanu Gherea was the father of communist activist Alexandru Dobrogeanu Gherea and of philosopher Ionel Gherea.
Өмірбаян
Доброгеану Герея 1855 жылдың 21 мамырында Екатеринослав (қазіргі Днепр) қаласының жанындағы Славянка ауылында, содан кейін Ресей империясының Екатеринослав губерниясында, украиндық еврей Кац отбасында дүниеге келді. Харьков университетінде оқығаннан кейін (оны революциялық саясатқа қатыстырды), Доброгеану Герея Охрананың қудалауынан қашып, Яссы қаласына қоныстанды (1875). Ол социалистік саясатта белсенділік танытып, Румыниядағы алғашқы белсенділік орталықтарын құруға атсалысты және «Contemporanul» сияқты солшыл журналдарға материалдар жазды. Доброгеану Герея төңірегіндегі топ Румынияның Социал-демократиялық жұмысшылар партиясын құрудағы ең ірі күшке айналды. Бұл идея Доброгеану Гереядан бұрын-ақ болғанмен, ол Румыниядағы халықшылдық (Народизм) ойын нығайтты, бұл Попоранизмнің пайда болуына маңызды үлес қосты (бірақ оның тобы мен Попоранистер кейіннен, соңғысы Ұлттық либералдық партияға қосылғаннан кейін және антисемиттік ұрандарды қолдана бастағаннан кейін саяси қарсыластарға айналды).
Dobrogeanu Gherea was born on 21 May 1855 in the village of Slavyanka near Yekaterinoslav (modern Dnipro), then in Yekaterinoslav Governorate of the Russian Empire, to the Ukrainian Jewish Katz family. After studies at Kharkiv University (where he engaged in revolutionary politics), Dobrogeanu Gherea fled persecution by the Okhrana and settled in Iași (1875). He was active in socialist politics, giving shape to the first centers of activism in Romania, and contributed to left wing magazines such as Contemporanul. The group centered on Dobrogeanu Gherea became the most preeminent one to form the Romanian Social Democratic Workers' Party. While the idea did exist before Dobrogeanu Gherea, he strengthened Narodist thought within Romania, which was to have a crucial contribution to the emergence of Poporanism (although his group and the Poporanists became political adversaries after the latter joined the National Liberal Party and began using antisemitic slogans).
Әдеби сын
Константин Доброгеану Герея Юнимеяның эстетикалық қағидаларын және оның ең ірі өкілі Титу Майорескудың көзқарасын өзгертті. Юнимеяның сәт пен шынайы сезімнің бірігуі арқылы қалыптасқан, өнер өнер үшін деген тұжырымына ол әлеуметтік қажеттіліктермен шартталғандығын (идеялық бағыты бар өнер) қосты. Майореску мазмұны жоқ формаларды (яғни, қоғаммен үйлеспеген, одан үлгі алмаған мәдени институттарды) сынаған, бірақ өнерді саяси мақсаттарға бағындыру мүмкіндігіне күмәнданды (әсіресе, егер ол мақсат социализм болса, оны ол тиімді нұсқа деп санамады). Ол әдеби тұлғалар туралы ауқымды зерттеулер жазды және көптеген замандастарымен пікір таластырды. Доброгеану Гереяның Ион Лука Караджиялемен өмір бойына созылған достығы болды, ол оның шығармаларын өзге мәдениеттердегі бір буын жазушыларымен салыстыру арқылы түсіндірді. Мысалы, ол Караджияленің антисемитизмнің қатыгездікке толы салдары туралы толғаныс жазған «Пасха шамшырағы» повесін Федор Достоевскийдің еңбектерімен салыстырды. Екеуі өмірінің көп бөлігінде хат алмасып тұрды: Караджияле ешқашан социалист болмаса да, Доброгеану Гереяның көзқарастарына құрметпен қарады және оның румын қоғамын сынауын 1907 жылғы «Көктемнен күзге дейін» атты туындысында пайдаланды (оның ішінде 1907 жылғы шаруалар көтерілісінің себептері мен салдары туралы ойлары баяндалған).
Constantin Dobrogeanu Gherea amended the aesthetical guidelines of Junimea and its most important voice, Titu Maiorescu. To the Junimea vision of art for art's sake, created through the merger of moment and authentic feeling, he added conditioning through social necessities (art with tendency). Maiorescu had been a critic of forms without substance (i. e.: cultural institutions that did not blend into, nor borrow from, society), but he had shown himself skeptical to the notion that art could ever be directed to serve a political purpose (especially if that purpose was socialism, which he rejected as a viable option). He wrote extensive studies on literary figures, and engaged in vivid polemics with many of his contemporaries. Dobrogeanu Gherea had a lifelong friendship with Ion Luca Caragiale, giving an interpretation of his works through parallels established with writers of his generation in other cultures. For example, he compared Caragiale's short story An Easter Torch, a reflection on the brutal outcome of antisemitism, with writings by Fyodor Dostoevsky. The two exchanged letters for a large part of their lives: while never a socialist, Caragiale admired Dobrogenu Gherea's attitudes and used his critique of Romanian society in the writing of his work 1907. From Spring to Autumn (expressing his beliefs about the causes and outcome of the 1907 peasants' revolt).
Мұра
Доброгеану Герея 1920 жылдың 7 мамырында Бухарест қаласында қайтыс болды. Оның еңбектерін Румыния Коммунистік партиясы қабылдады. Дегенмен, Доброгеану Гереяның көптеген жазбалары саяси революцияны қолдайды деп айту қиын, олардың барлығы реформашылдық бағыттарға сай келеді. 1948 жылы ол қайтыс болғаннан кейін Румыния академиясының мүшесі аталды.
Dobrogeanu Gherea died in Bucharest on 7 May 1920. His works were adopted by the Romanian Communist Party. However, few of Dobrogeanu Gherea's writings could be said to advocate political revolution, and all of them fit in the patterns of reformism. In 1948, he was posthumously made a member of the Romanian Academy.