Кіріспе

2003 жылғы фильм

«Қыран» (Levantine Arabic: طيّارة من ورق ṭiyyāra min waraʔ) – 2003 жылғы ливандық фильм, режиссері Ранда Шахал Сабаг. Ол дрюз қауымынан шыққан 15 жастағы ливандық қыздың, Израиль шекарасы арқылы өз туысына күйеуге мәжбүр болуы, бірақ ізраилдық сарбазға ғашық болуы туралы оқиғаны баяндайды. «Қыран» Сабагтың коммерциялық және сын тұрғысынан ең табысты және соңғы фильмі болды; ол 2008 жылы қайтыс болды. Бұл фильм Ливанның 76-шы «Оскар» сыйлығының «Үздік шетелдік фильм» номинациясына ұсынылған ресми туындысы еді. Фильм АҚШ-та кинотеатрларда көрсетілмегенімен, 2009 жылы First Run Features компаниясы оны DVD форматында шығарды.

Сюжет

"Кайт" оқиғасы Ливанның оңтүстігіндегі (Израиль басып алған аймақтар) шекарасындағы Дейр Мимас ауылында өтеді. 16 жасар ливандық қыз Ламия (Флавия Бехара) отбасымен бірге ауылда тұрады. Оның отбасы оны Израиль жағында тұратын туысы Самиге (Эдмонд Хаддад) үйлендіруге уәде берген. Ламияның анасы Әмира (Ранда Асмар) қызын жібергісі келмей, қатты күйзеліске ұшырады, себебі бұл Ламияның шекарадағы саяси жағдайдың шиеленісуіне байланысты ешқашан қайтып келе алмайтынын білдірді. Ламия да онымен ешқашан кездеспегендіктен және оны сүймегендіктен некеге тұруға келісуден мүлдем бас тартады. Ол үйлену туралы ешбір түсінігі жоқ, жай ғана жасөспірім қыз. Сами де өзінің туған інісіне үйленуді қатты қалаған жоқ, бірақ Ламияның ауылынан қашуына көмектеседі деп ойлап, үйленуге келісті. Тойды өткізу үшін Ливан мен Израиль арасында бейтарап аймақ болғандықтан, олар бір-бірімен мегафон арқылы байланысады және бір-бірін тек бинокль арқылы көреді. Үйлену тойынан бұрын Ламия шекарадан өту үшін биліктен рұқсат алуы керек еді. Той күні бүкіл ауыл шекара қақпасына жиналып, Ламияның шекарадан өтіп жатқанына куә болады. Израиль жағында адамдар бастау белгісі ретінде ақ туды желбіретеді. Ламия отбасын құшақтап, сәнді тойлық көйлегі мен бір букет гүлмен Израиль шекарасына қарай ұзақ жолға шығады. Ол артына қарап, ешқашан қайтып оралмауы мүмкін екенін біледі. Осы арада фильмде шекарада орналасқан израильдік сарбаз Юсефтің (Махер Бсайбес) Ламияға ғашық екені көрінеді. Ламия Самидің үйіне қоныс аударғаннан кейін 20 күн бойы тамақ жемейді, ұйықтамайды және сөйлемейді. Кейін күйеуімен айтысқанда, Ламия оған басқа біреуді жақсы көретінін айтады, ол Юсеф болып шығады. Самидің отбасы Ламияға ашуланып, оны анасымен сөйлесу үшін шекараға алып кетеді. Ламияға бинокль беріледі, бірақ анасына қарамай, Юсефке қарайды және онымен күлімсірейді. Екі отбасы да бұған ашуланып, оның биноклін алып қояды. Ұдайы жағымсыз мінез-құлқынан Ламия Самидің үйінде қаламаған болып шығады және ол қайта оралуға мәжбүр болады. Сами Ламияға егер ол ажырасып кетсе, оны ешкім қаламайтынын және ол мәңгілікке жалғыз қалады деп ескертеді. Ламия үлкен дилеммаға тап болады, себебі ол күйеуімен бірге болғысы келмейді, бірақ ол да (Юсефтің арқасында) қайтып барғысы келмейді. Өкінішке қарай, Ламия Дейр Мимасқа қайта оралады, бұл оған және сарбазға үлкен қайғы әкеледі. Ол өзінің туған ауылында қорлаудың нысанасына айналады, мысалы, дүкен иесі одан ақша қабылдамай, оны "ар-намыссыз ақша" деп атайды. Фильмнің соңы әдейі түсініксіз және түсіндіруге ашық қалдырылған. Бұл түс немесе сюрреалистік көрініс сияқты, онда Ламия сиқырлы түрде шекараның қоршауын кесіп өтіп, ақыры Юсефпен бірге болады.

Қабылдау

"Ұшқын" Сабагтың ең үлкен коммерциялық және сындық сәттілігі болды. Сабагтың қайтыс болғаннан кейін бір жылдан аспайтын уақытта фильм DVD форматында шыққанда Майкл Аткинсон оны IFC.com сайтында "трагикомедия" және "абсурдистік" фильм деп сипаттап, режиссердің үнін "имек және кеңпейіл" деп атады, бірақ абортталған ұрықтың табылуына қатысты бір ғана сахнаны "дәмсіз" деп бағалады. Аткинсон Сабагтың фильмдегі әрбір кейіпкердің, тіпті израильдік офицерлердің де көзқарасын ескергенін қосты. Cineuropa оқиғаның тақырыбы трагилық болғанымен, Сабаг оны ирония арқылы шешуге тырысып, соңында "өмір, махаббат және қиялдың жеңіске жетуіне" қол жеткізгенін айтты. Француз кино блогы L'Oil sur L'Ecran-дегі ер және әйел сыншылардың екеуі де фильмге 5 жұлдыздың 4-ін берді, олардың бірі фильмнің 2002 жылғы Элиа Сулейманның "Құдайдың араласуы" фильміне ұқсас екенін атап өтті.