Кіріспе

Исаның епітеті

Жақсы Бағушы (ποιμὴν ὁ καλός, poimḗn ho kalós) – Иса Мәсіхтің қойлары үшін өмірін салған Жақсы Бағушы ретінде бейнеленген жазбаның бір бөлігі. Осыған ұқсас бейнелер 23-забурда және Езекиел кітабының 34:11–16 аяттарында қолданылады. Жақсы Бағушы туралы басқа да Евангелияларда, Еврейлерге арналған хатта, Бірінші Петір хатында және Аян кітабында да айтылады.

Киелі кітап сілтемелері

Жоханның Ізгі хабарында Иса екі аятта «Мен жақсы бағушымын» дейді. Бұл үзінді Яһудилер арасында дау тудырған Жохан Ізгі хабарының көптеген бөлімдерінің бірі. Иса Мәсіх сондай-ақ , , , , , , , , Петірдің 2-хаты 2:25 (ЖД), Петірдің 5-хаты 5:4 (ЖД) және басқа да жерлерде бағушыға теңеледі.

Астарлы ма, бейнелі ме?

Барбара Рид, Арланд Хултгрен және Дональд Григгс сияқты бірнеше авторлар "Жоханның Ізгі хабарында нақты көрнекті астарлы әңгімелер жоқ" деп мәлімдейді. Католик энциклопедиясының "Астарлы әңгімелер" деген мақаласында: "Әйіпті Жоханның Ізгі хабарында астарлы әңгімелер кездеспейді" делінген, ал Encyclopædia Britannica-ның "Әйіпті Жоханның Ізгі хабары" мақаласында: "Мұнда Исаның үйретімінде астарлы әңгімелер жоқ, тек үш метафора бар, ал Синоптиктер оны толығымен астарлы әңгімелер арқылы көрсетеді" деп көрсетілген.

Ертедегі христиандық өнер

Жақсы Бағушы бейнесі – Рим катакомбаларында христиандық бейнелер ашық көрсетілмей тұрған ерте христиан өнерінде Мәсіхтің символды бейнелерінің ең көп таралғаны. Жас жігіт мойнына қошқарды көтеріп жүрген бейнесі, әлдеқайда ертерек, түркі дінінен келген криофордан (төменде қараңыз) тікелей алынған. Ватикан қаласының Пио Кристиано мұражайындағы (оң жақта) ең танымал портативті мүсіндердің бірінде, бұл бейне бастапқыда христиандық мағынаны білдіру үшін жасалғанын айту қиын. Христиан діні 313 жылы заңдастырылғаннан кейін де бұл бейнелер қолданыла берді. Бастапқыда, бұл Исаның портреті емес, ерте христиан өнерінде қолданылған басқа символдық бейнелер сияқты түсінілді. Кейбір жағдайларда, бұл 2-ғасырдағы танымал христиан әдебиетінің туындысы – Гермастың Бағушысын бейнелеген болуы мүмкін. Алайда, шамамен 5-ғасырға қарай, бұл бейне Мәсіхтің сол кезде қалыптасқан дәстүрлі бейнесін алды, оған нимб және сәнді киімдер берілді, мысалы, Римдегі Санти Косма және Дамиан шіркеуіндегі апсидалық мозаикада немесе Равеннада (оң жақта). Жақсы Бағушы бейнелерінде көбінесе иығында қой болады, мысалы, Луканның жоғалған қой туралы параболасында.

Интерпретация

Неміс теологы Фридрих Юстус Кнехттің айтуынша, бұл мысал-масалда бірнеше ілімдер айтылған. 1) Иеміз Иса Мәсіхтің құрбандығы мен өлімі. Исаның «Мен қойларым үшін өмірімді беремін» деген сөздері Өзінің құрбандығы мен өлімін анық көрсетеді. 2) Біртұтас, әмбебап шіркеу. Иса пайғамбар басқа ұлттардың да Оған сенетінін, және барлық сенушілердің, яһудилер де, жұрттар да, бір отарда, бір Бағушының басшылығымен бірігетінін болжады. 3) Исаның күнәкарларға деген махаббаты. «Жоғалған қой туралы әдемі мысал Иеміздің жеке күнәкарларға деген қайырымдылығын көрсетеді. Жоғалған қой – өзінің жаман ықылымдарына және күнәнің құмарлығына бағынып, Исадан алшақтап, сенушілер қатарынан шығарылған күнәкар. Бірақ Құтқарушы осы адасқан адамға деген махаббатынан бас тартпайды. Ол жерде болғанда, күнәкарларды тәубеге келтіру үшін тырысқандай, қазір де оларды іздейді. Ол оны Өзінің инаят-кәсімімен, дін қызметкерлері арқылы шақырып, Құрбандық рәсімі арқылы отарға қайта оралуға шақырады». Роджер Бакстер «Медитациялар» атты еңбегінде Исаны, жақсы бағушыны, Ескі Ұстанымның көптеген аяттарының орындалуы ретінде қарастырады, былай деп жазады: «Бұл құдайлық бағушы сізді бүгін тамақтандыруға және тозақтың қасқырларынан қорғауға келеді. Бағушының міндетінің ешбір бөлігін Ол терең ықыласпен орындамайды. Сондықтан Ол пайғамбары арқылы былай дейді: «Мен Өзім қойларымды іздеймін, және малшы малын қалай іздесе, солай оларды іздеймін. Мен оларды шұғыл жайылымға жетегім, жоғалғандарын іздеймін және қуылғандарын қайтарып әкелем. Жарақаттанғандарды байлаймын, әлсіздерді күшейтемін, ал семіздерді және күштілерді сақтаймын, және оларды әділдікпен бағушылыққа жетегім» (Езекиіл 34:11).» Ол сондай-ақ Исаны Забур 23:1-ге байланыстырады: «Жаратқан Ием мені жетектеп, мен ештеңеден мұқтаж болмаймын. Ол мені жайылымды жерге жатқызды», және Ишая 53:7: «Ол сойылатын қой сияқты жетеледі».

Мандайлық

Жақсы Бағушының бейнесі Мадаяндық Иоанн кітабында да қолданылады. Мадаяндық Иоанн кітабының 11–12 тараулары «қойына қамқорлықпен қараушы бағушы» туралы, олардың Нұр Әлеміне жол жетекшісі болатындығын баяндайды.

Жаратылыс символы

Ежелгі грек дінінде криофорос немесе криофорус (Κριοφόρος), "қошқар көтеруші" – қошқардың салтанатты құрбандық етелуін еске түсіретін бейне. Ол Гермес атауының бірі болып табылады: Гермес Криофорос. Екі өлшемді суретте Гермес Криофорос қой көтеріп, қойларының арасында жүрген Мәсіхке айналды: "Осылайша, біз философтарды қолдарында жазбалармен немесе Гермес Криофоросты Заңды (Traditio Legis) беруші Мәсіхке және Жақсы Бағушыға айналдыра аламыз". Жақсы Бағушы – Рим катакомбаларында (Гарднер, 10, 54-сурет) және саркофагтардағы бейнелерде жиі кездесетін мотив, онда христиандық және пұтқа табынушылық символикасы жиі біріктіріледі, бұл нақты анықтауды қиындатады. Бұл синкретизм деп аталады, түрлі мәдениеттер мен діндердің бейнелерінің қосылуы.