Кіріспе
Жамбас қағу синдромы, сондай-ақ бишінің жамбасы деп те аталады, жамбас иіліп, созылғанда сезілетін қағу сезімімен сипатталатын медициналық жағдай. Бұл қағу немесе тіксік дауысымен және ауырсыну немесе дискомфортпен бірге жүруі мүмкін. Ауырсыну көбінесе демалыспен және физикалық белсенділіктің азаюымен басылады. Жамбас қағу синдромы көбінесе қағудың орналасуына байланысты буын сыртындағы немесе буын ішіндегі типке бөлінеді.
Симптомдары
Кейбір жағдайларда, жамбас иілгішіндегі сіңірдің иілу кезінде (тізе белге қарай) созылуға (тізе төмен және жамбас буыны түзуленгенде) ауысқанда естілетін сықырлау немесе жарылу дыбысы пайда болуы мүмкін. Бұл көбінесе ауыртпайды. Ауырсыну көбінесе демалыспен және физикалық белсенділіктің азаюымен басылады. Емсіз қалғанда симптомдар айлар немесе жылдар бойы сақталуы мүмкін және қатты ауыруға алып келуі мүмкін.
Интраартикулярлық
Іліопсоас немесе жамбас бұлғашқысы жамбастың алдыңғы жоғарғы лабрасының үстінен тікелей өтеді, сондықтан жамбас буыны ішіндегі бұзылыстар (мысалы, лабральды жыртылыстар, жамбас соқтығысуы, еркін денелер) сұйылыс жиналуына алып келуі мүмкін, ол әрі қарай ішкі жамбас ұшыру белгілерін тудырады.
Себептер
Жамбас сіңірі синдромының себептері толыққанды түсініксіз. Көбінесе аурудың басталуы біртіндеп болады, кейбір әрекеттер жасағанда "ауырсыздау" сезімдер немесе естілетін сілкілдеу, щықылдау немесе жарылу туралы хабарлар түседі. Адамдар көбінесе осы "сілкілдеу" сезімін назарға алмайды, бұл кейіннен қозғалыс кезінде дискомфортқа алып келуі мүмкін. Спортшыларда қайталамалы және физикалық тұрғыдан қиын қозғалыстарға байланысты жамбас сіңірі синдромының даму қаупі жоғары. Балет бишілері, гимнасттар, атпен жүрушілер, жеңіл атлетика және футбол ойыншылары, сондай-ақ әскери жаттығулармен айналысатындар немесе қарқынды жаттығулар жасайтындар арасында жамбас буынының қайталап иілуі жарақатқа әкелуі мүмкін. Ауыр салмақ көтеру немесе жүгіру кезінде, себеп көбінесе жамбас аймағындағы сіңірлердің тым қалыңдауына байланысты болады. Жамбас сіңірі синдромы көбінесе 15-ден 40 жасқа дейінгі адамдарда кездеседі.
Артикулярдан тыс
Экстра-буындық жамбас сынығы синдромы көбінесе аяқтардың ұзындығындағы айырмашылықпен (әдетте, ұзын жағы белгілі бір көріністерге ие), ілиотибиалдық жолақтың (ITB) керілуімен, жамбас абдукторлары мен сыртқы бұрушыларының әлсіздігімен, бел-жамбас аймағының тұрақсыздығымен және аяқ механикасының бұзылуымен (артық пронациямен) байланысты. Сыртқы жамбас сынығы (латеральді экстра-буындық) кезіндегі «қырылдау» дыбысы ITB-ның қалыңдаған артқы бөлігінің немесе үлкен жамбас бұлшығының алдыңғы бөлігінің жамбас созылғанда үлкен трохантерге тиюінен пайда болады. Ішкі жамбас сынығы (медиальді экстра-буындық) пациенттер көбінесе жамбаста естілетін «қырылдау» немесе «құлыпталу» сезімі ретінде сипаттайды, бұл iliopsoas tendon-ы астыңғы сүйек шығыңқылықтарының үстінен жылжығанда пайда болады. Ішкі жамбас сынығымен азаптанушы науқастардың шамамен жартысына жуығында буын ішіндегі патология да кездеседі. Бұл белгілер жойылғанша жүгіруге қайта оралуға мүмкіндік беруі керек.
Инъекциялы емдеу
Инъекциялар көбінесе iliopsoas бursa-сына жасалады. Кортикостероид инъекциялары жиі қолданылады, бірақ олардың әсері әдетте бірнеше аптадан бірнеше айға дейін ғана сақталады. Сонымен қатар, кортикостероидтерді үнемі пайдаланған кезде салмақ қосу, айналасындағы тіндердің әлсіреуі және тіпті остеопороз сияқты жанама әсерлер пайда болуы мүмкін. Жасушалық терапия болашақта инъекциялық емдеулерде маңызды рөл атқаруы мүмкін, алайда қазірге дейін осы терапиялардың тиімділігін растайтын ешқандай зерттеу жүргізілмеген.
Хирургиялық емдеу
Егер дәрі-дәрмек немесе физиотерапия тиімсіз болса немесе аномалиялық құрылымдар анықталса, хирургиялық араласу ұсынылуы мүмкін. Егер буын ішінде патология болмаса, хирургиялық емдеуге мұқтаждық өте сирек. Тұрақты түрде ауыртатын іліопсоас белгілері бар пациенттерде 1984 жылдан бері қысқарған іліопсоас tendon-ының хирургиялық босатылуы қолданылып келеді. Іліопсоас және іліотибиалдық жолақты артроскопиялық түрде ұзартуға болады. Операциядан кейін бұл пациенттер көбінесе кең ауқымды физиотерапиядан өтеді; толық күшін қайтаруға 9–12 айға дейін уақыт қажет болуы мүмкін.
Оңалту
Пациенттерге қызмет ету деңгейі арта келе үзіліс-үзіліспен қабынуға қарсы препараттар (НҚҚП) немесе қарапайым анальгетиктер қажет болуы мүмкін. Егер бурсит салдарынан туындаған созылмалы ауырсынулар тоқтамаса, кортикостероид инъекциясы тиімді болуы мүмкін.
Физиотерапия және оңалту
Бағдарламаның негізгі назары жамбас пен тізе буынын кеңейтуді қамтитын белсенді және пассивті созу жаттығулары болуы керек. Жамбас буынын кеңейту арқылы созу және тізе буынының шамадан тыс иілуіне жол бермеу, тік бұлшықетті пассивті жеткіліксіздік күйіне түсірмей, илиопсоас сіңірінің созылуын барынша арттырады. Жамбас иілгіштерін нығайту жаттығулары да бағдарламаның тиімді бөлігі болуы мүмкін. Стерид емес қабынуға қарсы препараттар режимі, сондай-ақ қызмет деңгейін өзгерту немесе арттыру (немесе екеуі де) қолданылуы мүмкін. Симптомдар азайғаннан кейін, созу және нығайтудан тұратын профилактикалық бағдарламаны бастауға болады. Қайталануды азайту үшін жеңіл аэробтық жаттығу (жылыну) жасағаннан кейін, дұрыс жамбас, жамбас иілгіштерін және иліотибиальды жолақты созу және нығайту маңызды. Консервативті шаралар алты-сегіз апта ішінде мәселені шеше алады.
Сыртқы жамбас синдромында массаж немесе миофасциальды босату тиімді ем болуы мүмкін. Медиальды қосымша буындық жамбас синдромы үшін илиопсоас, ал латеральды қосымша буындық жамбас синдромы үшін үлкен мүшеқаптық бұлшықет, фасция тензоры және ИТЖ кешенін бағытталған жұмсақ тіндерге әсер ету арқылы жамбас синдромының симптомдарын емдеуде тиімді болуы мүмкін.