Миклош Янчо – венгр режиссері, сценаристі (1921-2014). Тарихи фильмдерімен, ұзақ кадрлармен әйгітелген. Коммунизм мен билік зұлымдығы туралы фильмдері бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгрия кинорежиссері және сценарий авторы (1921–2014)
Hungarian film director and screenwriter (1921–2014)
Миклош Янчо (27 қыркүйек 1921 – 31 қаңтар 2014) – венгриялық кинорежиссер және сценарий авторы. Янчо 1960-шы жылдардың ортасынан бастап «The Round Up» (Szegénylegények, 1965), «The Red and the White» (Csillagosok, katonák, 1967) және «Red Psalm» (Még kér a nép, 1971) сияқты туындыларымен халықаралық деңгейде танымал болды. Янчоның фильмдері ұзақ кадрлармен ерекшеленеді, олардың сюжеті көбінесе тарихи кезеңдерде және ауылдық жерлерде орын алады. Оның фильмдерінің басты тақырыбы – биліктің теріс пайдаланылуы. Оның туындылары жиі коммунизм және кеңес оккупациясы тұсындағы Венгрияға арналған аллегориялық түсіндірмелер болып табылады, бірақ кейбір сыншылар Янчоның зерттеулерінің жалпылама сипатын атап көрсетуді ұсынады. 1960-шы жылдардың соңында және әсіресе 1970-ші жылдары Янчоның шығармашылығы стильдік тұрғыдан дамып, айқын символизмге толы болды.
Miklós Jancsó (; 27 September 192131 January 2014) was a Hungarian film director and screenwriter. Jancsó achieved international prominence starting in the mid 1960s with works including The Round Up (Szegénylegények, 1965), The Red and the White (Csillagosok, katonák, 1967), and Red Psalm (Még kér a nép, 1971). Jancsó's films are characterized by long takes, and their plot often takes place in historical periods and at rural settings. A frequent theme of his films is the abuse of power. His works are often allegorical commentaries on Hungary under Communism and the Soviet occupation, although some critics prefer to stress the universal dimensions of Jancsó's explorations. Towards the end of the 1960s and especially into the 1970s, Jancsó's work became increasingly stylized and overtly symbolic.
Ерте өмір
Миклош Янчо венгр Сандор Янчо мен румынка Анжела Попараданың ұлы. Мектепті бітіргеннен кейін Печте заң білімін алып, 1944 жылы Клужда диплом алды. Одан бөлек, ол өнер тарихы мен этнография курстарын да тыңдап, Трансильванияда оқуын жалғастырды. Бітірген соң Янчо Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет етіп, қысқа мерзімге әскери тұтқынға түсті. Бірақ 1968 жылғы мамыр оқиғаларына байланысты фестиваль жойылды. Халықаралық аренада бұл фильм Янчоның ең үлкен жетістігі болды және Батыс Еуропа мен АҚШ-та сыншылардың жоғары бағасын алды. Ол француз киносыншыларының синдикатынан «Үздік шетелдік фильм» сыйлығын жеңіп алды. «Қызыл псалм» (1971) фильмімен бірге «Өлмей тұрып көруге тиіс 1001 фильм» кітабына енді. Содан кейін Янчо 1968 жылы «Үнсіздік және айқай» (Csend és kiáltás) фильмін түсірді. Фильмде Андраш Козак 1919 жылғы Венгрия революциясының сәтсіз аяқталуынан кейін елде жасырынып жүрген жас революционер рөлінде ойнайды. Козакқа Ақ әскер күдікпен қарап, оны үнемі қорлайды. Шаруаның әйелі Козакқа көңіл бөлсе, күйеуін улайды. Козактың адалдығы оны шаруаның әйелін Ақ әскерге тапсыруға мәжбүр етеді. «Тиранның жүрегі» (A zsarnok szíve, avagy Boccaccio Magyarországon, 1981) фильмін 1960-1970 жылдардағы тарихи туындылары мен Янчоның кейінгі, иронияға толы және өзіне сыни қарау фильмдері арасындағы кезеңдік туынды деп санауға болады. Фильмде тарихи оқиғалар орын алады (Мажарстандағы 15 ғасырдағы сарай), бірақ фильмнің онтологиялық зерттеуі режиссердің кейінгі кезеңімен байланыстырады. Фильм көрерменнің шындық туралы түсінігін құруын қиындатады, өйткені сюжет өзімен қайшылыққа толы және өзінің манипуляциялық сипаты туралы сұрақтар тудыратын постмодернистік элементтерді қамтиды. 1985 жылы түсірген «Таң» (A hajnal) фильмі 36-шы Берлин халықаралық кинофестиваліне қатысты. 1987 жылы ол 15-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінде қазылар алқасының мүшесі болды. Онжылдықтың соңында Янчо Венгрияның пуштасының тарихи ауылдық көріністерін тоқтатып, қазіргі Будапештке көшті. Осылайша «Есімдер маусымы» (Szörnyek évadja, 1986) 23 жыл бұрынғы «Кантатадан» бері Будапештте түсірілген сахналары бар Янчоның алғашқы фильмі болды. Фильм қазіргі заманда түсірілсе де, оның көп бөлігі пуштада түсірілген. Жаңа визуалды тәсілдер енгізілгенімен (фильмдегі оқиғалардың ертерек немесе кейінгі фрагменттерін көрсететін телеэкрандарға қызығушылық таныту сияқты), шамдар мен жалаңаш әйелдер сияқты кейбір элементтер сақталды. Онжылдықтың соңғы фильмдерінде Янчо «Есімдер маусымында» дамытқан сюрреалистік пародистік стилін қолдануын жалғастырды. Бұл фильмдердің оқиғалары қалалық ортада өтеді. Кейбір сыншылар оң пікір білдіргенімен («Есімдер маусымы», мысалы, Венецияда «жаңа көркем тіл жасағаны үшін» құрметті мақтауға ие болды), фильмдерге сыншылардың пікірі көбінесе өте қатал болды, кейбіреулері оларды өзін-өзі пародиалау деп атады. Соңғы кезде сыншылар бұл тығыз және көбінесе түсініксіз фильмдерге мейірімдірек қарастырып, оның 1980-ші жылдардағы жұмысын ең әсерлі деп санайды, бірақ осы туындылардың сирек көрсетілуі толыққанды қайта жандандыруға кедергі келтіруде. 1989 жылы түсірген «Иисус Христос гороскопы» фильмі 16-шы Мәскеу халықаралық кинофестиваліне қатысты.
Miklós Jancsó was born to Hungarian Sandor Jancsó and Romanian Angela Poparada. After graduation he studied law in Pécs, receiving his degree in Cluj in 1944. He also took courses in art history and ethnography, which he continued to study in Transylvania. After graduating, Jancsó served in World War II and was briefly a prisoner of war. but the festival was canceled due to the events of May 1968 in France. Internationally this film was Jancsó's biggest success, and received critical acclaim in Western Europe and the United States. It won the Best Foreign Film award from the French Syndicate of Cinema Critics. Along with Red Psalm (1971) it is featured in the book "1001 Films You Must See Before You Die". Jancsó then made Silence and Cry (Csend és kiáltás) in 1968. The film stars András Kozák as young revolutionary who goes into hiding in the country after the failed 1919 Hungarian Revolution. Kozák is hidden by a sympathetic farmer who is suspected by and constantly humiliated by the White Army. The farmer's wife is attracted to Kozák and begins to poison her husband. Kozák's morality compel him to turn the farmer's wife over to the White Army. The Tyrant's Heart (A zsarnok szíve, avagy Boccaccio Magyarországon, 1981) can be considered a transitional film between the famous historical works of the 1960s and '70s and Jancsó's later, more ironic and self aware films. While it still has a historical setting (a 15th century palace in Hungary), the film's ontological inquiry groups it more easily with the director's later period. The film deliberately undercuts the audience's ability to construct a notion of reality in the plot, which contradicts itself and includes many post modern interventions to raise questions about its own manipulative nature. His 1985 film Dawn (A hajnal) was entered into the 36th Berlin International Film Festival. In 1987 he was a member of the jury at the 15th Moscow International Film Festival. Later in the decade, Jancsó dispensed with the historical rural settings of the Hungarian puszta and shifted to contemporary urban Budapest. Thus Season of Monsters (Szörnyek évadja, 1986) became the first Jancsó film with scenes in of contemporary Budapest since Cantata 23 years earlier. Although this film is set in a contemporary environment, very little of it is set in the city and much of it still on the puszta. While some new visual tropes were introduced (including a fascination with television screens that show clips of later or earlier action in the film), others, such as candles and naked women, were preserved. In later films of the decade Jancsó continued to use the surrealistic parodistic style he developed in "Season". These films – at last – are set in an urban environment. Although some critics reacted positively (Season of Monsters, for example, won an honorable mention at Venice for creating "a new picture language"), critical reaction generally to these films was very harsh indeed, with some critics labeling them as self parody. More recently, critics have been kinder to these dense and often deliberately obtuse films, with some considering his 1980s work to be his most compelling, but a full rehabilitation has been hindered by the fact that these works are very rarely screened. His 1989 film Jesus Christ's Horoscope was entered into the 16th Moscow International Film Festival.
1990 және 2000 жылдар
1990 жылдардың басында Янчо екі фильм түсірді, олар тематикалық тұрғыдан 1980 жылдарғы туындыларымен үйлеседі: «Құдай кері қарай жүреді» (Isten hátrafelé megy, 1990) және «Көк Дунай вальсі» (Kék Duna keringő, 1991). Олар бұрынғы онжылдықтағы жұмыстың жалғасы болғанымен, сонымен қатар Венгрияның жаңа посткоммунистік шындығына реакция болып табылады және ондағы билік күресін зерттейді. Толық метражды фильмдерді түсіруден ұзақ үзілістен кейін, Янчо «Иеміздің шамшырағы» (Nekem lámpást adott kezembe az Úr Pesten, 1999) фильмімен қайта оралды, бұл режиссер үшін күтпеген табыс болды. Фильм көбінесе (бірақ толығымен емес) ұзақ түсірілімдер мен хореографиялық камера қозғалыстарынан бас тартады, осы себепті Янчо жаңа оператор Ференц Грунвальскиймен жұмыс істей бастады (ол өзі де режиссер). Фильмнің оқиғасы екі қабір қазушы – Пепе мен Капаның посткоммунистік Будапешттің өзгеретін шындығын түсінуге тырысуына арналған. Жас венгрлерді олардың бетке жыққандығы үшін әжуалауға қарамастан, фильм олардың арасында сәл танымал болды, мұнда Венгрияның танымал музыкалық топтарының өнерлері көмектесті. 1990 жылдардың соңында Янчоның мансабы зиялы және өзін-өзі сынайтын, төмен бюджетті фильмдер сериясымен жанданды. Бұл фильмдер өнер киносы үшін венгр кассасында жақсы нәтиже көрсеткенімен, жас көрермендердің жаңа буыны үшін де тартымды болды. «Будапешттегі Иеміздің шамшырағы» фильмінің табысы Пепе мен Капа фильмдерінің тууына әкелді (қазірге дейін алты фильм түсірілді, соңғысы 2006 жылы, режиссер 85 жасқа толғанда). Бұл фильмдердің барлығы қазіргі замандағы оқиғаларға негіделгенімен, соңғы туындыларында Янчо тарихи тақырыптарға деген сүйіспеншілігіне қайта оралды, оның ішінде Холокост және 1526 жылы Осман империясына Венгрияның талқандау жолы, көбінесе венгрлерді өз тарихының мәнін түсінбегендігі үшін сынап. Бұл фильмдер жас киносүйер қауым арасында өте танымал, себебі постмодернистік, қазіргі заманғы киноға деген көзқарас, қара, абсурдтық юмор және бірнеше танымал альтернативті және/немесе андеграунд топтары мен тұлғаларының қатысуы. Янчо өзінің беделін бірнеше фильмдерде ойнау арқылы нығайтты. Пепе мен Капа фильмдерінде өзін-өзі сомдауымен қатар, ол жас венгр режиссерлерінің туындыларында да эпизодтық рөлдерде ойнады. Толық метражды фильмдерден басқа, Янчо өзінің мансабында көптеген қысқаметражды және деректі фильмдер түсірді, сондай-ақ 1971 жылдан 1980 жылдарға дейін театр үшін де жұмыс істеді. Миклош Янчо 1988 жылдан бері Будапешттегі Театр және кино өнері университетінің құрметті профессоры, ал 1990-1992 жылдар аралығында Гарвард университетінде қызмет етті.
In the early 1990s, Jancsó made two films that thematically can be grouped with the works from the 1980s, God Walks Backwards (Isten hátrafelé megy, 1990) and Blue Danube Waltz (Kék Duna keringő, 1991). Although they continue the work of the previous decade, they are also reactions to the Hungary's new post Communist reality and explore the inherent power struggles. After a long break from making full length features, Jancsó returned with The Lord's Lantern in Budapest (Nekem lámpást adott kezembe az Úr Pesten, 1999), which proved to be a surprising come back for the director. The film largely (but not entirely) dispenses with long takes and choreographed camera movements, and for this Jancsó started working with a new director of photography Ferenc Grunwalsky (who is also a director in his own right). The loose plot follows two gravediggers Pepe and Kapa as they try to make sense of the shifting realities of post Communist Budapest. Despite mocking young Hungarians for their shallowness, the film proved a minor hit with them, helped by the performances by some of Hungary's top music acts in the film. In the late 1990s, Jancsó's career revived with a series of improvised low budget films that were witty and self deprecating. As well as doing relatively well at the Hungarian box office for art house fare, these films have been popular with a new generation of younger viewers. The success of The Lord's Lantern in Budapest has led to a succession of Pepe and Kapa films (six so far, the last in 2006 at the age of 85). Although all of these films are rooted in the present, recent ones have also seen Jancsó return to his earlier love of historical themes, including depictions of the Holocaust and Hungary's devastating defeat to the Ottomans in 1526, usually in the context of criticizing Hungarians for not understanding the meaning of their own history. These films are highly popular among young cinephiles, mainly for the post modernist, contemporary approach to filmmaking, the black, absurd humor and the appearance of several popular alternative and/or underground bands and persons. Jancsó has also cemented his reputation by making appearances in a number of films. As well as appearing as himself in the Pepe and Kapa films, he has also had guest roles in works by young, up and coming Hungarian directors. In addition to feature films, Jancsó made a number of shorts and documentaries throughout his career and from 1971 into the 1980s also directed work for the theater. Miklós Jancsó has been honorary scholar at the University of Theatre and Film Arts in Budapest since 1988, and was an affiliate at Harvard between 1990 and 1992.
Саясат
Коммунистік дәуірде Янчо формалистік, ұлтшыл және социалистік идеологияға қарсы болды деген айыппен жиі сыналып келді. 1990 жылдардан бастап Янчо Венгрияның либералды партиясы SZDSZ-ді белсенді түрде қолдауымен танылды. Оның көптеген пікірлері, мысалы, Венгрия және оның тарихын сарказммен мойынбұрмауы оны даулы тұлғаға айналдырды. Ол сонымен қатар марихуананы заңдастыруды жақтады.
During the Communist era Jancsó was often criticized for being formalist, nationalist and generally against the Socialist ideology. From the 1990s onwards Jancsó became known for loudly supporting Hungarian liberal party SZDSZ. Many of his claims, like his wry dismissal of Hungary and its history made him a somewhat controversial figure. He also campaigned for the legalization of cannabis.
Жеке өмір
1949 жылы Каталина Вовззньиге үйленді. Олардың екі баласы бар: Ника (Миклош Янчо кіші, 1952 ж.т.) және Бабус (Каталина Янчо, 1955 ж.т.). Вовззньиден ажырасқаннан кейін, 1958 жылы кинорежиссер Марта Межаросқа үйленді. 1968 жылы Янчо Будапештте итальяндық журналист және сценарий авторы Джованна Гальярдомен танысты. Олар Римге көшіп, он жылға жуық уақыт жұмыс істеді, кейде қысқа мерзімге Будапештке оралып тұрды. 1980 жылы Гальярдодан ажырасып, 1981 жылы киномонтаждаушы Зюза Цсаканиге үйленді. 1982 жылы олардың Давид есімді ұлы дүниеге келді. Янчо 2014 жылғы 31 қаңтарда 92 жасында өкпе рагынан қайтыс болды. Оның қарындасы, мажар режиссері Бела Тарр, Янчоны "барлық уақыттағы ең ұлы мажар режиссері" деп атады.
He married Katalin Wowesznyi in 1949; their two children are Nyika (Miklós Jancsó Jr., b.1952) and Babus (Katalin Jancsó, b.1955). After divorcing Wowesznyi, he married film director Márta Mészáros in 1958. In 1968 Jancsó met Italian journalist and script author Giovanna Gagliardo in Budapest. They moved to Rome, where he worked for nearly a decade, with occasional, short periods in Budapest. In 1980 he separated from Gagliardo and married film editor Zsuzsa Csákány in 1981. They had a son, Dávid, in 1982. Jancsó died of lung cancer on 31 January 2014, aged 92. Fellow Hungarian director Béla Tarr called Jancsó "the greatest Hungarian film director of all time."
Марапаттар
Ол Канн кинофестивалінде «Үздік режиссер» сыйлығына бес номинация алды, 1972 жылы «Қызыл Забур» фильмімен жеңіске жетті. 1973 жылы Венгриядағы беделді Коссут сыйлығымен марапатталды. 1979 және 1990 жылдары Канн мен Венеция кинофестивальдерінде өмірлік жетістіктері үшін сыйлықтар алды.
He received five nominations for the Best Director Award at the Cannes Film Festival. winning for Red Psalm in 1972. In 1973 he was awarded the prestigious Kossuth Prize in Hungary. He received awards for his life work in 1979 and 1990, at Cannes and Venice respectively.