Кіріспе

Снейп англосаксондық зираты – біздің заманымыздың 6-шы ғасырына жататын жерлеу орны. Ол Снейп-Коммон аймағында, Алдебург қаласына жақын, Саффолк графтығында, Шығыс Англияда орналасқан. Англия тарихының англосаксон дәуірінің бастапқы кезеңіне жататын бұл зиратта түрлі жерлеу рәсімдері кездеседі, оның ішінде топыраққа жерлеу және өртеу амалдары шамамен тең пропорцияда табылған. Бұл орын жоғары мәртебелі кемемен жерленген қабірдің болуымен де белгілі. Көптеген жерлеулер қабір үйінділерінің ішінде орналасқан. Алғашқы қазба жұмыстарын 1827 жылы антикварлар жүргізсе, 1862 жылы жер иесі Септимус Дэвидсонның басқаруымен толыққанды зерттеулер салынды. Ерте қазбалардан табылған артефакттар көп ұзамай жоғалып кетті, бірақ 1862 жылғы қазбадан табылған маңызды жәдігерлердің қатарында шыныдан жасалған тырнақ тәрізді ыдыс және қазір Лондонның Британ мұражайында сақталып тұрған Снейп жүзігі бар. 20-шы ғасырда зират орналасқан далалық жер егіс жеріне айналдырылып, оның үстінен жол мен үйлер салынды. Бүгінде қабір үйінділеріне қоғамның қолжеткізуі шектеулі, бірақ қазба кезінде табылған артефакттар Алдебург қаласындағы Альдебург мұражайында қойылған.

Орналасқан жері

Снейп англосаксондық зираты қазіргі Снейп приходінің солтүстік-шығыс бұрышында, приходтың Фрестонмен шекарасынан шамамен 550 метр қашықтықта орналасқан. Зират орнында немесе оған жақын жерде бірнеше заманауи үйлер тұрса да, Снейп ауылының негізгі елді мекені 1,5 шақырым қашықтықта, ал Фристон ауылы 1,25 шақырым қашықтықта орналасқан. 8 ғасырдағы Бед монахының Historia ecclesiastica gentis Anglorum еңбегінде жазғандай, англосаксон дәуірі Солтүстік Германия мен Оңтүстік Даниядан шыққан үш тайпалық топ – саксон, англ және юттер – Британияға көшіп келе бастаған кезде басталды. Олар Рим империясы құлағаннан кейін жергілікті римдік-британдықтар тарапынан жалдамалы әскер ретінде қолданылды. Археологиялық дәлелдер осыны растайды, сонымен қатар 5-ші және 6-шы ғасырларда Британияда қоныстанған төртінші континенттік тайпалық топ – фриздердің болу мүмкіндігін көрсетеді. Жаңа қоныс аударушылар бұрынғы тайпалық және этникалық байланыстарын қатаң сақтамаған болуы мүмкін, олардың арасында және жергілікті британдық халықпен араласу нәтижесінде жаңа синкретикалық қоспалар пайда болып, жаңа жеке тұлғалар қалыптасқан. Отарлаушылар Скандинавия, Германия және Солтүстік Францияның герман тілді мәдениеттерімен байланыстарын сақтап қалғандығы туралы мәліметтер бар; олар осы қоғамдармен сән-салтанат тауарларын саудаластырып, Беовульф сияқты, атамекендерінде болған оқиғаларды баяндайтын эпикалық әңгімелер айтқан. Снейп зираты Шығыс Англияның англосаксон патшалығының бір бөлігін құрайтын жерде орналасқан, Бедтің айтуынша, осы жерді англ тайпасы қоныстанған.

Зираттың ерекшеліктері

Снейп англосаксондық зираты шамамен 200 метр шығыстан батысқа, ал шамамен 70 метр солтүстіктен оңтүстікке дейін созылған. Көму және жерлеу арақатынасы шамамен 1:1 болды. Жерде кем дегенде тоғыз, мүмкін он қабір үстінен үйінділер салынған. Кеме ұзындығы кем дегенде 14 метр, ені 3 метрді құрады. Қабырғалы конструкциямен салынған, қабырғалар шамамен 140 миллиметр аралықпен бекітілген, ал акварель суретіне сәйкес, әр жағынан тоғыз қабырға болған. Сонымен қатар, бастапқыда жасмырт және көк шыныдан бірнеше сынықтар табылған.

Елеулі артефактілер

Англосаксондық жерлеуден ең танымал артефакт – Снейп сақинасы, ол үлкен шеңберге орнатылған, Бонус Эвентус бейнесі салынған римдік оникс асыл тастан тұрады. Алғашқы қазбадан кейін сақина жоғалып кеткен, кейін бастапқы қазбашының немересі оны Брюс Митфордқа (содан кейін Британ мұражайына) қайтарған. Фильмер Сэнки Руперт Брюс Митфордтың талдауын жоққа шығарып, Снейп сақинасы континенттік Еуропада, шамамен 6-ғасырдың басында франк шеберлері жасаған деп санайды. Бұл пікірді қолдау үшін, ол сақинаның пішіні мен әшекейлері сол дәуірдегі франк әшекейлеріне ұқсас екенін, ал римдік интаглиоларының германдық орнатулары континентте жиі кездесетінін, бірақ англосаксондық Англияда белгісіз екенін атап өтті. 19-ғасырдың ортасында Орданс Survey үшін жұмыс істеген антиквариаттар бұл үйінділерді қайта қазған деген болжам бар; алайда, бұл зерттеу туралы ешқандай жазба табылған жоқ. Қазба жұмысының табысына шабыттанған ол келесі жылы зираттағы қазба жұмыстарын қайта бастауға шешім қабылдады, он екі метрлік траншея жасап, қырықтан астам құмыра және бірнеше басқа да заттарды тапты.

Кейінгі табылған жерлер: 19201985

1920 жылдары зират аумағында Дэвидсон қазып зерттеген үш дөңнің солтүстігіне «Сент-Маргарет» деп аталатын үй салынды. Дөңдердің өзі үйдің бағының бір бөлігіне айналып, жаңадан отырғызылған қарағайлармен қоршалды. Үй салынып жатқанда және ағаштар отырғызу үшін шұңқырлар қазылғанда түрлі құмыралар табылды деген мәлімдемелер болды, бірақ бұл мәлімдемелер ешқашан расталмады және табылған заттардың орны анықталған жоқ. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл далалық жер ауыл шаруашылығына жыртыла бастады, бірақ ешқандай табылған заттар туралы хабарлама түспеді. 1951 жылы Дэвидсон қазба жүргізбеген жолдың оңтүстік жағындағы дөңдер де жыртылды, бірақ тағы да ешқандай табылған заттар тіркелмеді. 1952 жылы Саффолк археология институтының басылымдарында жарияланған ғылыми мақалада археолог Руперт Брюс Митфорд (1914–1994) Дикинсонның қазбасын толық қамтитын шолу арқылы Снейпті қайта жаңғыртуға кірісті, ал археолог Уильям Филмер Санки бұл жұмысты «сол кездегі білімнің тамаша синтезі» деп сипаттады. 1972 жылы жолдың солтүстік жағында кәріз траншеясы қазылып жатқанда, жергілікті тұрғын Ипсвич мұражайына хабарласты, содан кейін археологтар құрылысты қадағалауға келісті. Олар кейіннен тоғыз күлді табысты, жетісі құмыраларда, біреуі жұқа қола ыдыста, ал екіншісі шашыраңқы күйде болды. Фильмер Санкидің соңғы қазба есебі 2001 жылы Саффолк округі кеңесі басып шығарған «Шығыс Англия археологиясы» сериясының 95-ші томы ретінде жарық көрді.