1916-1928 жылдардағы Қытай Республикасының соғыс лордтары дәуірі

Қытай Республикасы тарихындағы 1916-1928 жылдар аралығындағы «Соғыс лордтары дәуірі». Билік үшін күрес, азамат соғысы, Үйсін-Ятсеннің КМТ үкіметі.

26 мин оқу

100%

Дереккөз: Warlord Era — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Қытай Республикасы тарихындағы кезең (1916–1928)

Соғыс лордтары дәуірі – Қытай Республикасы тарихындағы 1916–1928 жылдар аралығында елдегі билік Бейяң әскерінің бұрынғы әскери топтары мен басқа да аймақтық фракциялар арасында бөлінген кезең. Тарихнамада соғыс лордтары дәуірі 1916 жылы Синхай төңкерісінен кейін Цинь әулетін құлатып, 1912 жылы Қытай Республикасын құрған Юань Шикайдың қайтысымен басталды. Юаньның өлімі Сычуань, Шанси, Цинхай, Нинся, Гуандун, Гуанси, Ганьсу, Юньнань және Синьцзян аймақтарында билік вакуумын тудырды. Гуанчжоуда орналасқан Сунь Ятсеннің ұлттық Гоминьдан үкіметі Пекиндегі Юаньнің Бейяң үкіметімен Қытайдың заңды үкіметі мәселесі бойынша күресті бастады. Соғыс лордтары дәуірі әртүрлі фракциялар арасындағы үздіксіз азаматтық соғыспен сипатталды, олардың ең ірісі – 1929–1930 жылдардағы Орталық жазықтық соғысы, онда бір миллионнан астам сарбаз қатысты. Юань Шикай қайтыс болғаннан кейін, оның орнын Ли Юаньхоң президент, Дуан Цируи премьер-министр және Фэн Гочжан вице-президент алмастырды, бірақ олар өкілеттіктерді бөлу туралы келісе алмады, ал Фэн Юаньның Бейяң әскерін бақылау үшін Дуанмен бәсекелестікке түсті. Бұл Бейяң үкіметінің екі фракцияға бөлінуіне әкелді: Дуанның Анхуэй тобы және Фэннің Чжили тобы. 1917 жылдың жазында Ли Дуанды премьер-министрліктен алып тастауға тырысты, ал тағы бір генерал Чжан Сюнь олардың дауларын реттеу үшін Пекинге келді. Оның орнына Лиді отставкаға кетуге мәжбүрледі және Дуан әскерлері елордаға келгенге дейін Цинь әулетін қалпына келтіруге әрекет жасады. Кейін Лидің отставкасынан кейін Фэн президент міндетін атқарушы болды, бірақ нақты билікті Дуан ұстады, ол Фэнді 1918 жылдың соңында орнынан түсірді. Фэн көп ұзамай қайтыс болды, бірақ 1920 жылдың ортасында Чжили кликасының жаңа басшысы Цао Кун өзінің күштерін Чжили-Аньхой соғысында Дуанды жеңуге бастап, Фенгтянь кликасының Чжан Цзолинімен одақтасты. Кейін Цао мен Чжан арасында билік үшін күрес басталды, ол 1922 жылы Цао Чжанды Бірінші Чжили-Фенгтянь соғысында жеңіп шықты. Ол 1924 жылға дейін билікте болды, Екінші Чжили-Фенгтянь соғысы кезінде оған өзінің бағыныштысы Фэн Юйсян сатқындық жасады, ол Чжанға қосылып, Цаоға қарсы төңкеріс жасады. Олардың екеуі бір жыл бойы билікті бөлісті, сондай-ақ Дуан Цируиді президент ретінде қайтарып алды, содан кейін Чжан Цаоның бұрынғы бағыныстысы Ву Пэйфутың көмегімен екеуін де алып тастауға шешім қабылдады. Содан кейін 1928 жылға дейін Чжан Цзолинь Бейяң үкіметін басқарды. Қытайдың оңтүстік провинцияларының әскери лордтары Юаньның диктатурасына және кейін Дуан Цируидің Бейяңды оңтүстікке қарай кеңейту әрекетіне қарсы ынтымақтасты, бірақ олар Юньнань, Гуанси, Гуйчжоу және Сычуань кликалары арасында да бөлінді. Сунь Ятсен Бэйяң лордтарына қарсы Гуанчжоуда (Кантон) баламалы үкімет құрды, бірақ оған тек Гуандунның жергілікті қолдауы болды, ал оңтүстіктегі басқа басшылар емес. Лу Жунтиннің Гуанси кликасы Гуанчжоу үкіметін басқару үшін Суньмен бәсекелесіп, олардың даулары 1918 жылы Сунь мен оның Гоминьдан жақтастарының одан кетуіне әкелді. Оңтүстік үкімет Бейяң өкілдерімен бейбітшілік конференциясын өткізді, бірақ келісімге қол жеткізілмеді. 1920 жылы Чэнь Цзюньмин Гуандунға басып кірді және Гуандун-Гуанси соғысында Лудың бақылауын аяқтады, содан кейін Сунь қайтып келді. Бірақ олар стратегияда келіспейді, Чэнь солтүстікке басып кіргісі келмеді, олардың келіспеушілігі Ченнің Сунға қарсы шығуына әкелді. Юньнань лордтары Сунь Ятсенді қолдауға араласып, оның қарсыласын жеңді, бірақ Сунь олардың қолдауына тәуелді болды. Бұл мәселені шешу үшін ол партия мен әскери инфрақұрылымды құруға кеңес көмегін қабылдады, Вампоа әскери академиясын және Ұлттық революциялық армияны құрды. 1925 жылы Сунь қайтыс болғаннан кейін Вампоа академиясының басшысы Чжан Кайшы КМТ партиясының әскери басшысы болды. Соғыс лордтары дәуірі 1928 жылы Чжан Кайшы басшылығымен Гоминьдан Қытайды Солтүстік экспедиция арқылы біріктірген кезде, Нанкин онжылдығы басталды. Алайда, бірнеше соғыс лордтары 1930 және 1940 жылдары өз ықпалын сақтап қалды, бұл Екінші Қытай-жапон соғысы мен Қытай Азамат соғысы кезінде Ұлттық үкімет үшін проблемалық болды.

The Warlord Era was a period in the history of the Republic of China when control of the country was divided among former military cliques of the Beiyang Army and other regional factions from 1916 to 1928. In historiography, the Warlord Era began in 1916 upon the death of Yuan Shikai, the de facto dictator of China after the Xinhai Revolution overthrew the Qing dynasty and established the Republic of China in 1912. Yuan's death created a power vacuum that spread across the regions of Sichuan, Shanxi, Qinghai, Ningxia, Guangdong, Guangxi, Gansu, Yunnan and Xinjiang. The Nationalist Kuomintang government of Sun Yat sen based in Guangzhou began to contest Yuan's Beiyang government based in Beijing as to which was the legitimate government of China. The Warlord Era was characterized by constant civil war between different factions, the largest of which was the Central Plains War (1929–1930) which involved more than one million soldiers. After the death of Yuan Shikai, he was succeeded by Li Yuanhong as president, Duan Qirui as premier, and Feng Guozhang as vice president, but they could not agree over the division of powers between their offices, and Feng also rivaled Duan for control over Yuan's Beiyang Army. This led the Beiyang government to be split between two factions, Duan's Anhui clique and Feng's Zhili clique. In the summer of 1917 Li tried to remove Duan from the premiership, and another general, Zhang Xun, arrived in Beijing to mediate their dispute. He instead forced Li to resign and made a brief attempt to restore the Qing dynasty, before Duan's troops arrived in the capital to end the restoration. Afterwards, Feng became acting president because of Li's resignation, but the real power was held by Duan, who made Feng step down in late 1918. Feng died not long after, but in mid 1920 the new head of the Zhili clique, Cao Kun, led his forces to defeat Duan in the Zhili–Anhui War, in an alliance with Zhang Zuolin of the Fengtien clique. A power struggle then broke out between Cao and Zhang, which ended in Cao defeating Zhang in the First Zhili–Fengtian War, in 1922. He remained in control until 1924, when during the Second Zhili–Fengtian War, he was betrayed by his subordinate Feng Yuxiang, who joined Zhang and staged a coup against Cao. The two of them shared power for one year, and also brought back Duan Qirui to serve as president, before Zhang decided to remove both of them, with the help of Cao's former subordinate, Wu Peifu. Zhang Zuolin then led the Beiyang government until 1928. The warlords of the southern provinces of China cooperated against Yuan's dictatorship and then Duan Qirui's attempt to extend Beiyang control into the south, but they were also divided between the Yunnan, Guangxi, Guizhou, and Sichuan cliques. Sun Yat sen created an alternative government in Guangzhou (Canton) to oppose the Beiyang warlords, but it only had local support in Guangdong, and not of the other leaders in the south. Lu Rongting's Guangxi clique rivaled Sun for control over the Guangzhou government, and their dispute led to Sun and his Kuomintang supporters abandoning it in 1918. The southern government held a peace conference with Beiyang representatives, but no agreement could be reached. In 1920 the warlord Chen Jiongming invaded Guangdong and ended Lu's control there in the Guangdong–Guangxi War, after which Sun returned. But they disagreed on strategy, with Chen not wanting to invade the north, and their disagreement led to Chen turning on Sun. The Yunnan warlords intervened to back Sun Yat sen, defeating his rival, but caused Sun to become dependent on their support. To resolve this problem he accepted Soviet assistance in building a party and military infrastructure of his own, creating the Whampoa Military Academy and the National Revolutionary Army. After Sun died in 1925, the head of the Whampoa Academy, Chiang Kai shek, emerged as the military leader of the KMT party. The Warlord Era formally ended in 1928 when the Kuomintang under Chiang Kai shek officially unified China through the Northern Expedition, marking the beginning of the Nanjing decade. However, several of the warlords continued to maintain their influence throughout the 1930s and the 1940s, which was problematic for the Nationalist government during both the Second Sino Japanese War and Chinese Civil War.

Терминология

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жаңа мәдениет қозғалысының жетекшісі Чэнь Дуксю жапондық "гунбацудан" алынған "Джунфа" (軍閥) терминін енгізді. Бұл термин 1920 жылдарға дейін кеңінен қолданылмады, кейін солшыл топтар жергілікті әскери саясаткерлерді айқын сынау үшін пайдалана бастады. Бұрын осы әскери саясаткерлер Юань Шикай билікті орталықтандырғаннан кейін құрылған жүйеге сәйкес "Тучюн" (督軍) немесе провинциялық әскери губернатор деп белгілі болған.

Шығу тегі

1912 жылдан кейін саясатта басымдық құрған әскерлер мен басшылардың бастауы Цин әулетінің соңғы кезеңіндегі әскери реформаларда жатыр. Тайпин көтерілісі кезінде (1850–1864) Цин әулеті провинциялық губернаторларға Тайпин көтерілісшілерімен күресу үшін өз әскерлерін – Йонг Ин әскерін құруға рұқсат беруге мәжбүр болды. Ли Хунчжанның Хуай армиясы сияқты, осы провинциялық күштердің көпшілігі Тайпин көтерілісі аяқталғаннан кейін таратылмады. Мұнда мықты байланыс, отбасылық байланыстар мен әскерге құрметпен қарауға баса назар аударылды. Офицерлер ауыстырылмады, сарбаздар қолбасшылары, ал қолбасшылар генералдары таңдады, сондықтан жергілікті офицерлер мен әскерлер арасында, Green Standard және Banner әскерлерінен өзгеше, жеке адалдық байланыстары қалыптасты. Цин реформалары ұлттық армияны құрмады, керісінше, стандартталмаған және дәйектілігі жоқ аймақтық армиялар мен жасақтарды жұмылдырды. Офицерлер өздерінің тікелей жоғары тұрғандарына адал болды және шығу тегі мен әлеуметтік жағдайы бойынша топтар құрды. Бірліктерде бір провинциядан келген адамдар болды. Бұл саясат диалектілік қарым-қатынастағы қателіктерді азайтуға бағытталған, бірақ аймақтық бейімділікті ынталандырудың жанама салдарына ие болды. Тайпин көтерілісіне дейінгі губернаторлар, әдетте, соғыс лордтарының тікелей ізашарлары ретінде танылмаса да, олардың біріктірілген әскери-азаматтық билігі және бұрынғы губернаторларға қарағанда үлкенірек өкілеттіктері республика дәуіріндегі провинциялық басшыларға үлгі болды. Циннің соңғы кезеңінде біртұтас әскери күштердің болмауынан туындаған әскери биліктің фрагментациясы, революция кезінде провинциализмнің күшеюімен күшейтілді, бұл соғыс лордтарының көбеюіне ықпал етті. Әкімшілік және қаржылық кедергілерден басқа, Цин үкіметі саяси бақылауды сақтау үшін осы бөлінген әскери құрылымға сүйенген сияқты көрінеді. Әскери кәсібиліктің қажеттілігінің артуы, ғалымдардың әскериленуі көптеген ғалым емес офицерлердің жоғары командаға және тіпті азаматтық бюрократиядағы жоғары лауазымдарға көтерілуіне әкелді. Осы кезде әскерилер мемлекеттік қызметтен басымдық алды. Неміс және жапондық әскери басымдылық туралы идеялардың ықпалы, офицерлер тобының арасында ұлттық бірліктің болмауы, соғыс лордтары дәуірінде биліктің фрагментациясына әкелді. Ең күшті аймақтық армия – Юань Шикай басқаратын солтүстікке негізделген Бейян армиясы болды, ол ең жақсы дайындықтан және заманауи қару-жарақтан өтті. 1911 жылғы Синьхай революциясы Қытайдың оңтүстігінде кеңінен бүліктерге әкелді. Революция 1911 жылғы қазан айында Учан (қазіргі Ухань) қаласында орналасқан әскерлердің көтерілісімен басталды. Бір кезде Цин үкіметіне адал болған сарбаздар оппозицияға қарай бет бұра бастады. Бұл революциялық күштер келесі жылы Нанкин қаласында ұзақ жылдар бойы елден жер аударылып келген Сунь Ятсеннің басшылығымен уақытша үкімет құрды. Революционерлердің Бейян армиясын жеңуге жеткілікті күші болмағаны және соғысты жалғастыру сөзсіз жеңіліске әкелетіні анық болды. Оның орнына Сунь Цин әулетін құлату және Қытайды қайта біріктіру үшін Бейян қолбасшысы Юань Шикаймен келіссөздер жүргізді. Қарсылығында Сунь президенттік өкілеттіктерін Юаньға тапсырып, оны жаңа республиканың президенті етіп ұсынды. Юань Нанкинге көшуден бас тартты және өзінің билік базасы қауіпсіз болған Пекин қаласын астана ретінде сақтап қалуға талап етті. Юаньның өсіп келе жатқан авторитарлық тәсіліне наразылық білдіріп, оңтүстік провинциялар 1913 жылы көтерілді, бірақ олар Бейян әскерлерімен жеңіліске ұшырады. Азаматтық басқарушылар әскери басқарушылармен ауыстырылды. 1915 жылғы желтоқсан айында Юань Қытай императоры болуға ниеттенгенін және жаңа династия құруға ниеттенгенін мәлімдеді. Оңтүстік провинциялар Ұлттық қорғаныс соғысында қайтадан көтерілді, бірақ бұл жолы жағдай әлдеқайда ауыр болды, өйткені Бейян командирлерінің көпшілігі монархияны танудан бас тартты. Юань өзінің лейтенанттарын қайтару үшін монархияны қалпына келтіру жоспарларынан бас тартты, бірақ 1916 жылғы маусымда қайтыс болған кезде Қытай саяси жағынан фрагменттелген күйде болды. Солтүстік-Оңтүстік бөлінісі Соғыс лордтары дәуірінің барлық кезеңінде сақталды.

The origins of the armies and leaders which dominated politics after 1912 lay in the military reforms of the late Qing dynasty. During the Taiping Rebellion (1850–1864), the Qing dynasty was forced to allow provincial governors to raise their own armies, the Yong Ying, to fight against the Taiping rebels; many of these provincial forces were not disbanded after the Taiping rebellion was over, like Li Hongzhang's Huai Army. Strong bonding, family ties, and respectful treatment of troops were emphasized. The officers were never rotated, and the soldiers were handpicked by their commanders, and commanders by their generals, so personal bonds of loyalty formed between local officers and the troops, unlike Green Standard and Banner forces. The late Qing reforms did not establish a national army; instead, they mobilized regional armies and militias that had neither standardization nor consistency. Officers were loyal to their immediate superiors and formed cliques based upon their place of origins and background. Units were composed of men from the same province. This policy was meant to reduce dialectal miscommunication, but had the side effect of encouraging regionalistic tendencies. Although the post Taiping Rebellion governors are generally not recognized as the direct predecessors of the warlords, their combined military civil authority and somewhat greater powers as compared to earlier governors provided a model for Republic era provincial leaders. The fragmentation of military power due to the late Qing's lack of a unified military force, exacerbated by the rise of provincialism during the revolution, was also a strong factor behind the proliferation of warlords. Apart from administrative and financial obstacles, the late Qing government seemed to have relied on this divided military structure to maintain political control. The rising necessity of military professionalism, with scholars becoming heavily militarized, led to many officers from non scholarly backgrounds rising to high command and even high office in civil bureaucracy. At this time, the military upstaged the civil service. The influence of German and Japanese ideas of military predominance over the nation, coupled with the absence of national unity amongst the various cliques in the officer class, led to the fragmentation of power in the warlord era. The most powerful regional army was the northern based Beiyang Army under Yuan Shikai, which received the best in training and modern weaponry. The Xinhai Revolution in 1911 brought widespread mutiny across southern China. The revolution began in October 1911 with the mutiny of troops based in Wuchang (Present day Wuhan). Soldiers once loyal to the Qing government began to defect to the opposition. These revolutionary forces established a provisional government in Nanjing the following year under Sun Yat sen, who had returned from his long exile to lead the revolution. It became clear that the revolutionaries were not strong enough to defeat the Beiyang army and continued fighting would almost certainly lead to defeat. Instead, Sun negotiated with Beiyang commander Yuan Shikai to bring an end to the Qing and reunify China. In return, Sun would hand over his presidency and recommend Yuan to be the president of the new republic. Yuan refused to move to Nanjing and insisted on maintaining the capital in Beijing, where his power base was secure. Reacting to Yuan's growing authoritarianism, the southern provinces rebelled in 1913 but were effectively crushed by Beiyang forces. Civil governors were replaced by military ones. In December 1915 Yuan made clear his intentions to become emperor of China and found a new dynasty. The southern provinces rebelled again in the National Protection War; but this time the situation was far more serious because most Beiyang commanders refused to recognize the monarchy. Yuan renounced his plans for restoring the monarchy to woo back his lieutenants, but by the time he died in June 1916 China was fractured politically. The North South split would persist throughout the entire Warlord Era.

Соғыс әміршілерінің саяси жүйесі

Юань Шикай 1914 жылдың басында парламентті, содан кейін провинциялық жиналыстарды таратып, көптеген мемлекеттік мекемелерді қысқартты. Оның кабинеті тез арада отставкаға кетіп, Юаньды Қытайдың диктаторы етіп қойды. Юань Шикай көптеген негізгі бостандықтарды шектегеннен кейін, ел тез арада хаосқа ұласты және соғыс әміршілігінің кезеңіне кірді. "Соғыс әміршілігі әскери күшті басқа үкімет элементтерінің орнына қолданған жоқ; ол тек оларды басқаша теңгерген. Бұл тепе-теңдіктің өзгеруі Қытайдың дәстүрлі азаматтық үкіметінің санкциялары мен құндылықтарының ыдырауынан туындады". Басқаша айтқанда, соғыс әміршілері дәуірінде орталық билік жүргізген мемлекет үстемдік еткен азаматтық бюрократиядан көптеген топтар басқаратын әскери үстемдік еткен мәдениетке, билік соғыс әміршілерінен басқаларына ауысты. Соғыс әміршілігінің бір маңызды тақырыбын К. Мартин Уилбур анықтады. "Ол аймақтық милитаристердің басым көпшілігі "статикалық" екенін, яғни олардың басты мақсаты белгілі бір аумақты қорғау және бақылау болып табылатынын айтты". Американдық саясаттанушы Люсиан Пайдың сөздері бойынша, соғыс әміршілері "инстинктивті түрде күдікті, өз мүдделеріне қауіп төнгенін тез сезінетін, қатал, қысқа мерзімді мақсаттарға берілген және идеалистік абстракцияларға бейімделмеген". Бұл қытайлық әскербасылар әдетте қатаң әскери ортадан шыққан, олар өздерінің сарбаздарына да, жалпы халыққа да қатыгездікпен қараған. 1921 жылы "Северный Китай Дейли Ньюс" газеті Шанси провинциясында тонау мен зорлық-зомбылық қылмыстардың кең тарағанын және шаруаларды үрейлендіргенін хабарлады. У Пейфу теміржолшылардың ереуілдерін жазалау арқылы қорқытып, оларды басуымен танымал болды. Сычуань провинциясындағы британдық дипломат екі көтерілісшінің жүректері мен бауырлары іліп тасталған күйі жұрт алдында өлтірілуіне куә болды; тағы екеуі жұрт алдында өлімге өртелді; ал басқалары денелеріне жарық шамдар енгізілген ойықтар бар еді. Әскербасылар жеке адалдығына үлкен мән берген, бірақ төменгі офицерлер жиі "күміс оқ" деп аталатын параға ауыстырып, өз командирлеріне сатқындық жасады, ал әскери басшылар одақтастарына жиі сатқындық жасады. Баға көтерудің құзыреттілікке қатысы жоқ еді, керісінше, соғыс әміршілері ант берген бауырластар мен құпия қоғамдарға мүшелікпен бірге отбасылық, институционалдық, өңірлік және ұстаз-оқушы қарым-қатынастарының өзара байланысқан желісін құруға тырысты. Өздерінің қолбасшыларына сатқындық жасаған қол астындағылар қатты азап шегуі мүмкін еді. 1925 жылдың қарашасында Гуо Сонглинг, маршал Чжан Цуолинге адал "Ескі маршал" Маньчжурияның Фэн Юсяңмен келісім жасады, бұл "Ескі маршалды" құлатуға аз қалды, ол өзінің көтерілісші сарбаздарына жалақыны көтеруді уәде етуге мәжбүр болды; Жапондықтардың әлі де Чжанды қолдайтынын көрсететін белгілермен бірге, олар оған деген адалдықтарын қайтаруға мәжбүр болды. Гуо мен оның әйелі көпшіліктің алдында атып өлтіріліп, мәйіттері Мукдендегі базарда үш күн бойы іліп қалдырылды. Фэн өзінің одақтасы У-ға опасыздық жасап, Пекинді өзіне иеленіп алғаннан кейін, У Қытайдың "жүйесіз ел екеніне, барлық жерде анархия мен сатқындықтың басымдылығына" шағымданды. "Басшыны сатқан адам таңғы асқа тамақ жегендей болады". "Алиансалық саясат" кез келген бір соғыс әміршісінің жүйеге үстемдік етуіне кедергі жасады. Бір әскербасы күшті бола бастағанда, қалғандары оны тоқтату үшін одақтасып, бір-біріне қарсы шығады. Бірінші жылдары зорлық-зомбылық деңгейі шектелген, өйткені ешбір көшбасшы аса ауыр шайқастарға қатысы болғысы келмеді. Соғыс өз күштеріне зиян келтіру қаупін әкелді. Мысалы, Ву Пейфу Чжан Зуолиннің әскерін жеңген кезде, ол екі пойызды жеңіп шыққан жауларын үйге апаруға ұсынды, егер болашақта Чжан оны жеңсе, ол дәл сол сыпайылыққа үміт артатынын білген. Сонымен қатар, әскери әміршілердің ешқайсысының да шешуші соққы беруге экономикалық мүмкіндігі немесе логистикалық күші болған жоқ; олар ең көп үміт артуы мүмкін болатын аймақты иелену. Ешқайсысы да бүкіл елді басып алып, орталық билікті орната алмады. Алайда, 1920-жылдардың аяғында зорлық-зомбылық күшейе түсті және жауды зақымдау және "бағыттасу саясаты" аясында өздерінің сауда-саттық күшін арттыру мақсатымен. Қытайдың инфрақұрылымы нашар болғандықтан, темір жол желілері мен жылжымалы құрамды бақылау ықпал ету сферасын сақтау үшін өте маңызды болды. Темір жолдар үлкен күштерді тасымалдаудың ең жылдам және арзан жолы болды, және осы дәуірдегі көптеген шайқастар темір жолға жақын жерде болды. 1925 жылы Ухань мен Пекин арасындағы темір жол желілеріндегі локомотивтердің 70%-ы және Пекин мен Мукден арасындағы желілердегі локомотивтердің 50%-ы әскерлерді және жабдықтарды жұмылдыру үшін қолданылып жатқаны естілді. Машиналық мылтықтар мен артиллериямен толы брондалған пойыз әскерлерге шайқасқа кіргенде оттық қолдау көрсетті. Темір жолдар маңындағы тұрақты шайқастар үлкен экономикалық зиян келтірді. 1925 жылы Нанкин мен Шанхайды байланыстыратын желідегі локомотивтердің кем дегенде 50%-ы жойылды, ал бір әскербасының сарбаздары 300 жүк вагонын тікелей рельс жолына тоқтап, ұйықтауға пайдаланды. Қарсыластарды ұстау үшін жеңілген әскерлер рельс жолдарын қиратты, нәтижесінде 1924 жылы ғана 100 миллион күміс мексикалық долларына зиян келді (мексикалық күміс доллары сол кезде Қытайда қолданылатын негізгі валюта еді). 1925 жыл мен 1927 жыл арасында шығыс және оңтүстік Қытайдағы шайқастар әскери емес теміржол көлігінің 25%-ға төмендеуіне әкелді, бұл тауарлардың бағасын өсірді және қоймаларда тауар жиналуына себеп болды.

Yuan Shikai cut back on many government institutions in the beginning of 1914 by suspending parliament, followed by the provincial assemblies. His cabinet soon resigned, effectively making Yuan dictator of China. After Yuan Shikai curtailed many basic freedoms, the country quickly spiraled into chaos and entered a period of warlordism. "Warlordism did not substitute military force for the other elements of government; it merely balanced them differently. This shift in balance came partly from the disintegration of the sanctions and values of China's traditional civil government." In other words, during the warlord era, there was a characteristic shift from a state dominated civil bureaucracy held by a central authority to a military dominated culture held by many groups, with power shifting from warlord to warlord. A notable theme of warlordism is identified by C. Martin Wilbur. "He pointed out that a great majority of regional militarists were 'static', that is to say that their principal aim was to secure and maintain control of a particular tract of territory." Warlords, in the words of American political scientist Lucian Pye, were "instinctively suspicious, quick to suspect that their interests might be threatened, hard headed, devoted to the short run and impervious to idealistic abstractions". These Chinese warlords usually came from strict military background, and were brutal in their treatment toward both their soldiers and the general population. In 1921, the North China Daily News reported that in the Shaanxi province, robbery and violent crimes were prevalent and frightened the farmers. Wu Peifu of the Zhili clique was known for suppressing strikes by railroad workers by terrorizing them with execution. A British diplomat in Sichuan province witnessed two mutineers being publicly hacked to death with their hearts and livers hung out; another two being publicly burned to death; while others had slits cut into their bodies into which were inserted burning candles before they were hacked to pieces. Warlords placed great stress on personal loyalty, yet subordinate officers often betrayed their commanders in exchange for bribes known as "silver bullets", and warlords often betrayed allies. Promotion had little to do with competence, and instead warlords attempted to create an interlocking network of familial, institutional, regional, and master pupil relationships together with membership in sworn brotherhoods and secret societies. Subordinates who betrayed their commanders could suffer harshly. In November 1925 Guo Songling, the leading general loyal to Marshal Zhang Zuolin—the "Old Marshal" of Manchuria—made a deal with Feng Yuxiang to revolt, which nearly toppled the "Old Marshal", who had to promise his rebel soldiers a pay increase; that, together with signs that the Japanese still supported Zhang, caused them to go back on their loyalty to him. Guo and his wife were both publicly shot and their bodies left to hang for three days in a marketplace in Mukden. After Feng betrayed his ally Wu to seize Beijing for himself, Wu complained that China was "a country without a system; anarchy and treason prevail everywhere. Betraying one's leader has become as natural as eating one's breakfast". "Alignment politics" prevented any one warlord from dominating the system. When one warlord started to become too powerful, the rest would ally to stop him, then turn on each other. The level of violence in the first years was restrained, as no leader wanted to engage in too much serious fighting. War brought the risk of damage to one's own forces. For example, when Wu Peifu defeated the army of Zhang Zuolin, he provided two trains to take his defeated enemies home, knowing that if in the future Zhang were to defeat him, he could count on the same courtesy. Furthermore, none of the warlords had the economic capacity or the logistical strength to inflict a decisive knockout blow; the most they could hope for was to gain some territory. None could conquer the whole country and impose a central authority. However, as the 1920s went on, the violence became increasingly intense and savage as the object was to damage the enemy and improve one's bargaining power within the "alignment politics". As the infrastructure in China was very poor, control of the railway lines and rolling stock were crucial in maintaining the sphere of influence. Railroads were the fastest and cheapest way of moving large number of troops, and most battles during this era were fought within a short distance of railways. In 1925, it was estimated that 70% of the locomotives on the railway lines connecting Wuhan and Beijing, and 50% of the locomotives on the lines connecting Beijing and Mukden were being used for mobilizing troops and supplies. Armoured trains, full of machine guns and artillery, offered fire support for troops going into battle. The constant fighting around the railroads caused much economic harm. In 1925 at least 50% of the locomotives being used on the line connecting Nanjing and Shanghai had been destroyed, with the soldiers of one warlord using 300 freight cars as sleeping quarters, all inconveniently parked directly on the rail line. To hinder pursuit, defeated troops tore up the railroads as they retreated, causing in 1924 alone damage worth 100 million silver Mexican dollars (the Mexican silver dollar was the main currency used in China at the time). Between 1925 and 1927 fighting in eastern and southern China caused non military railroad traffic to decline by 25%, raising the prices of goods and causing inventory to build up at warehouses.

Соғыс әскерлері

Соғыс әскерлерінің көптеген қарапайым сарбаздары қарақшылар болған, олар науқанға қатысып, науқан аяқталған соң қайтадан қарақшылыққа көшкен. Бір саясаткердің айтуынша, әскери билеушілер бір-бірімен соғысқанда қарақшылар солдаттарға айналса, соғыс аяқталғанда солдаттар қайтадан қарақшылар болып кеткен. Әскери билеушілердің әскерлері жиі зорлық жасап, көптеген әйелдерді сексуалдық құлдыққа алып жүрген. Әскербасылардың көптегені әскерлеріне жалақы төлеуге жеткілікті қаражаты болмағандықтан, тонау жүйесі қалыптасқан. Кейбіреулері адамдарды ұрлап алып, кейін талап ақысымен бірге барымтаның кесілген саусақтарын жіберіп, жылдам төлем жасауға мәжбүрлеген. Қарақшылардан басқа, әскери билеушілердің әскерлерінің қатарында көбінесе ауылдық шақырылғандар болған. Олар бір әскерге қатысып, тұтқынға түсіп, кейін тұтқынға алғандардың әскеріне қосылып, қайтадан тұтқынға түсуі мүмкін еді. Әскери билеушілер әдетте тұтқындарын өз әскерлеріне қосып алған; генерал Вудың әскерінде қызмет ететін кем дегенде 200 000 адам оның әскеріне қосылған тұтқындар болды. 1924 жылы бір әскери билеушінің гарнизонында жүргізілген сараптама көрсеткендей, сарбаздардың 90% сауатсыз болған. 1926 жылы АҚШ армия офицері Джозеф Стилвелл әскери билеушінің бір бөлімін тексеріп, олардың 20% 1 метрден кем бойлы, орташа жасы 14-те болғанын және көпшілігі жалаң аяқ жүргенін байқады. Стилвелл бұл "қорқынышты ротаның" әскери бөлім ретінде ешқандай құндылығы жоқ екенін жазды. Бір британдық әскери сапаршы солтүстік Қытайдың ер адамдары дұрыс басшылықпен "шығыстың ең жақсы шикізаты, ешкіммен теңдесе алмайтын дене бітімі мен темірдей денсаулыққа" ие екенін айтты. Алайда, мұндай бөлімдер ережеден гөрі көбінесе ерекшеліктер болды.

Қаржы

1916 жылы Қытайда шамамен жарты миллион сарбаз болды. 1922 жылға қарай олардың саны үш есеге артты, ал 1924 жылға қарай тағы үш есеге өсті; бұл соғыс әміршілерінің күшіне жетпеді. Мысалы, өнеркәсіптік дамыған Маньчжурияның билеушісі маршал Чжан 1925 жылы салықтан 23 миллион доллар түсім алды, ал шығындары 51 миллион долларды құрады. Басқа провинциялардағы әскербасылардың жағдайы одан да қиын болды. Ақша табудың бір жолы – лиджин деп аталатын салықтар еді, олар көбінесе тонау сияқты болып, экономикаға көп зиян келтірді. Мысалы, Сычуань провинциясында тұзға 27 түрлі салық салынған, ал Янцзы өзенімен Шанхайға жіберілген қағаздың бір партиясына түрлі соғыс әміршілері тарапынан 11 рет салық салынып, оның жалпы сомасы құнының 160% құрады. Бір әскербасы өзінің провинциясында ашаршылыққа қарамастан, теміржол тасымалына, тіпті азық-түлікке 100% салық салды. Пекинге төленетін қағаз бен тұзға салынатын салықты әдетте аймақтық билік органдары алып қойды. Маньчжурияның байлығына және жапон армиясының қолдауына қарамастан, маршал Чжан 1922 мен 1928 жылдар арасында жер салығын 12% көтеруге мәжбүр болды, өйткені соғыстарын қаржыландыру қажет еді. Соғыс әміршілері банктерден қарыз сұрады. Салықтардан, қарыздардан және тонаудан басқа, табыс көзінің тағы бірі – опиум сату еді, соғыс әміршілері өз провинцияларында опиум өсіру және сату құқығын бандиттік топтарға сатты. Опиумға қарсы болғанына қарамастан, генерал Фэн Юсян, "Христиан генералы", опиум сатудан жылына 20 миллион доллар табыс тапты. Инфляция – олардың әскерлеріне жалақы төлеудің тағы бір жолы еді. Кейбір әскербасылар ақша басу машиналарын іске қосты, ал кейбіреулері жаңа қытай долларын шығару үшін көшіру машиналарын пайдаланды. Хунань провинциясын басқарған әскербасы бір жыл ішінде тек бір миллион долларлық күміс қорына 22 миллион доллар басып шығарды, ал Шандун провинциясындағы Чжан сол жылы 1,5 миллион долларлық күміс қорына 55 миллион доллар басып шығарды. Қытай долларын басып шығарудың салдарына түсінбеген сауатсыз маршал Чжан Цуолин, Маньчжуриядағы инфляцияның себебі өзі екенін білмеді, сондықтан Мукденнің ірі саудагерлерін шақырып, оларды бағаны көтеруде ашкөздікпен айыптады, бес саудагерді кездейсоқ таңдап, жазалап атты және қалғандарына жақсы мінез-құлық танытуды бұйырды. Ақшаға үнемі мұқтаж болғанына қарамастан, соғыс әміршілері зәулім өмір сүрді. Маршал Чжан әлемдегі ең үлкен інжу-маржанға ие болды, ал генерал Ву – әлемдегі ең үлкен алмазға. "Ескі маршал" Чжан Мукденде бес әйелімен, ежелгі конфуцийшілдік кітаптарымен және қымбат француз шараптарымен толтырылған жертөлесі бар сәнді сарайда тұрды, оған, әйелдері мен қонақтарына тамақ дайындау үшін асүйінде 70 аспаз жұмыс істеді. "Ит еті генералы" Чжан 40 данадан тұратын бельгиялық кешкі ас жиынтығынан тамақтанды, ал америкалық журналист онымен бірге өткізген кешкі ас туралы былай деп жазды: "Ол маған аштық көрген елде қымбат тағамдардың көп мөлшері ұсынылған кешкі ас берді. Француз шампаны мен сапалы бренди болды".

In 1916 there were about a half million soldiers in China. By 1922 the numbers had tripled, then tripled again by 1924; more than the warlords could support. For example, Marshal Zhang, the ruler of industrialized Manchuria, took in $23 million in tax revenues in 1925 while spending some $51 million. Warlords in other provinces were even more hard pressed. One way of raising funds were taxes called lijin that were often confiscatory and inflicted much economic harm. For example, in Sichuan province there were 27 different taxes on salt, and one shipload of paper that was sent down the Yangtze River to Shanghai was taxed 11 different times by various warlords to the sum total of 160% of its value. One warlord imposed a tax of 100% on railroad freight, including food, even though there was a famine in his province. Taxes owed to the central government in Beijing on stamp and salt were usually taken by regional authorities. Despite all of the wealth of Manchuria and the support of the Japanese army, Marshal Zhang had to raise land taxes by 12% between 1922 and 1928 to pay for his wars. The warlords demanded loans from the banks. The other major revenue source besides taxes, loans and looting was the selling of opium, with the warlords selling the rights to grow and sell opium within their provinces to consortia of gangsters. Despite his ostensible anti opium stance, Gen. Feng Yuxiang, "the Christian General", took in some $20 million per annum from opium sales. Inflation was another means of paying for their soldiers. Some warlords simply ran the money printing presses, and some resorted to duplicating machines to issue new Chinese dollars. The warlord who ruled Hunan province printed 22 million Chinese dollars on a silver reserve worth only one million Chinese dollars in the course of a single year, while Zhang in Shandong province printed 55 million Chinese dollars on a silver reserve of 1.5 million Chinese dollars during the same year. The illiterate Marshal Zhang Zuolin, who engaged in reckless printing of Chinese dollars, did not understand it was him who was causing the inflation in Manchuria, and his remedy was simply to summon the leading merchants of Mukden, accuse them of greed because they were always raising their prices, had five of them selected at random publicly shot and told the rest to behave better. Despite their constant need for money, the warlords lived in luxury. Marshal Zhang owned the world's biggest pearl, while Gen. Wu owned the world's biggest diamond. Marshal Zhang, the "Old Marshal", lived in a lavish palace in Mukden with his five wives, old Confucian texts and a cellar full of fine French wines, and needed 70 cooks in his kitchen to make enough food for him, his wives and his guests. Gen. Zhang, the "Dogmeat General", ate his meals off a 40 piece Belgian dinner service, and an American journalist described dinner with him: "He gave a dinner for me where sinful quantities of costly foods were served in a starving country. There was French champagne and sound brandy".

Жабдық

Соғыс әміршілері шетелден автоматтары мен артиллерия сатып алды, бірақ олардың білімсіз және сауатсыз әскерлері оларды қолдана да, күтіп ұстай да алмады. 1923 жылы британдық жалдамалы әскери қызметкер У Пейфудың 45-ке жуық еуропалық артиллериялық құралының дұрыс күтілмегендіктен істен шыққандығына шағымданды. Урга шайқасында Сыртқы Моңғолияны басып алған генерал Сюй Шучжэнь әскеріне генерал барон Роман фон Унгерн Штернберг басқаратын орыс-монғол әскері шабуыл жасады. Қытайлықтар Унгернді тоқтатуға мүмкіндік болған еді, егер олар автоматтарымен дұрыс атып, ату кезіндегі жоғары қарай секіруді түзетуге қабілетті болғанда; олар олай істемеді, нәтижесінде оқтар нысанадан асып кетті. Олардың автоматтарын дұрыс пайдалана алмауы қымбатқа түсті: 1921 жылғы ақпанда Урганы басып алғаннан кейін Унгерн казактары мен моңғол атты әскерін Ху әскерінің қалдықтарын Қытайға қарай қашқанда қуып жете берді. 1921 жылғы маусымда қытай күштері полковник Казагранди басқаратын 350-ден астам ақ орыс әскерінің көп бөлігін Гоби шөлінде тас-талқан етті, қытайлықтар Унгерн Стернбергтің советтік қызыл әскерімен жеңілгеннен кейін ақ орыстардың қалдықтарын жою кезінде 42 және 35 адамнан тұратын екі топты бөлек алып берді, ал Унгерн Стернберг әскерінің қалған бурят және ақ орыс әскерлері советтік қызыл әскер мен моңғол күштері тарапынан таңқы басқан. 1922 жылдың қарашасында Ресей-Қытай шекарасын кесіп өту және қарусыздандыру кезінде маршал Чжан Цуолиннің қытай билігі Владивостоктан шығып кеткен Ресей ақ әскерінің қару-жарағын дерлік барлығын сатып алды немесе тегін алды. Шекаралық Кирин қаласында қытайлықтар көптеген мылтықтарды, пулеметтерді, патрондарды және гранаталарды алды, ал артиллериялық құралдар дереу Чанчунь қаласына жіберілді. Қару импорттау қиын болған кезде, соғыс әміршілерінің әскерлері батыстық қарулардың жергілікті көшірмелерін (Франц Сток пистолеты сияқты сирек қолданылатын түрлері де бар) немесе жергілікті жасалған қаруларды пайдаланды.

The warlords bought machine guns and artillery from abroad, but their uneducated and illiterate soldiers could not operate or service them. A British mercenary complained in 1923 that Wu Peifu had about 45 European artillery pieces that were inoperable because they had not been properly maintained. At the Battle of Urga, the army of Gen. Xu Shuzheng, which had seized Outer Mongolia, was attacked by a Russian Mongol army under the command of Gen. Baron Roman von Ungern Sternberg. The Chinese might have stopped Ungern had they been capable of firing their machine guns properly, to adjust for the inevitable upward jerk caused by the firing; they did not, and this caused the bullets to overshoot their targets. The inability to use their machine guns properly proved costly: after taking Urga in February 1921, Ungern had his Cossacks and Mongol cavalry hunt down the remnants of Xu's troops as they attempted to flee south on the road back to China. Chinese forces slaughtered most of a 350 strong White Russian forces in June 1921 under Colonel Kazagrandi in the Gobi desert, with only two batches of 42 men and 35 men surrendering separately as Chinese were wiping out White Russian remnants following the Soviet Red army defeat of Ungern Sternberg, and other Buryat and White Russian remnants of Ungern Sternberg's army were massacred by Soviet Red Army and Mongol forces. During the crossing of the Russian Chinese border in November 1922 and the disarmament, the Chinese authorities of Marshal Zhang Zuolin bought or received for free almost all the weapons of the Russian White Army, which left Vladivostok. In the border city of Kirin, the Chinese received a large number of the rifles, the machine guns, the cartridges and the grenades, the artillery pieces were sent immediately to the city of Changchun. When importing weapons became impractical, warlord armies either used locally made copies of Western firearms (including ones in uncommon use such as the Franz Stock Pistol) or indigenous designs.

Басқа күштер

Әскерлері заманауи қару-жарақты қолдана алмай және дұрыс күтімге ала алмағандықтан, соғыс әміршілері көбінесе тиімді, бірақ әрқашан басқа ұсыныстарға дайын шетелдік жалдамалыларды жалдады. Большевиктер жеңісінен кейін Қытайға қашқан орыс эмигранттары кеңінен жұмысқа алынды. Ресейлік жалдамалылардың бірі бір шайқаста қытай әскерін пышақпен кескендей шауып өткендерін айтты. Ресейлік бөлімдердің ең жоғары жалақысын генерал Константин Нечаев басқарды, ол Шандоң провинциясын билеген "Ит еті генералы" Чжан Цзунчан үшін күресті. Чжан Цзунчанның орыс әйелдері кәнизактары болған. Нечаев және оның адамдары қорқынышты болды. 1926 жылы олар үш бронепоездбен елді аралап, кездескендерін атып, жылжымалы мүліктерін алып кетті. Нечаев теміржолды бұзғанда ғана шабуыл тоқтады, содан кейін ол жақын маңдағы қаланы тонады. 1925 жылы Суйчжоу маңында Нечаев қытайлықтардан ауыр жеңіліске ұшырады, ол және оның басқаруындағы бір бронепоезд тұтқындалды. Қытайлық қарсыластары теміржолды бұзып, пойыздағы барлық ресейлік жалдамалыларды өлтіруге мүмкіндік алды. Нечаев осы оқиғадан аман қалды, бірақ қатал шайқаста аяғының бір бөлігін жоғалтты. 1926 жылы қытайлық соғыс әміршісі Сунь Чуанфанг Жан Цзунчанға қызмет ететін 65-ші дивизиядағы Нечаев бригадасының басшылығымен ақ орыс жалдамалыларына қанды жаза берді, 1927 жылға қарай орыстардың санын 3000-нан бірнеше жүзге дейін азайтты, ал қалған орыс тірі қалғандары бронепоездарда шайқасты. Солтүстік жорығы кезінде қытай ұлтшылдары Жан Цзунчанға қызмет ететін орыс жалдамалыларының бронепойызын басып алды және орыс тұтқындарын мұрындарынан арқанмен тесіп, 1928 жылы Шандоң көшелерінде көрсетіп, оларды "мұрындарынан тесілген мықты арқан" деп сипаттады. Арақты ішетін ақ орыс жалдамалылары 1933 жылдың 21 ақпанында Үрімжі шайқасында Үрімжіні басып алуға тырысқан мұсылман ұйғырларын жеңді. У Айченнің айтуынша, 600 ұйғыр ақ жалдамалы әскерлермен болған шайқаста қырғынға ұшырады, бұл Синьцзянның Jin Shuren тобының қолбасшысы болды. Джин Шурен күйеулерін жалдамалылар ретінде қызмет етуге мәжбүрлеу үшін орыс әйелдерін кепілге алды. Хуй мұсылмандары ақ орыстарға және советтік қызыл әскерге қарсы Тутунг шайқасында және Даван-Ченг шайқасында қатыгез шайқастар жүргізіп, ресейлік күштерге ауыр зиян келтірді. 1944-1946 жылдары қытай әскерлері көптеген ақ орыс сарбаздарын және совет сарбаздарын өлтірді, өйткені Илідегі ақ орыстар және советтік қызыл әскері Илі көтерілісі кезінде Екінші Шығыс Түркістан Республикасының Илі ұлттық армиясында қызмет етті. Әскерлік топтар мен армиялардың шабуылдарынан қорғану үшін шаруалар өзін-өзі қорғау жасақтары ретінде жұмыс істейтін жауынгерлік құпия қоғамдар мен ауылдық бірлестіктерге бірікті. Шаруалардың қару-жараққа ақшасы да, әскери дайындығы да болмағандықтан, бұл құпия қоғамдар жекпе-жек өнеріне, қылыштар мен найзалар сияқты қолмен жасалған қаруларға, сондай-ақ қорғаныш сиқырына деген берік сенімге сүйенді. Соңғысы өте маңызды болды, өйткені зардап шегуден қорғануға сенім "өздерінің аз иелігін қорғауға мүмкіндіктері бар адамдардың рухын көтеру үшін күшті қару болды". Шаруалардың практикалаған сиқырлық ритуалдары қарапайым әшекейлерді жұту сияқты қарапайым нәрселерден бастап, күрделі рәсімдерге дейін жетті. Мысалы, Қызыл найза қоғамының мүшелері оқтан қорғану үшін құпия рәсімдер өткізіп, Ци күшін арнаға бағыттап, денелеріне оқтан қорғаныш деп есептелетін қызыл сазды жалаңаш түрде жақты. Қайғылы киімдер қоғамы әр шайқастан бұрын үш рет иіліп, қатты жылайтын. Сондай-ақ, темір қақпалар қоғамы немесе гүлдер себеті қоғамы сияқты әйелдердің өзін-өзі қорғау топтары болды. Біріншілері ақ түсті киінді (Қытайдағы өлім түсі) және олар атыс бұрады деп сенетін жанкүйерлерді қолмен сілтеп, екіншілері қарсыластарының оқын ұстап алу үшін қылыш пен сиқырлы себетпен шайқасты. Қытай Республикасына көңілі қалған және соғыс әміршілерінің қиындықтарынан үмітсіз қалған көптеген шаруа құпия қоғамдары мыңжылдық сенімдерді қабылдады және ескі Мин әулеті бастаған монархияны қалпына келтіруді жақтады. Өткен заманды кеңінен романтикалық сипаттады, көптеген адамдар Мин императоры "баршаға бақыт пен әділдік әкеледі" деп сенді.

Because their soldiers were not able to use or take proper care of modern weapons, the warlords often hired foreign mercenaries, who were effective but always open to other offers. Russian émigrés who fled to China after the victory of the Bolsheviks were widely employed. One of the Russian mercenaries claimed that they went through Chinese troops like a knife through butter during one battle. The most highly paid of the Russian units was led by Gen. Konstantin Nechaev, who fought for Zhang Zongchang, the "Dogmeat General" who ruled Shandong province. Zhang Zongchang had Russian women as concubines. Nechaev and his men were much feared. In 1926 they drove three armoured trains through the countryside, gunning down everyone they met and taking everything moveable. The rampage was stopped only when the peasants pulled up the train tracks, which led Nechaev to sack the nearest town. Nechaev suffered a huge defeat at the hands of Chinese, when he and one armoured train under his command were trapped near Suichzhou in 1925. Their Chinese adversaries had pulled up the rail, and took this opportunity to massacre almost all Russian mercenaries on board the train. Nechaev managed to survive this incident, but lost a part of his leg during the bitter fighting. In 1926 Chinese warlord Sun Chuanfang inflicted bloody death tolls upon the White Russian mercenaries under Nechaev's brigade in the 65th division serving Zhang Zongchang, reducing the Russian numbers from 3,000 to only a few hundred by 1927 and the remaining Russian survivors fought in armored trains. During the Northern Expedition Chinese Nationalist forces captured an armoured train of Russian mercenaries serving Zhang Zongchang and brutalized the Russian prisoners by piercing their noses with rope and marching them in public through the streets in Shandong in 1928, described as "stout rope pierced through their noses". Alcoholic White Russian mercenaries defeated Muslim Uighurs in melee fighting when Uighurs tried to take Ürümqi on 21 February 1933 in the Battle of Ürümqi (1933). Wu Aitchen mentioned that 600 Uyghurs were slaughtered in a battle by White Russian mercenaries in the service of the Xinjiang clique warlord Jin Shuren. Jin Shuren would take Russian women as hostages to force their husbands to serve as his mercenaries. Hui Muslims fought brutal battles against White Russians and Soviet Red Army Russians at the Battle of Tutung and Battle of Dawan Cheng inflicting heavy losses on the Russian forces. Chinese forces killed many White Russian soldiers and Soviet soldiers in 1944 1946 when the White Russians of Ili and Soviet Red Army served in the Second East Turkestan Republic Ili national army during the Ili Rebellion. To defend themselves from the attacks of the warlord factions and armies, peasants organized themselves into militant secret societies and village associations which served as self defense militias as well as vigilante groups. As the peasants usually had neither money for guns nor military training, these secret societies relied on martial arts, self made weapons such as swords and spears, as well as the staunch belief in protective magic. The latter was especially important, as the conviction of invulnerability was "a powerful weapon for bolstering the resolve of people who possessed few alternative resources with which to defend their meager holdings". Magical rituals practiced by the peasants ranged from rather simple ones, such as swallowing charms, to much more elaborate practices. For example, elements of the Red Spear Society performed secret ceremonies to confer invulnerability from bullets to channel the power of Qi and went into battle naked with supposedly bulletproof red clay smeared over their bodies. The Mourning Clothes Society would perform three kowtows and weep loudly before each battle. There were also all female self defense groups, such as the Iron Gate Society or the Flower Basket Society. The former would dress entirely in white (the color of death in China) and waved fans that they believed would deflect gunfire, while the latter fought with a sword and a magical basket to catch their opponents' bullets. Disappointed with the Republic of China and despairing due to the warlords deprivations, many peasant secret societies adopted millenarian beliefs, and advocated the restoration of the monarchy, led by the old Ming dynasty. The past was widely romanticized, and many believed that a Ming emperor would bring a "reign of happiness and justice for all".

Солтүстік

Юань Шикайдың қайтысы Бейян армиясын екі негізгі топқа бөлді. Чжили және Фэнтянь топтары бірігіп, ал Аньхой тобы жеке фракция құрды. Халықаралық мойындылық Пекин қаласында болуымен байланысты болды, сондықтан Бейянның әрбір тобы заңды үкімет деп танылу үшін астана үстінен басымдық орнатуға тырысты.

Дуан Кируи мен Анхуй үстемдігі (1916-1920)

Ли Юаньхон Юань Шикайдың өлімінен кейін президенттік лауазымға келгенімен, саяси билік премьер-министр Дуан Цируидің қолында болды. Үкімет вице-президент Фэн Гуочжан басқаратын Жили тобымен тығыз байланыс күйінде астанадағы тұрақтылықты сақтауға жұмыс істеді. Бейяң үкіметіндегі әскери ықпалдың күшті болуы елдің провинцияларының адалдықтарын жариялаудан бас тартуына себеп болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа Қытайдың қатысуы туралы президент пен премьер-министр арасындағы пікірталас Пекинде саяси аласапыранға ұласты. Ли мен Дуан екеуі де Аньхуйде орналасқан Бейяң генералы Чжан Сюньнен Пекинге әскери күш енгізуді сұрады. 1 шілдеде Чжан Пекинге кірген соң, ол дереу парламентті таратып, Маньчжур монархиясын қайта орнатуды жариялады. Жаңа үкімет Дуанның Тяньцзиньден қосымша күштермен Пекинге оралғаннан кейін тез құлап кетті. Пекинде тағы бір үкімет құрылғанда, Дуан мен жаңа президент Фэн Гуочжан арасындағы ұлттық мәселелер бойынша негізгі келіспеушіліктер Дуанның 1918 жылы отставкаға кетуіне әкелді. Жили тобы Чжан Цзолинь басқаратын Фэнтянь тобымен одақтасып, 1920 жылдың шілдесінде Жили-Аньхой соғысында Дуаньды жеңді.

Цао Кун мен Чжилидің үстемдігі (1920-1924)

1919 жылы Фэн Гуожан қайтыс болғаннан кейін Чжили тобын Цао Кун басқарды. Фенгтианмен одақ тек пайдаға бағындырылғандықтан, 1922 жылы соғыс басталды (Бірінші Жили-Фенгтиан соғысы), нәтижесінде Жили фенгтиан әскерлерін Маньчжурияға кері тартты. Содан кейін олар Ли Юаньхонгты президенттікке қайта орнатып, Ұлттық жиналысты қалпына келтіру арқылы өкіметтік құқықтарын нығайтып, елді біріктіруді көздеді. Олар Сюй Шичан мен Сунь Ятсенге Лидің пайдасына бірден президенттік лауазымдарынан бас тартуды ұсынды. Бірақ Сунь Жилиге қабылдамасты болған қатаң талаптар қойғаннан кейін, олар КМТ генералы Чэнь Цзюньминнің Гуандун провинциясының губернаторы ретінде мойындалуына себепкер болып, оны өздеріне тартып алды. Сунь Гуанчжоудан қуылғаннан кейін, Чжили тобы Zhang Xun төңкерісінен бұрынғы конституциялық үкіметті сырттай қалпына келтірді. Цао 1923 жылы КМТ, Фенгтиан, Анхуэй тобының қалдықтары, өзінің бірқатар қолбасшылары мен халықтың қарсылығына қарамастан президенттікке сатып алды. 1924 жылдың күзінде Чжили Екінші Жили-Фенгтиан соғысында толық жеңіске жеткізілгендей болды, бірақ Фэн Юсян оларға сатқындық жасап, Пекинге басып кіріп, Цаоны тұтқындады. Жили әскерлері солтүстіктен жеңіліске ұшырады, бірақ орталықты бақылауда ұстады.

Дуан Кируи бас атқарушы болып оралды (1924-1926)

Фэн Юйсянның көтерілісі Ву Пэйфу мен Чжили тобының жеңілісіне әкеп соқты және оларды оңтүстікке шегінуге мәжбүр етті. Жеңімпаз Чжан Цзолинь 1924 жылғы 24 қарашада Дуань Цижуйді елдің жаңа Бас атқарушысы етіп тағайындады. Дуаньнің жаңа үкіметі Чжили тобы тарапынан тартымсыздықпен қабылданды, себебі Дуань өз әскері болмағандықтан бейтарап кандидат деп есептелді. Сонымен қатар, "президент" орнына Дуань енді "Бас атқарушы" деп аталды, бұл лауазымның уақытша және демек саяси тұрғыдан әлсіз екенін көрсетеді. Дуань Сунь Ятсенді және оңтүстіктегі Гоминьданды бірігу жөніндегі келіссөздерді қайта бастауға шақырды. Сунь шетелдік державалармен жасалған "теңсіз келісімдерді" жоюды және жаңа ұлттық жиналысты құруды талап етті. Халықтың қысымына көніп, Дуань үш ай ішінде жаңа ұлттық жиналысты құруға уәде берді; алайда ол "теңсіз келісімдерден" бір жақты түрде бас тарта алмады, өйткені шетелдік державалар Дуань режимін ресми мойындауды осы келісімдерді сақтаумен байланыстырды. 1925 жылғы 12 наурызда Сунь қайтыс болды және келіссөздер тоқтап қалды. Дуаньнің әскери күші күйреп, оның үкіметі Фэн Юйсян мен Чжан Цзолиньге мүлдем тәуелді болды. Олардың арадағы қарым-қатынастың жаман екенін білген Дуань, оларды бірін-біріне қарсы ойнауға тырысты. 1926 жылғы 18 наурызда Қытайдың егемендігіне шетелдіктердің араласуына және Тяньцзиндегі жапондық соғыс кемесіне қатысты жақындағы оқиғаға қарсы наразылық митингісі өтті. Дуань наразылықты тарату үшін әскери полицияны жіберді, нәтижесінде 47 наразылық жасаушы қаза тауып, 200-ден астам адам жарақаттанды, олардың ішінде Коммунистік партияның негізін қалаушыларының бірі Ли Дачжао да болды. Бұл оқиға 18 наурыз қырғыны деп танылды. Келесі айда Фэн Юйсян тағы да көтеріліске шықты, бұл жолы Фэнтиан тобына қарсы, және Дуаньды биліктен алып тастады, ол қорғану үшін Чжанға қашуға мәжбүр болды. Чжан, оның екі жақты ойындарынан шаршап, Пекинге қайта басып алғаннан кейін оны қалпына келтіруден бас тартты. Аньхой тобының көп бөлігі бұрыннан Чжандың жағына шыққан еді. Дуань Цижуй Тяньцзиньге жер аударылды, кейін Шанхайға көшіп, 1936 жылғы 2 қарашада қайтыс болды.

Feng Yuxiang's defection resulted in the defeat of Wu Peifu and the Zhili clique and forced them to withdraw to the south. The victorious Zhang Zuolin unpredictably named Duan Qirui as the new Chief Executive of the nation on 24 November 1924. Duan's new government was grudgingly accepted by the Zhili clique because, without an army of his own, Duan was now considered a neutral choice. In addition, instead of "President" Duan was now called the "Chief Executive", implying that the position was temporary and therefore politically weak. Duan called on Sun Yat sen and the Kuomintang in the south to restart negotiations towards reunification. Sun demanded that the "unequal treaties" with foreign powers be repudiated and that a new national assembly be assembled. Bowing to public pressure, Duan promised a new national assembly in three months; however he could not unilaterally discard the "unequal treaties", since the foreign powers had made official recognition of Duan's regime contingent upon respecting these very treaties. Sun died on 12 March 1925 and the negotiations fell apart. With his clique's military power in a shambles, Duan's government was hopelessly dependent on Feng Yuxiang and Zhang Zuolin. Knowing that those two did not get along, he secretly tried to play one side against the other. On 18 March 1926, a protest march was held against continued foreign infringement on Chinese sovereignty and a recent incident in Tianjin involving a Japanese warship. Duan dispatched military police to disperse the protesters, and in the resulting melee 47 protesters were killed and over 200 injured, including Li Dazhao, co founder of the Communist Party. The event came to be known as the 18 March Massacre. The next month Feng Yuxiang again revolted, this time against the Fengtian clique, and deposed Duan, who was forced to flee to Zhang for protection. Zhang, tired of his double dealings, refused to restore him after re capturing Beijing. Most of the Anhui clique had already sided with Zhang. Duan Qirui exiled himself to Tianjin and later moved to Shanghai where he died on 2 November 1936.

Чжан Цуолин мен Фэнтиан (1924-1928)

Екінші Жили-Фенцян соғысы кезінде Фэн Юсян қолдауын Жилиден Фенцянға ауыстырып, Пекин төңкерісін ұйымдастырды, нәтижесінде Цао Кун тұтқындалды. Бірақ Фэн көп ұзамай Жили тобынан қайта бөлініп, Гуоминжунь құрып, Дуан Цируимен одақтасты. 1926 жылы Жили тобынан Ву Пэйфу Фэнтиге қарсы соғыс ашты. Жан Цзуолин осы мүмкіндікті пайдаланып, Солтүстік-Шығыстан Шанхай өтегі арқылы Пекинге кіріп, қаланы басып алды. Фэнтиан тобы 1928 жылдың маусымында Чан Кайшы бастаған Ұлттық революциялық армияның Солтүстік жорығы оларды биліктен қуғанша астананы бақылауда ұстады.

Оңтүстік

Қытайдың оңтүстік провинциялары, ерекше айқындығымен, солтүстіктегі Бейянг үкіметіне қарсы болды, Юань Шикайдың монархияны қайта орнатуына және оның қайтысынан кейін Пекиндегі үкіметке қарсылық көрсетті. Сунь Ятсен және басқа оңтүстік көшбасшылары Бейянг әміршілерінің билігіне қарсы тұру үшін Гуанчжоуда үкімет құрды, ал Гуанчжоу үкіметі Конституциялық қорғау соғысының бір бөлігі ретінде белгілі болды.

Сунь Ятсен және Гуанчжоудағы "Конституциялық қорғау" әскери хунтасы (1917-1922)

Сентябрь айында Сунь 1912 жылғы уақытша конституцияны қорғау мақсатында әскери үкіметтің генерал-сиссимусы атанды. Оңтүстік әскери сардарлары оның режимін тек өз феодалдық иеліктерін заңдастыру және Пекинге қарсы күресу үшін қолдады. Халықаралық мойынды алу ниетімен олар Орталық державаларға соғыс жариялады, бірақ ешқандай мойынды ала алмады. 1918 жылдың шілдесінде оңтүстік милитаристтері Суньге тым көп билік берілді деп санады және оны басқару комитетіне мүше болуға мәжбүр етті. Ұдайы кедергілер Суньді өз еркімен елден кетуге мәжбүр етті. Елден кеткен кезде ол Қытай Ұлттық партиясын, яки Гоминьданды қайта құрды. КМТ генералы Чэнь Цзюньминнің көмегімен комитет мүшелері – генерал Цэнь Чунчуань, адмирал Лин Баойи және генерал Лу Ронтинг 1920 жылғы Гуандун-Гуанси соғысында партиядан қуылды. 1921 жылдың мамырында Сунь Чэнь мен Тан Шаойи наразылықтарына қарамастан, парламент тарапынан «өтеусіз президент» сайланды, олар бұл сайлаудың конституцияға қайшы екенін мәлімдеді. Тан кетіп, ал Чэнь 1922 жылдың маусымында Цзили тобымен бірге Суньді құлатуды жоспарлады, бұл Гуандун облысының губернаторы ретінде мойынды алуға келісімді болды.

Гуанчжоудағы әскери хунтаның қайта құрылуы (19231925)

Чэнь Гуанчжоудан қуылғаннан кейін, Сун 1923 жылы наурыз айында қайтадан көшбасшылыққа келді. Партия Лениндік демократиялық централизм принципі бойынша қайта ұйымдастырылды, ал Қытай Коммунистік партиясымен жасалған одақ Бірінші Біріккен майдан деп аталды. Гуанчжоу үкіметі жаңадан құрылған Вампоа әскери академиясы арқылы жаңа офицерлерді даярлауға баса назар аударды. 1924 жылы Чжили тобы биліктен құлады, ал Сун Бэйпинге Гуоминьцзюнь, Фэнтянь және Аньхуэй топтарының басшыларымен бірігу шарттарын келісу үшін сапарлады. Ол 1925 жылы наурызда аурудан қайтыс болғандықтан, шарттарды қамтамасыз ете алмады. Сунның қайтысынан кейін Гоминьдан ішінде билік күресі күшейді. Тан Цзяо партия басшылығын иеленуге тырысқанда Юньнань-Гуанси соғысы басталды. Солтүстікте Гуоминьцзюнь 1925 жылдың қарашасынан 1926 жылдың сәуіріне дейін Фэнтянь-Чжили одағына қарсы күресті. Гуоминьцзюньдің жеңілісінен кейін олардың Бэйпинге билігі аяқталды.

Нанкин-Вухань аралығы (1927)

1927 жылдың сәуірінде ҰРА (Ұлттық революциялық армия) бас қолбасшысы Чан Кай Шек солшылдар мен коммунистерді тазалауды бастады, бұл оқиға Шанхай қырғыны деп танылды. Осы қырғын салдарынан Ухань үкіметі Чан Кай Шекпен ажырасып, Нанкинде жаңа ұлттық үкімет құрды.

Қайта бірігу

Чан Кай-Шек Чжуншань соғыс кемесі оқиғасынан кейін Сунь Ятсеннің шәкірті болды. 1926 жылдың жазында Чианг және Ұлттық революциялық армия (НРА) Қытайды қайта біріктіру ниетімен Солтүстік экспедицияны бастады. У Пейфу мен Сунь Чуанфан бастаған Чжили тобы орталық және шығыс Қытайда жеңіліске ұшырады. Осы жағдайға жауап ретінде Гуоминжун мен Ян Шишань Шансиден Чянмен одақтасып, Фэнцзянь тобына қарсы бірлесіп шабуыл жасады. 1927 жылы Чианг Гоминьдандағы коммунистерге қарсы тазалау жүргізіп, Бірінші Біріккен майданның аяқталуына себеп болды. КМТ құраған Ұлттық революциялық армия (НРА) оңтүстік және орталық Қытайды басып өтті, бірақ Шаньдун провинциясында жапон гарнизонымен қақтығысқа келіп, қарулы жанжалға ұшырады. Бұл қақтығыстар 1928 жылғы Цзинань оқиғасы деп аталды. Чан Нанкинде КМТ билігін консолидациялағанмен, халықаралық мойындылық алу үшін Бейпин (Пекин) қаласын басып алу қажет болды. 1928 жылы Чжан Цзуолиннің қазасынан кейін Ян Шишань Бейпинге кіріп, жаңа одақтастарының атынан оны басып алды. Оның ізбасары Чжан Сюэляң КМТ басшылығының билігін қабылдады, ал Солтүстік экспедиция ресми түрде аяқталды. Қытайдағы Гоминьдан басшылығының Нанкин онжылдығының саясаты Солтүстік экспедицияның жеңісіне мүмкіндік берген соғыс әміршілерімен жасалған келісімдермен тығыз байланысты болды. Көптеген провинциялық басшылар әскери қолбасшылар болды, олар экспедиция кезінде ғана партияға қосылды, ал соғыс әміршілері мен олардың әкімшіліктері Чиангтың құрамына толығымен сіңірілді. Диктаторлық билікке ие болғанымен, Чиангтың билігі партиялық қарсыластар мен жергілікті соғыс әміршілерінің үнемі тудыратын сын-қатерлерге байланысты абсолютті емес еді. Бірігуге қарамастан, елдегі қақтығыстар тоқтамады. Қытайдағы қалған аймақтық соғыс әміршілері Ұлттық үкіметпен ынтымақтастыққа түсті, бірақ Ұлттық үкімет пен аймақтық соғыс әміршілері арасындағы келіспеушіліктер 1930 жылы Орталық жазық соғысына ұласты. 1931 жылдан 1937 жылға дейін Синьцзянның солтүстік-батысында бірқатар соғыстар болды. 1936 жылғы Сиань оқиғасынан кейін Жапон империясына қарсы соғысқа дайындық жұмыстары күшейді. Соғыс әміршілері 1949 жылы коммунистер жеңіске жеткенге дейін Ұлттық үкімет үшін мәселе тудыра берді, содан кейін көптегендері КМТ-ға қарсы шығып, ҚКП-ға қосылды, мысалы, Юньнань әскери әміршісі Лу Хан, оның әскерлері бұрын Ханойда жапондықтардың капитуляциясын қабылдаған және кең ауқымда тонауларға қатысқан. Чанның жеке өзі жемқорлыққа батқан жоқ болғанымен, оның билігі әртүрлі соғыс әміршілері арасындағы тепе-теңдікті сақтауға байланысты болды. Ол КМТ-ның жемқорлығы халықты коммунистерге итеретінін түсініп, оған наразылық білдіргенімен, соғыс әміршілерімен байланысын жалғастырды, біртұтастықты сақтау үшін тым күшті болған бағыныстыларын әлсіретіп, тиімсіздік пен жемқорлыққа көз жұмды. Жапония капитуляциялағаннан кейін соғыс әміршілері КМТ-ға қарсы шықты.

Chiang Kai shek emerged as the protégé of Sun Yat sen following the Zhongshan Warship Incident. In the summer of 1926, Chiang and the National Revolutionary Army (NRA) began the Northern Expedition with the hopes to reunify China. Wu Peifu and Sun Chuanfang of the Zhili clique were subsequently defeated in central and eastern China. In response to the situation, the Guominjun and Yan Xishan of Shanxi formed an alliance with Chiang to attack the Fengtian clique together. In 1927, Chiang initiated a violent purge of Communists in the Kuomintang, which marked the end of the First United Front. The National Revolutionary Army (NRA) formed by the KMT swept through southern and central China until it was checked in Shandong, where confrontations with the Japanese garrison escalated into armed conflict. The conflicts were collectively known as the Jinan incident of 1928. Although Chiang had consolidated the power of the KMT in Nanking, it was still necessary to capture Beiping (Beijing) to claim the legitimacy needed for international recognition. Yan Xishan moved in and captured Beiping on behalf of his new allegiance after the death of Zhang Zuolin in 1928. His successor, Zhang Xueliang, accepted the authority of the KMT leadership, and the Northern Expedition officially concluded. The politics of the Nanjing Decade of Kuomintang leadership over China were deeply shaped by the compromises with warlords that had allowed the victory of the Northern expedition. Most provincial leaders were military commanders who joined the party only during the expedition itself, when the warlords and their administrators were absorbed wholesale by Chiang. Although dictatorial, Chiang did not have absolute power as party rivals and local warlords posed a constant challenge. Despite the reunification, there were still ongoing conflicts across the country. Remaining regional warlords across China chose to cooperate with the Nationalist government, but disagreements with the Nationalist government and regional warlords soon broke out into the Central Plains War in 1930. Northwest China erupted into a series of wars in Xinjiang from 1931 to 1937. Following the Xi'an Incident in 1936, efforts began to shift toward preparation of war against the Japanese Empire. The warlords continued posing problems for the National Government up until the communist victory in 1949, when many turned on the KMT and defected to the CCP, such as Yunnanese warlord Lu Han, whose troops had earlier been responsible for receiving the surrender of the Japanese in Hanoi and had engaged in widespread looting. Although Chiang was generally not considered personally corrupt, his power was dependent on balancing between the various warlords. Although he understood and expressed hatred at the fact that KMT corruption was driving the public to the communists, he continued dealing with warlords, tolerating incompetence and corruption while undermining subordinates who became too strong so as to preserve unity. After the Japanese surrender, warlords turned against the KMT.

Пайдаланылған әдебиеттер

Джоуетт, Филипп. Қытайлық соғыс әскерлері 1911–30 (Армиядағы ерлер сериясы 2010)
Лари, Диана. «Соғыс лордтары туралы зерттеулер». Қазіргі Қытай 6#4 (1980), 439–470 б. Онлайн
МакЛиви, Генри. «Соғыс лордтарының билігіндегі Қытай, 1-бөлім». History Today (1962 сәуір) 12#4, 227–233 б.; және «2-бөлім» (1962 мамыр), 12#5, 303–311 б. Майкл, Франц Х. «Тайпин көтерілісі кезінде Қытайдың әскери ұйымы және билік құрылымы». Pacific Historical Review 18#4 (1949), 469–483 б. Онлайн.