Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей композиторы
Russian composer
Николай Андреевич Рославец (Никола́й Андре́евич Ро́славец; Сураж, Чернигов облысы, Ресей империясы – 23 тамыз 1944, Мәскеу) – белорусь және украин тегінен шыққан көрнекті украин модернист композиторы. Рославец – өз қағидаларында тұратын модернист және космополиттік ойшыл болды; оның музыкасы 1930 жылдан бастап ресми түрде тыйым салынды. Оның шығармаларының ішінде бес симфониялық поэма (олардың үшеуі жоғалып кетті), екі скрипка концерті, бес струнный квартет, екі альт сонатасы, екі виолончель сонатасы, алты скрипка сонатасы және бес фортепиано триосы бар.
Nikolai Andreevich Roslavets (Никола́й Андре́евич Ро́славец; in Surazh, Chernigov Governorate, Russian Empire – 23 August 1944 in Moscow) was a significant Ukrainian modernist composer of Belarusian and Ukrainian origin. Roslavets was a convinced modernist and cosmopolitan thinker; his music was officially suppressed from 1930 onwards. Among his works are five symphonic poems (three of them are lost), two violin concertos, five string quartets, two viola sonatas, two cello sonatas, six violin sonatas, and five piano trios.
Өмір
Рославецтің бір-бірінен едәуір өзгешеленетін үш автобиографиясы бар. Олардың біреуі, 1924 жылы жарияланғанда, композитор «Пролетар музыкант» тобының шабуылдарынан сақтану үшін өзінің өмірбаянын қасақана дұрыс емес көрсеткен. Рославецтің туған жері туралы әртүрлі мәліметтер бар, кейбіреулері оның Душатинде шаруа отбасында дүниеге келгенін айтады. 1902 жылы Рославец Мәскеу консерваториясына студент болып қабылданды, онда ол Ян Грімалыйдан скрипка, Сергей Василенкодан еркін композиция, Михаил Ипполитов-Иванов пен Александр Ильинскийден контрапункт, фуга және музыкалық форманы оқыды. Ол 1912 жылы Байронның поэмалық драмасы бойынша «Аспан мен Жер» кантатасы үшін күміс медальмен аяқтады.
There are three autobiographies by Roslavets that differ considerably from one another. In one of them, published 1924, the composer deliberately misrepresented his biography in order to prevent the attacks by the "Proletarian Musician" faction. There are differing accounts of Roslavets' birthplace, some indicating that he was born in Dushatyn to a peasant family, In 1902 Roslavets was accepted as a student at the Moscow Conservatory where he studied violin under Jan Hřímalý, free composition under Sergei Vasilenko, counterpoint, fugue and musical form under Mikhail Ippolitov Ivanov and Alexander Ilyinsky. He graduated in 1912, with a silver medal for his cantata Heaven and Earth after Byron's verse drama.
Футуризм
1910 жылдары Рославецтің шығармалары орыс футуристік журналдарда жарияланды, ал футурист суретшілер оның музыкасына арналған кейбір обложкаларды жасады. 1917 жылдан кейін композитор Артур Лурье, Казимир Малевич, Всеволод Мейерхольд және тағы басқалармен бірге Ресейдегі "сол жақты өнердің" ең белгілі қоғамдық қайраткерлерінің біріне айналды. Рославец Елец, Харьков (бұл кезде Харьков деп аталған, онда ол Музыка институтының директоры болды) және Мәскеуде скрипка мен композициядан сабақ берді. Ол Мемлекеттік баспасында қызмет етті, "Музыкалық мәдениет" журналын редакциялады және Қазіргі заманғы музыка қауымдастығының лидерлерінің бірі болды.
In the 1910s Roslavets' compositions were published in Russian Futurist journals, and futurist artists designed some covers for his music. After 1917 the composer became one of the most prominent public figures of "leftist art" in Russia, together with Arthur Lourié, Kazimir Malevich, Vsevolod Meyerhold and others. Roslavets taught violin and composition in Elets, Kharkiv (then known as Kharkov, where he was director of the Musical Institute) and Moscow. He had a position in the State Publishing House, edited the journal Muzykalnaya Kultura and was one of the leaders of the Association for Contemporary Music.
Музыкатану
Музыкатанушы ретінде Рославец кәсібилікті, орыс, батыс классикалық және жаңа музыканың ең жақсы үлгілерін қолдады; музыканы идеологиямен түсініктемесіз байланыстыруды сынады (мысалы, "Псевдопролетарлық музыка туралы" мақаласында көрсетілгендей). Ол Арнольд Шенбергтің "Лунный Пьерро" туындысы туралы алғашқы орыс тіліндегі мақаласын жазды. Бұл 1920 жылдары "пролетар музыканттары" қозғалысы, әсіресе "РАПМ" – Ресейлік Пролетар Музыканттар Ассоциациясы және "Проколл" (Мәскеу консерваториясы студенттерінің өндірістік тобы) өкілдерінен оған қатысты қатты шабуылға ұшырауына себеп болды. Рославец "контрреволюционер" және "буржуазиялық" суретші, "пролетариаттан алыс", сондай-ақ "формалист", "сынып жауы" деп айыпталды, ал 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында "троцкишіл", "саботажник" және т.б. деп танылды.
As a musicologist, Roslavets fought for professionalism, the best in Russian, Western classical and New Music; criticizing vulgar identifications of music with ideology (exemplified in his article ‘On pseudo proletarian music’). He wrote the first Russian article about Arnold Schoenberg's Pierrot Lunaire. This led to him being harshly attacked in the 1920s by the "proletarian musician" movement, especially by the representatives of the "RAPM" Russian Association of Proletarian Musicians and "Prokoll" (Production Collective of the Students at the Moscow Conservatory). Roslavets was accused of being a "counter revolutionary" and "bourgeois" artist, "alien to the proletariat", as well as "formalist", a "class enemy" and in the late 1920s and early 1930s, a "Trotskyist", "saboteur"; etc.
Саяси қуғын-сүргін
1928 жылы Рославецтің «Октябрь» кантатасы Революцияның 10 жылдығына арналған Мәскеудегі концертте орындалды. 1930 жылы Рославец «Пролетар музыкант» тобының пікірінше, «жеңіл музыканы» және «контрреволюциялық әдебиетті таратуды» қолдаған Мәскеу авторлары қауымдастығының «қорғаушысы» деп айыпталды. «Рославец ісін» Виктор Белый, Александр Давиденко, В. Клеменс, Юрий Келдыш, Семион Корев, Зара Левина, Георгий Поляновский, Алексей Сергеев және Борис Шехтер басқарды. Бұл оның кәсіби қызметке орналасуына тыйым салуға әкелді. 1930 жылы Рославецке екі жылға саяси редактор лауазымына тағайындалуына тыйым салынды. Өмірін сақтап қалу үшін Рославец бұрынғы «саяси қателіктері» үшін көпшілік алдында өкінуге мәжбүр болды. 1932–1933 жылдары Өзбекстанның қазіргі астанасы Ташкенттегі Музыкалық театрдың құрамында жұмыс істеді. 1933 жылы композитор Мәскеуге оралып, сабақ беру арқылы және кездейсоқ жұмыстар істеу арқылы аз көлікпен күнекерек жасады. Саяси тазалаулардың құрбаны болған Рославец өмірінің соңына дейін ешқандай ресми лауазымға ие бола алмады. Рославец Композиторлар одағына қабылданбады, оның орнына Музыкалық қорының мүшесі болды. 1938 жылы оған қарсы жазалау шаралары жоспарланған, ал бұрынғы «пролетар музыканттар» оның абыройын жоққа шығару үшін дезинформация таратты; алайда Рославец 1939 жылы ауыр инсульт алды және 1944 жылы екінші инсульттан кейін қайтыс болғанға дейін мүгедек болып өмір сүрді. Оның соңғы жарияланымы – ән 1942 жылы жарық көрді. Ол Мәскеудегі Ваганьков зиратында жерленген, және билік енді оның қабірін белгілеуге рұқсат берді.
In 1928 Roslavets' cantata October was played in the concert in Moscow celebrating the 10th anniversary of the Revolution. In 1930 Roslavets was accused of being a "protector" of the Association of the Moscow Authors which according to the group "Proletarian Musician" was promoting "light music" and "spreading of the counter revolutionary literature". The "Roslavets case" was led by Viktor Bely, Alexandr Davidenko, V. Klemens, Yuri Keldysh, Semion Korev, Zara Levina, Georgi Polyanovsky, Alexey Sergeev and Boris Shekhter. It resulted in a professional prohibition of employment. In 1930 Roslavets was banned from obtaining a position as a political editor for two years. In order to save his life, Roslavets had to publicly repent for his former "political mistakes". During 1932–33 he worked at the Musical Theater in Tashkent, now the capital of Uzbekistan. In 1933 the composer returned to Moscow, where he earned a meager living by teaching and taking occasional jobs. A victim of the political purges, Roslavets could get no official position for the remainder of his life. Roslavets was not admitted to the Composers' Union, instead he became a member of the Musical Fund. Punitive measures against him had been planned in 1938, and the former "proletarian musicians" had already spread disinformation about him; however Roslavets suffered a severe stroke in 1939 and was a disabled until his death following a second stroke in 1944. His last publication, a song, appeared in 1942. He is buried in Vagan'kov cemetery in Moscow and the authorities have now granted permission to mark his grave.
Стиль
Студент кезінде Рославец орыс футуризмінің қоздырған жанды көркемдік тартыстарына қатысып, Казимир Малевич, Аристарх Лентулов, Василий Каменский, Давид Бурлюк және тағы басқалар сияқты суретшілермен жақын болды. Александр Скрябиннің кейінгі туындылары мен оның мистикалық аккордынан терең әсер алған Рославецтің жеке стиль іздеуі 1907 жылдан бұрын басталды; ол оны "синтетикалық аккордтарға" негізделген "дыбыс ұйымдастырудың жаңа жүйесін" құруға жеткізді, мұнда туындының горизонтальды және вертикальды дыбыстық материалы біріктірілген (бұл тұжырым Шёнбергтің он екі тондық сериалдығына жақын). 1915 жылғы ақпанда жарияланған Вячеслав Каратыгиннің мақаласынан кейін Рославецті кейде "орыс Шёнберг" деп атады, бірақ 1914 жылы Николай Мясковский Рославецтің стилінің бастапқы екенін атап көрсеткен. 1925 жылы жарияланған мақаласында сыншы Евгений Браудо бұл Шёнбергті "неміс Дебюсси" деп атаудан ешқандай пайдасы жоқ екенін айтты. 1920 жылдары Рославец Скрябиннің "артық қарапайымдауы" үшін сынағанмен, "дыбыс ұйымдастырудың жаңа жүйесі" ең алдымен Скрябиннің идеялары мен тұжырымдамаларынан шабыттанды, оларды Скрябин мен Рославецтің жақын досы Леонид Сабанеев жеткізді. "Жаңа дыбыс ұйымдастыру жүйесі" он екі тондық хроматикалық гамманың барлығын реттесе де, Рославецтің "синтетикалық аккордтарының" көпшілігі алтыдан тоғыз тоннан тұрады. 1920 жылдары Рославец жүйесін дамытып, оны контрапункт, ритм және музыкалық форманы қамтуға кеңейтті, сондай-ақ оқытудың жаңа принциптерін жасады. Рославецтің ертедегі романстары мен камералық аспаптық шығармаларында бұл жиынтықтар кеңейтілген тоналдылық пен еркін атоналдылықпен қатар қолданылды. Бұл "дыбыс ұйымдастырудың жаңа жүйесінің" толыққанды нысаны 1913 және 1917 жылдар аралығында жазылған шығармаларда көрінеді, мысалы, "Көңілді пейзаждар" (1913), "Дауыс пен фортепианоға арналған үш композиция" (1913), "Струнный квартет №1" (1913), "Дауыс пен фортепианоға арналған төрт композиция" (1913–14), және фортепиано сонаталары №1 (1914) және №2 (1916, Эдуард Бабасян қалпына келтірген) және т.б. Большевик революциясынан кейін Рославец "музыкадағы революциялық үгіт-насихатқа" маңызды үлес қосты, мысалы, "Қазан" (1927) кантатасы және көптеген әндер. Дегенмен, оның "Комсомолия" (1928) симфониялық поэмасы "үгіт-насихаттық туындыларға" тән қарапайымдылықтан алыс, керемет шеберлік пен өте күрделі және заманауи композициялық техниканы көрсетеді. Ташкентте ол қысқа мерзімге халықтық материалмен жұмыс істеуге көшті, соның ішінде алғашқы өзбек балетін, "Пахта" (Мақта) шығарды. Мәскеудегі соңғы жылдары жазған шығармаларында оның ерекше тілі тоналдылықтың кеңейтілген түсінігіне орай жеңілдетілген (мысалы, скрипка мен фортепианоға арналған 24 прелюдияда), бірақ бәрібір жоғары кәсіби деңгейде. Рославецтің кейінгі туындыларының ішінде Камералық симфония (1934–35) оның "дыбыс ұйымдастырудың жаңа жүйесінің" соңғы кезеңіндегі ең биік нүктелерінің бірін көрсетеді.
While still a student, Roslavets had been engaged in vigorous artistic debates provoked by Russian Futurism, and was close to artists such as Kasimir Malevich, Aristarkh Lentulov, Vasily Kamensky, David Burlyuk and others. Deeply influenced by the later works of Alexander Scriabin and his mystic chord, Roslavets' quest for a personal language began not later than in 1907; it led to his propounding a "new system of sound organisation" based on "synthetic chords" that contain both the horizontal and vertical sound material for a work (a concept close to that of Schoenberg's twelve tone serialism). Following an article of Vyacheslav Karatygin, published in February 1915, Roslavets was sometimes referred to as "the Russian Schoenberg," but in 1914 Nikolay Myaskovsky had already stressed the original nature of Roslavets' style. In an article published in 1925 the critic Yevgeni Braudo pointed out that this was no more helpful than calling Schoenberg "the German Debussy." Although in the 1920s Roslavets criticized Scriabin because of his "oversimplification", the "new system of sound organisation" was first of all inspired by Scriabin's ideas and concepts as these were transmitted by Leonid Sabaneyev, a close friend of both Scriabin and Roslavets. Though the "new system of sound organisation" regulates the whole twelve tone chromatic scale, most of Roslavets’ "synthetic chords" consist of six to nine tones. In the 1920s Roslavets developed his system, expanding it to encompass counterpoint, rhythm, and musical form while elaborating new principles of teaching. In Roslavets' earlier romances and chamber instrumental compositions those sets were already elaborated side by side with expanded tonality and free atonality. The mature forms of this "new system of sound organization" are typical for the pieces composed between 1913 and 1917, such as Sad Landscapes (1913), Three Compositions for Voice and Piano (1913), String Quartet No. 1 (1913), Four Compositions for Voice and Piano (1913–14), and the Piano Sonatas Nos. 1 (1914) and 2 (1916, reconstructed by Eduard Babasian), etc. After the Bolshevik revolution, Roslavets made an important contribution to the "revolutionary propaganda in music" in such compositions as the cantata October (1927) and numerous songs. However, his symphonic poem Komsomoliya (1928), demonstrates an extraordinary mastery, a very complex and highly modern compositional technique, far from the simplification typical for "propaganda works". In Tashkent, he turned for a while to working with folk material, producing among other works the first Uzbek ballet, Pakhta (Cotton). The works of his last years in Moscow show a simplification of his characteristic language to admit an expanded conception of tonality (for instance in the 24 Preludes for violin and piano), but are still highly professional. Among Roslavets' later compositions, the Chamber symphony (1934–35) demonstrates one of the peaks of his "new system of sound organisation" in its later phase.
Өлімнен кейінгі бедел
Рославец қайтыс болғаннан кейін оның пәтерін бұрынғы «Пролетар музыканттарының» тобы тонады, көптеген қолжазбаларды тартып алды. Рославецтің әйелі көптеген қолжазбаларды жасыруға үлкерді, кейін оларды ЦГАЛИ-ге (әдебиет және өнер жөніндегі Орталық мемлекеттік архив, Мәскеу; қазір РГАЛИ, немесе Ресейдің әдебиет және өнер жөніндегі мемлекеттік архиві) тапсырды. Кейбір қолжазбаларды Рославецтің шәкірті П. Теплов сақтап қалды, қазір олар Мемлекеттік орталық Глинка атындағы музыкалық мәдениет мұражайында сақтаулы. 1967 жылы композитордың қызы Ефросиния Рославец әкесінің абыройын қайтару үшін алғашқы қадамдар жасады. Композитор ешқашан саяси қысымға мойынсұнбағаны анықталды. Бірақ Рославецтің шығармаларын орындаудан бас тартудың себебі, Рославецтің «қолға түскен халықтардың жауы» саналғанымен ақталуы, жағдайды жақсартпады; композитордың шығармашылығы жойылды. 1967 жылы Глинка мұражайының қызметкері Георгий Киркор Ефросиния Рославецтің мұражай материалдарына қол жеткізуіне тыйым салды. Киркор Николай Рославецті «халықтан бөтен» деп жариялады және композиторды «ционизм әлемімен байланыста болды» деп айыптады. Бұл қауіпті айыптаудың себебі, Рославецтің жақын досы Леонид Сабанеев еврей музыкасын насихаттағандығы және АСМ еврей композиторларын қолдағандығы болды. Тридцать жыл бойы Рославецтің есімі музыкалық сөздіктерден мүлдем өшіріліп, совет музыка әдебиетінде дерлік еске алынбады. Оның есімі 1978 жылы совет музыка сөздігінде жағымсыз контекстте қайта пайда болды. Рославецке қатысты өте теріс ресми көзқарастың мысалы: «Рославец – біздің жауымыз», «оның музыкасы жазылған қағазға да тұрмайды», «Рославецтің қабірін қирату керек» сияқты сөздер болды. Батыста неміс музыктанушысы Детлеф Гожови (1934–2008) Рославецтің шығармаларын насихаттады. Гожовидің бұл қызметі үшін Совет композиторлар одағының, әсіресе Тихон Хренниковтің және «Совет музыкасы» журналының өкілдері тарапынан үнемі идеологиялық шабуылдар жасалды. 1989 жылға дейін Гожови «коммунизмге қарсы белсенді» және «persona non grata» ретінде қарастырылды. Журналист совет әріптестеріне жіберген мақалаларының көшірмелерін совет кедені тәркіледі, ал Гожовидің өзіне совет визасы берілмеді.
After Roslavets's death his apartment was ransacked by a group of former "Proletarian Musicians" who confiscated many manuscripts. Roslavets's widow succeeded in hiding many manuscripts; afterwards she handed them over to TsGALI (Central state archive for literature and art, Moscow; now called RGALI, or Russian state archive for literature and art). Some manuscripts were kept by Roslavets's pupil, P. Teplov; now they are in the State Central Glinka Museum for Musical Culture. In 1967 the composer's niece Efrosinya Roslavets undertook the first steps to rehabilitate her uncle. It has been found that the composer never submitted to the politically repressive measures. This important step, that the refusal to play Roslavets's compositions was justified for the reason that Roslavets belonged "to the arrested peoples’ enemies," did not improve the situation; Roslavets's oeuvre was suppressed. In 1967 the employee of the Glinka Museum, Georgi Kirkor, refused Efrosinya Roslavets access to the museum's materials; Kirkor declared Nikolai Roslavets "to be alien to the people" and accused the composer of "relations with the world of Zionism". This dangerous accusation was caused by the fact that Leonid Sabaneyev, a close friend of Roslavets, had promoted Jewish music; the ASM had also promoted Jewish composers. For thirty years, Roslavets's name, expunged from the musical dictionaries, was hardly mentioned in Soviet musical literature. His name reappeared in a Soviet musical dictionary in 1978 in a negative context. Typical of the highly negative official attitude towards Roslavets were sentences like those: "Roslavets is our enemy," "he is a composer whose music is not worth the paper on which it is written down," "Roslavets's tomb should be destroyed." In the West, the German musicologist Detlef Gojowy (1934–2008) had been promoting Roslavets. For his activities Gojowy was constantly ideologically attacked on behalf of the officials of the Soviet Composers' Union, in particular personally by Tikhon Khrennikov, and the magazine "Soviet Music." Until 1989, Gojowy was treated as a "militant anti communist" and a persona non grata. The copies of his articles which the journalist sent to his Soviet colleagues were confiscated by the Soviet customs; Gojowy himself was not allowed to get a Soviet visa.
Жаңғыру
1980 жылы 27 желтоқсанда Марк Милманның камералық музыка клубында концерт өтті; осы концерттің бір бөлігі Рославецтің музыкасына арналды. Эдисон Денисовтың сөзіне сәйкес, Кеңес Одағы Композиторлар одағының басшылары композиторға толық арналған концертті тыйым салған. Рославецтің түпкілікті теориялық концепциясы туралы алғашқы жарияланым архивтік материалдар негізінде (Лобанова 1983) жарық көргеннен кейін, М. Лобанованың «Musica nel nostro tempo» (Милан) халықаралық конференциясы бағдарламасында жарияланған Рославецтің музыкалық-теориялық жүйесі туралы лекциясы 1984 жылы тыйым салынды: Кеңес Одағы Композиторлар одағының жетекші шенеуніктері зерттеушіні «Батыспен заңсыз байланыстарда болды» деп айыптады. Содан кейін Лобанованы Мәскеу консерваториясынан шығаруға, ғылыми дәрежесінен айыруға және оқыту құқығынан айыруға әрекет жасалды; көп ұзамай Лобановаға қарсы диссиденттік диагноз қойылып, жазалау психиатриясын қолдануға тырысты. 1989 жылы Ефросинья Рославец Тихон Хренниковтің Композиторлар одағынан тәуелсіздігін жариялаған Мәскеу композиторлар ұйымынан Рославецтің шығармаларын қалпына келтіруді және жариялауды, сондай-ақ Рославецтің қабірін қайта жаңартуды сұрады. 1990 жылы Мәскеу композиторлар ұйымының басшысы Георгий Дмитриевтің көмегімен Рославецтің қабірі табылғаннан кейін қалпына келтірілді. Кейін Рославецтің қабірі тағы да қиратылды, ал барлық наразылық әрекеттері осы күнге дейін нәтижесіз болып келеді.
On December, 27th 1980 a concert took place at Mark Milman's club for Chamber music; a section of this concert was devoted to Roslavets's music. According to Edison Denisov, the leaders of the Composers' Union of the Soviet Union banned a concert entirely devoted to the composer. After the first publication about Roslavets's original theoretical concept, based on archival materials (Lobanova 1983) had appeared, M. Lobanova's lecture on Roslavets's musical theoretical system, declared in the program of the international conference "Musica nel nostro tempo" (Milan) was forbidden in 1984: leading functionaries of the Composers' Union of the Soviet Union had accused the researcher of "illegal contacts to the West." After that, dismissal by Lobanova from the Moscow conservatory was attempted as well as deprivation of her scientific degree and rights for teaching; soon, they tried to use an application of retaliatory psychiatry with the dissident diagnosis against Lobanova. In 1989 Efrosinja Roslavets requested the Moscow composer organisation, that had just proclaimed itself to be independent from Tikhon Khrennikov's Composers' Union of the Soviet Union, to reconstruct and publish Roslavets's works and to restore Roslavets's grave. In 1990, with the assistance of the head of the Moscow composer organisation, Georgi Dmitriev, Roslavets's grave was identified and restored. Later Roslavets's grave was destroyed again, and all protests remain until now unsuccessful.