Кіріспе

Польша қоғамы

Филоматикалық қоғам – ғылымды жақсы көретін адамдардың бірлестігі. "Филоматикалық" (француз тілінде philomathique) термині қазір қолданылмайды. Филоматикалық қоғамдар он тоғызыншы ғасырда зор ықпалға ие болды. Ең әйгілісі – Париждің Филоматикалық қоғамы (Société Philomathique de Paris) болды.

Париж филоматикалық қоғамы

Бұл қоғамды 1788 жылдың 10 желтоқсанында Августин Франсуа де Сильвестр, Александр Бронгниар, Аудирак, де Броваль, Алексис Тереза Петит және Риш құрды. Оның мүшесі Ж. Андре Томас оны былай анықтады: "La Société Philomathique de Paris est une société scientifique et philosophique pluridisciplinaire, de haut niveau." – "Париж филоматикалық қоғамы – жоғары деңгейдегі көп салалы ғылыми және философиялық қоғам. Мүшелікке коопция арқылы, содан кейін мүшелер саны шектеулі болғандықтан, алмастыру дауысымен кіріледі. Қоғам республикалық, құпия емес, білімге толық ашық, өте тәуелсіз; ол шынайылықты, төзімділікті және бостандықты дамытады." Көптеген көрнекті ғалымдар осы қоғамға қатысты: Лавуазье, Лаплас, Лакруа, Кувье, Гей-Луссак, Ампер, Коши, Френель, Пастер, Беккерель, Де Броли. 1944 жылдан бері қоғам мүшелерінің арасындағы ғалымдарға бірнеше Нобель сыйлығы табысталды және бүгінгі күні құрамында Франсуаза Барре Синоусси, Эммануэль Шарпентье, Клод Коэн Таннуджи, Жан-Мари Лехн, Мишель Майор және Жерар Мору, сондай-ақ екі Филдс медалінің иегерлері – Седрик Виллини және Уго Думинил Копин бар. Сондай-ақ, он жеті зейнеткер мүшесі болды (оның ішінде Дирак, Гейзенберг, Морган және Планк). Қоғам әлі де жұмыс істеп келеді, бірақ қаржы тапшылығының салдарынан бұрынғыдай ықпалды емес.

Оңтүстік Каролина университетінің филоматикалық әдеби қоғамы

Филоматикалық әдеби қоғам – Оңтүстік Каролина университетінің (Колумбия, Оңтүстік Каролина) ең басты ораторлық және әдеби қоғамы. ΔAH деп те белгілі Филоматика 1805 жылы Оңтүстік Каролина колледжінде құрылған. Синапиялық конвенциядан кейін Филоматикалық қоғам таратылып, оның орнына Клариософиялық және Евфрадиандық қоғамдар құрылды. Филоматикалық қоғам 2021 жылы ораторлық және әдеби дағдыларды жетілдіру үшін кампуста жаңадан құрылған орта құру мақсатында қайтадан құрылды. Филоматика құпия қоғам ретінде жұмыс істейді, демек оның мүшелері туралы ешқандай ақпарат белгілі емес.

Ұлыбританиядағы филоматикалық қоғамдар

Ұлыбританиядағы филоматтық қоғамдардың қатарында Ливерпульдегі қоғам да болды.

Пара

Пара филоматикалық қоғамы — бразилиялық ғылыми бірлестік, 1866 жылдың 6 қазанында Белем қаласында табиғатты зерттеуші Домингос Соарес Феррейра Пенна құрған. Ол Амазонканың табиғи тарихын зерттеуге арналған. Бұл қоғам Параенсе мұражайының (қазіргі Гоелди мұражайы) пайда болуына бастау болды.

Филоматтар қауымдастығы

Мекеме 1826 жылы Италияның Лукка қаласында құрылып, 2005 жылы таратылып, қайта құрылды. А. Ф. ережелері қауымдастықтың жарғысында және ішкі регламентінде жинақталған. Филоматтар қауымдастығы, сондай-ақ Филоматикалық академия деп те аталады, әлемдегі ең ірі филоматикалық қауымдастық болып табылады, оның бүкіл әлем бойынша 20 000-нан астам мүшесі бар. Бұл әлемдегі ең көне ғылыми және философиялық институттардың бірі, ол Батыс өркениетінің тарихында маңызды рөл атқарды. Академияға жоғары билік иелігінде Римнің техникалық менеджері (тетрарх) басшылық етеді, ол Бірінші Тетрарх деп белгілі және Академияға толық билікке ие. Оның негізгі ілімдері филоматикалық қағидаларда жинақталған. Ол зерттеулерді, өнерді және әлеуметтік жауапкершілікті қолдайды: олардың мақсаты – барлық мүшелерінің толық ынтымақтастығы арқылы, олардың біліктілігі мен білімі арқылы, меритократиялық әдіс қолданылып, мәдениетті барлық нысанда бағалау және тарату. Әр мүше – менеджер, суретші, жекжатты жұмыс істейтін, студент, зерттеуші немесе профессор – жеке міндеттемелері мен техникалық дағдыларына байланысты қауымдастықтың жобаларын жүзеге асыруға қатысады. 2005 жылдың 28 желтоқсанында Италия мен шетелдің экономикалық, саяси және мәдени орталарының, сондай-ақ Батыс Еуропаның негізгі елдерінің білікті мүшелерінің қатысуымен қауымдастықтың өміршеңдігін тексеру мақсатында алдын ала кездесулер өтті, бұл барлық білім салаларына таныс негізгі тақырыптарды (саяси, экономикалық, әлеуметтік және т.б.) тереңдетуге және талқылауға мүмкіндік берді: ғылым, философия, экономика, тарих, психология, медицина және т.б. Құрылтайшылардың пікірінше, әртүрлі ортадан шыққан, кәсіби біліктілігі әртүрлі, бірақ бірдей жауапкершілік деңгейі бар адамдар арасындағы пікірсайыс, мәселелерді зерттеп, талқылау арқылы жаңа шешімдерді табуға және олар туралы білімді жақсартуға тиімдірек көмектеседі. Құрылтайшылардың ортақ екінші тұсы, және қазірге дейін Филоматтар қауымдастығының қызметінің негізі болып табылатын рухтың маңызды бөлігі – әлемдік проблемаларды шешудің ең жылдам жолы жақсы халықаралық қатынастарға, тиімді жұмыс істейтін көпжақты ұйымдарға және үкіметтік «аралық органдарға» негізделген деген терең сенім. Филоматтар қоғамының алғашқы отырысы 2006 жылдың басында Римде өтті, онда алдағы жеті жылға арналған жұмыс жоспары бекітілді (әрине, осылай президенттік мерзімнің ұзақтығы белгіленген). Содан бері қауымдастық жеті жылдық бағдарлама негізінде қызметін жүзеге асырып келеді, оны жыл сайын жауапты атқарушы кеңес бақылайды. Бастапқыда қауымдастықта мүшелердің саны аз болды – төрт аумақтық өкіл және үш ұлттық бөлім. Кейіннен олардың саны, өкілдік еткен елдердің санын ескере отырып, біртіндеп өсті. Бірнеше ұлттық топтардың жергілікті қажеттіліктерге сәйкес басқарушы кеңестің қатаң бақылауындағы құрылымдары бар. Италиядан тыс қалалардағы топтар үшін де ұлттық деңгейдегі іс-шаралар мен хатшылық қызметтері көзделген. Қазіргі Бірінші тетрарх Александр 2015 жылдың 23 қыркүйегінде филоматикалық конклав арқылы сайланды.