Кіріспе
Леванттың семит тілдерінің бөлімі Солтүстік-батыс семит тілі – Леванттың жергілікті тілдерін қамтитын семит тілдерінің бір тобы. Ол ерте қола дәуірінде протосемит тілінен пайда болған. Ол алғаш рет орта қола дәуірінде аморлықтар деп саналған жеке есімдерде кездеседі. Ең көне тұтас мәтіндер Угарит тілінде, кейін қола дәуірінің соңында жазылған, ал қола дәуірінің құлдырауы кезінде Ежелгі арамей тілі қосылады. Темір дәуірінде сутеан және ханаан тілдері (феникиялық/пунийлік, эдомдық, моавтық және еврей) пайда болады. Бұл терминді 1908 жылы Карл Броккельман енгізді, ол Фриц Хоммельдің 1883 жылғы семит тілдерінің жіктелуінен ажыратып көрсетті.
Northwest Semitic is a division of the Semitic languages comprising the indigenous languages of the Levant. It emerged from Proto Semitic in the Early Bronze Age. It is first attested in proper names identified as Amorite in the Middle Bronze Age. The oldest coherent texts are in Ugaritic, dating to the Late Bronze Age, which by the time of the Bronze Age collapse are joined by Old Aramaic, and by the Iron Age by Sutean and the Canaanite languages (Phoenician/Punic, Edomite, Moabite and Hebrew). The term was coined by Carl Brockelmann in 1908, who separated Fritz Hommel's 1883 classification of Semitic languages
Brockelmann's Canaanite sub group includes Ugaritic, Phoenician and Hebrew. Some scholars now regard Ugaritic either as belonging to a separate branch of Northwest Semitic (alongside Canaanite) or a dialect of Amorite. Central Semitic is a proposed intermediate group comprising Northwest Semitic and Arabic. Central Semitic is either a subgroup of West Semitic or a top level division of Semitic alongside East Semitic and South Semitic. SIL Ethnologue in its system of classification (of living languages only) eliminates Northwest Semitic entirely by joining Canaanite and Arabic in a "South Central" group which together with Aramaic forms Central Semitic. The Deir Alla Inscription and Samalian have been identified as language varieties falling outside Aramaic proper but with some similarities to it, possibly in an "Aramoid" or "Syrian" subgroup. It is clear that the Taymanitic script expressed a distinct linguistic variety that is not Arabic and not closely related to Hismaic or Safaitic, while it can tentatively be suggested that it was more closely related to Northwest Semitic.
Броккельманның ханаандық кіші тобына угарит, финикия және еврей тілдері кіреді. Кейбір ғалымдар угаритті Солтүстік-батыс семит тілінің жеке тармағы (ханаандықтармен бірге) немесе аморлық тілінің диалектісі деп санайды. Орталық семит тілі – Солтүстік-батыс семит тілі мен араб тілін біріктіретін ұсынылған аралық топ. Орталық семит тілі Батыс семит тілінің кіші тобы болуы мүмкін, немесе Шығыс семит және Оңтүстік семит тілдерімен қатар семит тілінің жоғары деңгейлі бөлімі болуы мүмкін. SIL Ethnologue өзінің жіктеу жүйесінде (тек қолданыстағы тілдерді ескере отырып) канаандықтар мен араб тілін "Оңтүстік Орталық" тобына біріктіріп, Солтүстік-батыс семит тілін толығымен жояды, осылайша арамей тілімен бірге Орталық семит тілін құрайды. Дейр Алла жазуы мен самалия тілі арамей тілінен өзгеше, бірақ оған ұқсас белгілі бір ерекшеліктері бар, мүмкін "арамоид" немесе "сириялық" кіші тобына жататын тілдік нұсқалар ретінде қарастырылады. Тайман әрпі араб тілінен мүлдем өзгеше, сондай-ақ хисма және сафа тілдеріне жақын емес, бірақ Солтүстік-батыс семит тіліне жақын болуы мүмкін екені болжамдалады.
Northwest Semitic is a division of the Semitic languages comprising the indigenous languages of the Levant. It emerged from Proto Semitic in the Early Bronze Age. It is first attested in proper names identified as Amorite in the Middle Bronze Age. The oldest coherent texts are in Ugaritic, dating to the Late Bronze Age, which by the time of the Bronze Age collapse are joined by Old Aramaic, and by the Iron Age by Sutean and the Canaanite languages (Phoenician/Punic, Edomite, Moabite and Hebrew). The term was coined by Carl Brockelmann in 1908, who separated Fritz Hommel's 1883 classification of Semitic languages
Brockelmann's Canaanite sub group includes Ugaritic, Phoenician and Hebrew. Some scholars now regard Ugaritic either as belonging to a separate branch of Northwest Semitic (alongside Canaanite) or a dialect of Amorite. Central Semitic is a proposed intermediate group comprising Northwest Semitic and Arabic. Central Semitic is either a subgroup of West Semitic or a top level division of Semitic alongside East Semitic and South Semitic. SIL Ethnologue in its system of classification (of living languages only) eliminates Northwest Semitic entirely by joining Canaanite and Arabic in a "South Central" group which together with Aramaic forms Central Semitic. The Deir Alla Inscription and Samalian have been identified as language varieties falling outside Aramaic proper but with some similarities to it, possibly in an "Aramoid" or "Syrian" subgroup. It is clear that the Taymanitic script expressed a distinct linguistic variety that is not Arabic and not closely related to Hismaic or Safaitic, while it can tentatively be suggested that it was more closely related to Northwest Semitic.
Тарихи дамуы
Солтүстік-батыс семит тілінің протосемит тілінен немесе басқа семит тілдерінен бөліну кезеңі белгісіз. Ричард Стайнердің пікірінше, Солтүстік-батыс семит тілінің ең ерте куәлігі Мысыр пирамидалары мәтіндеріндегі жылан сиқырына арналған дұғаларда кездеседі, олар б.з.д. III мыңжылдықтың ортасына жатады. Б.з.д. үшінші мыңжылдықтың соңынан б.з.д. екінші мыңжылдықтың ортасына дейінгі акад және мысыр мәтіндеріндегі аморлық жеке есімдер мен сөздер, сондай-ақ б.з.д. екінші мыңжылдықтың бірінші жартысына жататын протосинай жазуларының тілі Солтүстік-батыс семит тілінің ең ерте іздерін құрайды. Ал толыққанды жазылған алғашқы Солтүстік-батыс семит тілі – б.з.д. 14 ғасырдағы угарит тілі. Бірінші мыңжылдықтың басында финикиялықтар финикия тілін Жерорта теңізінде, ең әсіресе бүгінгі Тунис жеріндегі Карфагенде таратып, колониялар құрды. Финикия әліпбиі грек әліпбиінің, одан кейінгі латын әліпбиінің, арамей (төртбұрышты еврей), сирия және араб жазу жүйелерінің, герман рундарының және соңында кириллицаның бастауы және ата-тегі ретінде адамзат тарихында маңызды рөл атқарады. Б.з.д. 8 ғасырдан бастап Жаңа Ассирия империясы (935–608 ж.б.д.), одан кейінгі Жаңа Вавилон империясы (612–539 ж.б.д.) және Әхеменид империясы (539–332 ж.б.д.) арамей тілінің империялық түрін қолдану арқылы Леванттың Солтүстік-батыс семит аймағына, Арабия түбегінің солтүстік және Анатолияның оңтүстік аймақтарына таратып, көптеген Солтүстік-батыс семит тілдерін жойылуға ұшыратты. Ежелгі яһудилер күнделікті қолданыста арамей тілін пайдаланды, ал Танахтың бір бөлігі осы тілде жазылған. Дегенмен, еврей тілі еврей діни ғұрыптары мен оқу тілі ретінде сақталды және 19 ғасырда қайта жанданып, Израиль мемлекетінің қазіргі еврей тіліне айналды. 7 ғасырдағы мұсылман жаулауларынан кейін бүкіл аймақта арамей тілі араб тілімен біртіндеп алмастырыла бастады. Классикалық сирия арамей тілі бүгінгі күні Ассирия Шығыс шіркеуінің, Сирия Православ шіркеуінің, Халдей Католик шіркеуінің және басқа да сирия христиан шіркеулерінің діни тілі ретінде сақталған. Бұл тіл қазіргі заманғы диалекттерде, шамамен бір миллион адам сөйлейтін, Таяу Шығыста шашырап қалған және құрып бара жатқан жергілікті халықтар, әсіресе ассириялықтар, гностикалық мандеандар, Маалула мен Джуббадин арамейлері (сириялықтар) және Мизрахи еврейлері қолданады. Левант және Месопотамия араб тілдерінде арамей тілінің іздері де бар.
Әуелі дауыстылар
Солтүстік-батыс семит тілінде үш қарама-қарсы дауысты есім және ұзындық айырмашылығы болды, нәтижесінде алты дауысты фонема туды: *a, *ā, *i, *ī, *u және *ū. *aw, *ay, *iw, *iy, *uw және *uy жиі дифтонгтар деп аталғанымен, олардың осы ретте ерекше мәртебесі болмаған сияқты, оның орнына қысқа дауысты мен жартындаудың (glide) кездейсоқ тіркесі болған.
Эмфатикалық
Прото-солтүстік-батыс семит тілінде эмфатикалық дыбыстар жұтқыншақтан шығарылып айтылған. Оның артқа жылжуы (протосемит тіліндегі эмфатикалық дыбыстардың глоттализациясына қарама-қарсы) Орталық семит тіліндегі жаңалық ретінде қарастырылады. Фабердің сөзінше, еврей тіліндегі Dt түбіріндегі *ṣt > ṣṭ ассимиляциясы (hiṣṭaddēḳ «ол өзін әділ деп жариялады») глоттализация емес, керісінше, артқа жылжуды көрсетеді. Осыған ұқсас ассимиляция арамей тілінде де кездеседі (yiṣṭabba «ол ылғалданады»).
Есімдіктер
Прото-солтүстік-батыс семит тіліндегі есімдер үшін үш жағдайды (атау, айыптау, меншік) қайта құруға болады, екі жыныс (еркек, әйел) және үш сан (жекеше, жұп, көпше) бар. Сан/жағдай "ит(тер)" (еркек) "ител(дер)" (әйел) жекеше атау*kalbu(m)*kalbatu(m) жекеше меншік*kalbi(m)*kalbati(m) жекеше айыптау*kalba(m)*kalbata(m) жұп атау*kalbā(na)*kalbatā(na) жұп меншік/айыптау*kalbay(na)*kalbatay(na) көпше атау*kalabū(na)*kalabātu(m) көпше меншік/айыптау*kalabī(na)*kalabāti(m)