Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Соколовско – Польшаның оңтүстік-батысындағы Төменгі Силезия воеводшалығындағы Валбжих округінің Миерошув ауданындағы ауыл және дәстүрлі климаттық денсаулық курорты. Гёрберсдорф туралы алғашқы мәліметтер 1357 жылы пайда болған, ол Чехиядағы Брумовтағы Бенедикт монастырымен құрылған ауыл болған. Ол Миерошувтан шамамен солтүстік-шығысқа қарай, Валбжихтен оңтүстікке және аймақтық орталық Вроцлавтан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан.
Sokołowsko is a village and traditional climatic health resort in Gmina Mieroszów, within Wałbrzych County, Lower Silesian Voivodeship, in south western Poland. First information about Goerbersdorff appears in 1357,as an existing village set most likely by Benedicts monastery in Broumov (Czech Republic). It lies approximately north east of Mieroszów, south of Wałbrzych, and south west of the regional capital Wrocław.
География
Миерошовтың солтүстік-шығысында, Вальбжихтің оңтүстігінде және аймақтық астана Вроцлавтың оңтүстік-батысында орналасқан Соколовско – Орталық Судет тауларының Тас тауларындағы ең ірі ауыл. Ол Соколовьец және Дзичи ағындарымен кесілген, терең орманды алқапта жатыр, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Чехияның Мезиместье қаласымен шекара оңтүстікте шамамен орналасқан. Соколовсконың төңірегінде бірнеше орманды таулар қоршап тұр, олардың көп бөлігі порфир тау жыныстарынан құралған: Стожек Малы солтүстік-батыста және Масив Буковца солтүстік-шығыста, сондай-ақ Гарбатка оңтүстік-батыста, Влостова оңтүстік және оңтүстік-шығыста, ал Радосно (шығыста. Бұл аймақ қыста жаяу және тау шаңғысымен жүруге қолайлы көптеген жолдарды ұсынады.
Located about north east of Mieroszów, south of Wałbrzych, and south west of the regional capital Wrocław, Sokołowsko is the largest village within the Stone Mountains of the Central Sudetes. It is situated in a deep forest covered hollow traversed by the Sokołowiec and Dziczy streams, at an altitude of above sea level. The border with the town of Meziměstí in the Czech Republic is about in the south. Sokołowsko is surrounded by several forested mountains, predominantly made up from porphyry rocks: Stożek Mały in the north west and Masyw Bukowca in the north east, as well as Garbatka in the south west, Włostowa in the south and south east and Radosno ( in the east. The range offers numerous trails for hiking and cross country skiing in winter.
Тарих
Ауылдың нақты негізі қаланған күнін анықтау қиын. Бұл аймақ бастапқыда Клодско графтығының бір бөлігі болған, оны 1137 жылы Богемия герцогы Собеслав I басқарып алған. Оның Премислидтер әулетінен келген мұрагерлері 1212 жылы император Фридрих II бұйрығымен Богемияның мұрагерлік патшалары атанды және неміс Остсидлунгін (шығысқа қоныстану) қолдады. Соколовско шамамен 1250 жылы Прагадағы Бржевнов аббаттығының филиалы – Полицедегі бенедиктин монахтары орденімен құрылды. Гирбрехтсдорфтың алғашқы жазбасы 1357 жылғы Радосно қамалының бурггравиаттарына қарасты ауылдарды тізімдеген құжатта кездеседі (немісше: Freudenburg). Одан кейін ол Пьяст герцогы Болко II Кішіге қарады. XV ғасырда Гёрберсдорфтың бірнеше иесі болды және ол гусит соғыстарынан зардап шекті. Бұрынғы Свидница герцогтығының оңтүстік бөлігімен бірге ауыл Ксиждегі Хоберг (Хохберг) императорлық графтарына, кейін Плесс князьдеріне өтті. Богемия патшалығымен бірге 1526 жылы бұл аймақ Габсбург монархиясына қарады және 1742 жылғы Бірінші Силезия соғысында король Фридрих II басқарған Пруссияның иелігіне өтті. 1815 жылдан бастап Гёрберсдорф Пруссияның Силезия провинциясының құрамына кірді. Гёрберсдорф 1849 жылы прус генералы Гебхард Лебрехт фон Блюхердің немересі, графиня Мария фон Коломб келгенге дейін көрші ауылдардан ешқандай айырмашылығы болмады. Көрініске ғашы болған графиня, күйеуінің інісі Герман Брехмерді маскүнемдерге арналған денсаулық орталығын құруға көндірді. 1854 жылы ол Брехмермен бірге Гёрберсдорфта туберкулезді емдеуге арналған әлемдегі алғашқы санаторийді ашты. Емдеуге Приссництің гидротерапия әдісі және климаттық диеталық емдеудің алғашқы түрлері қолданылды. Александр Шпенглердің Давоста қолданған туберкулезді емдеу әдісі, Томас Маннның «Сиқырлы тау» романында бейнеленген, Гёрберсдорф үлгісінде жасалған, оны кейде «Силезия Давосы» деп атаған, бірақ бәлкім, Давосты «Швейцария Гёрберсдорфы» деп атаған жөн. Курорт салыстырмалы түрде қымбат болғанмен, жақсы ұйымдастырылған, ал 1888 жылға дейін онда пошта бөлімі мен телефон желілері болды. Сонымен қатар, 730 емделушінің саны тұрғындар санын едәуір басып өтті. Келесі жылдары тағы бірнеше санаторийлер ашылды және Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Гёрберсдорф Еуропаның түкпір-түкпірінен келген қонақтар арасында танымал болды, олар көптеген сарайлар мен тіпті орыс православие шіркеуін салғызды. XX ғасырдың басында скандинавиялық қонақтар қарда шаңғы тебуді енгізді, ал 1930 жылы шаңғыдан секіруге арналған төбе ашылды.
It is difficult to indicate the exact foundation date of the village. The area had originally been part of the County of Kłodzko, acquired by Bohemia under Duke Soběslav I in 1137. His successors of the Přemyslid dynasty became hereditary Bohemian kings by order of Emperor Frederick II in 1212 and promoted the German Ostsiedlung. Sokołowsko was probably founded about 1250 by monks of the Benedictine Order at Police, a filial monastery of Břevnov Abbey in Prague. The first record of Girbrechtsdorff is documented in a 1357 deed itemising the villages within the burgraviate of Radosno castle (German: Freudenburg), that fell to the Piast Duke Bolko II the Small of Świdnica shortly afterwards, whose duchy in turn was finally incorporated as a Silesian fief of the Bohemian crown in 1392. During the 15th century Görbersdorf had several possessors and suffered from the Hussite Wars. Together with the southern part of the former Duchy of Świdnica the village passed to the Imperial counts of Hoberg (Hochberg) at Książ, the later Princes of Pless. With the Bohemian kingdom the area fell to the Habsburg monarchy in 1526 and was seized by Prussia under King Frederick II in the First Silesian War of 1742. From 1815 Görbersdorf was part of the Prussian Province of Silesia. Görbersdorf didn't differentiate from neighbouring villages until it was visited in 1849 by Countess Maria von Colomb, a niece of Prussian General Gebhard Leberecht von Blücher. The countess, delighted by the scenery, persuaded her brother in law Hermann Brehmer to establish a health resort for consumptive patients. In 1854 she and Brehmer opened the world's first sanatorium for the treatment of tuberculosis at Görbersdorf. The care included the Priessnitz method of hydrotherapy and also a precursory method of climatic dietetic treatment was applied. The treatment of consumption practised by Alexander Spengler at Davos, perpetuated by Thomas Mann's novel The Magic Mountain, was modelled after Görbersdorf, which at times was called the "Silesian Davos," although perhaps Davos should be called the "Swiss Görbersdorf." The resort was relatively expensive, but well organised, and before 1888 it had both a post office and phone lines. At the same time the quantity of 730 curates well exceeded the number of inhabitants. Several further sanatoriums were established in the following years and until World War I, Görbersdorf had become popular with guests from all over Europe, who had numerous mansions and even a Russian Orthodox chapel erected. At the beginning of the 20th century Scandinavian guests introduced snow skiing and a ski jumping hill was opened in 1930.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
1945 жылы қазір Польшаға қарасты Гёрберсдорфқа, Герман Бремердің жақын әріптесі, поляк ішкі аурулар маманы Альфред Соколовскийдің құрметіне Соколовско деп ат қойылды. Қазіргі Грунвальд санаторийі мемлекеттік туберкулезге қарсы курорт ретінде жұмысын жалғастырды, ал ғимараттардың көп бөлігі тозып, құлдырады. Медициналық директор Станислав Доминнің бастамасымен емдеу ауқымы барлық түрдегі өкпе ауруларын, кейіннен деменцияны қамтуға дейін кеңейтілді. Туберкулезбен ауырған әкесі болған кинорежиссер Кшиштоф Кисловский өзінің жастық шағының бірнеше жылын Соколовскода өткізді. 1970 жылдары елді мекенді провинциялық қысқы спорт орталығына айналдыру жоспары болды, бірақ жеткіліксіз қаржы салдарынан жоба толыққанды жүзеге аспады. Соколовско 21-ші ғасырдың басында ғана ауылдық елді мекен мәртебесін қайта алды. Соңғы жылдары кейбір сарайлар жөндеуден өтті. Ресей православие шіркеуінің Михаил Архангел атындағы шапкішылығы католик Renovabis ұйымының күшімен қайта салынды.
In 1945 Görbersdorf, now belonging to Poland, was named Sokołowsko in honour of the Polish internist Alfred Sokołowski who had been a close co worker of Hermann Brehmer. The now called Grunwald sanatorium has continued to operate as a public anti consumptive resort, while large parts of the facilities decayed. On the initiative of medical director Stanisław Domin the treatment profile was broadened to all kind of lung diseases, later also dementia. The filmmaker Krzysztof Kieślowski, whose father suffered from tuberculosis, spent several years of his youth at Sokołowsko. In the 1970s the settlement was being transformed into Provincial Centre of Winter Sports, but due to lack of resources the project was not completed. Sokołowsko didn't regain its village status until the beginning of the 21st century. In the recent years, some of the mansions were renovated. The Russian Orthodox Archangel Michael chapel has been rebuilt by the Catholic Renovabis organisation.