Кіріспе
Португалияда 2010 жылдың 5 маусымынан бастап бір жынысты некелер заңды болып табылады. Португалияның XVIII конституциялық үкіметі премьер-министр Жозе Сократес басшылығымен 2009 жылдың желтоқсан айында заңдастыру туралы заң жобасын ұсынды. 2010 жылдың ақпан айында Республика Ассамблеясы оны қабылдады және 2010 жылдың сәуірінде Португалияның Конституциялық соты оны заңды деп жариялады. 2010 жылдың 17 мамырында президент Анибал Кавако Силва заңды ратификациялады, бұл Португалияны Еуропадағы алтыншы және әлемдегі сегізінші елге айналдырды. Заң 31 мамырда Diário da República басылымында жарияланды және 2010 жылғы 5 маусымда күшіне енді. Португалия Конституциясына сәйкес, сексуалдық бағдарына негізделген кемсітушілік заңсыз. 2007 жылдың мамыр айында төменгі сот бұл өтінішті қабылдамады, сондықтан жұбайлар Португалияның Конституциялық сотына шағымданды. Конституциялық сот 2007 жылдың шілдесінде бұл істі қарады. Пирес пен Пайшаоның адвокаты Луис Граве Родригес 2007 жылдың 19 қазанында өз аргументтерін ұсынды, оның ішінде португалдық құқық профессорының жеті заңгерлік пікірі (pareceres) бір жынысты некеге тыйым салу конституцияға қайшы екенін көрсетті. 2009 жылдың 9 шілдесінде Конституциялық сот 3:2 дауыспен Конституция бір жынысты некелерді тануды талап етпейтінін, бірақ оған қарсы да емес екенін, және бұл шешімді Республика Ассамблеясы қабылдауы керек деп шешті.
Same sex marriage has been legal in Portugal since 5 June 2010. The XVIII Constitutional Government of Portugal under Prime Minister José Sócrates introduced a bill for legalization in December 2009. It was passed by the Assembly of the Republic in February 2010, and was declared legally valid by the Portuguese Constitutional Court in April 2010. On 17 May 2010, President Aníbal Cavaco Silva ratified the law, making Portugal the sixth country in Europe and the eighth in the world to allow same sex marriage nationwide. The law was published in the Diário da República on 31 May and became effective on 5 June 2010. Discrimination based on sexual orientation is illegal under the Constitution of Portugal. In May 2007, a lower court rejected the motion, and the couple appealed to the Portuguese Constitutional Court. The Constitutional Court received the case in July 2007. Pires and Paixão's lawyer, Luís Grave Rodrigues, presented their arguments on 19 October 2007, including seven legal opinions (pareceres) from Portuguese professors of law arguing that the ban on same sex marriage was unconstitutional. On 9 July 2009, the Constitutional Court decided on a 3–2 vote that the Constitution did not demand the recognition of same sex marriage, but also did not oppose it, and that the decision had to be made by the Assembly of the Republic.
2008 жылғы шоттар
2008 жылдың 10 қазанында Парламентке бір жынысты некелерді заңдастыруға бағытталған екі заң жобасы ұсынылды. Заң жобаларын "Солшыл блок" (BE) және "Жасылдар" партиясы (PEV) бөлек-бөлек енгізді. Парламенттегі екі заң жобасы да үкіметтік Социалистік партияның (ПС) және бас оппозициялық Социал-демократиялық партияның (ПСД) қарсылығынан қабылданбады.
2010 жылы заңнаманы қабылдау
Премьер-министр Жозе Сократес 2009 жылдың 18 қаңтарында, егер ол қыркүйектегі сайлауда қайта сайланса, бір жынысты жұптарға некеге тұру құқығын беретін заң жобасын енгізуді жоспарлап отырғанын айтты. Заң жобасында бала асырап алу көзделмегенмен, Португалиядағы ЛГБТ ұйымдарының көпшілігі бұл шараны маңызды қадам ретінде қолдады. 2009 жылдың наурыз айында Министрлер Кеңесінің Төралқасы Мемлекеттік хатшысы Хорхе Лакао, социалистік үкімет 2009 жылы қайта сайланса, бір жынысты некелерді заңдастыруға ниетті екенін растады. Консервативті Социал-демократиялық партияның жетекшісі Мануэла Феррейра Лейте бір жынысты некелерді мойындауға қарсы екенін білдірді. 2009 жылдың мамырында азаматтық некеге тең қол жеткізу қозғалысы (Movimento pela Igualdade no acesso ao casamento civil) бір жынысты неке туралы заң жобасын қолдау үшін құрылды. Оған бірнеше португалдық танымал тұлғалар, соның ішінде Нобель сыйлығының иегері Хосе Сарамаго және Лиссабон қаласының мэрі Антонио Коста қолдау көрсетті. 2009 жылдың қазан айында жаңадан сайланған Сократес социалистік партия бір жынысты некелерді заңдастыру туралы сайлауалды уәдесін орындайтынын мәлімдеді. Бұл ұсынысты солшыл блок қатты қолдады, оның парламенттік жетекшісі Франсиско Луса бір жынысты некелерді заңдастыру туралы өз заң жобасын ұсынды. 2009 жылдың қазан айының ортасында Лакао бір жынысты некелер 2010 жылдың басында заңдастырылуы мүмкін екенін айтты. 2009 жылдың 3 қарашасында ХДП – Халық партиясының депутаты Хосе Рибейро э Кастро референдум өткізуге шақырды, бірақ премьер-министр, социалистік партия және солшыл блок бұл идеяны қабылдамады. 2009 жылдың 4 қарашасында социалистік партияның парламенттік жетекшісі Франсиско Ассис бір жынысты неке туралы заң жобасы жақын арада дауысқа салынатынын айтты және заң жобасы бір жынысты жұптарға бала асырап алуға мүмкіндік бермейтінін растады. Үкімет 2009 жылдың 17 желтоқсанында бір жынысты некеге қатысты заң жобасын ресми түрде мақұлдады. 2010 жылдың 8 қаңтарында премьер-министр Сократестің қатысуымен өткен талқылаудан кейін Республика Ассамблеясы заң жобасын бірінші оқылымда 126 дауыспен 97 қарсы дауыспен қабылдады және солшыл блок пен Жасыл партия ұсынған заң жобаларын, сондай-ақ ПСД ұсынған азаматтық одақтарды құру шарасын қабылдамады. Конституциялық мәселелер жөніндегі комитет заң жобасын 10 ақпанда мақұлдады, ал 11 ақпанда парламентте соңғы дауыс беру өтті. Заң жобасы 2010 жылдың 24 ақпанында президент Анибал Кавако Силваға жіберілді. 2010 жылдың 13 наурызында Кавако Силва Конституциялық соттан заң жобасының конституциялық екендігін тексеруді өтінді. 2010 жылдың 8 сәуірінде Конституциялық сот (11–2) заң жобасының конституциялық екенін шешті, үш мүшесі Конституция бір жынысты некелерді мойындауды талап етеді деген қорытындыға келді. Шешім 28 сәуірде ресми газетте жарияланды, бұл президентке заң жобасына қол қоюға немесе вето қоюға жиырма күн берді. 2010 жылдың 17 мамырында Кавако Силва заң жобасына қол қойды. Заң 31 мамырда Diário da República газетінде жарияланды және 2010 жылғы 5 маусымда күшіне енді. Азор аралдарындағы алғашқы бір жынысты неке 2010 жылдың 29 тамызында Терсейра аралында тіркелді. Португалияның Азаматтық кодексінің 1577 бабына мынадай өзгеріс енгізілді: Неке – осы Кодекстің ережелеріне сәйкес толық өмірлік бірлестік арқылы отбасы құруды көздейтін екі адамның арасындағы келісім.
Бала асырап алу туралы заңдар
2012 жылдың 24 ақпанында Парламент некеде тұрған бір жынысты жұптарға бала асырап алуға мүмкіндік беретін екі заң жобасын қабылдамады. 2013 жылдың 17 мамырында Парламент 104–77 дауыспен бір жынысты жұптарға бала асырап алуға рұқсат беретін заң жобасын қабылдамады. Сол күні Парламент бірінші оқылымда бір жынысты жұптарға өз серіктестерінің балаларын асырап алуға (яғни кезекті балаларын асырап алуға) мүмкіндік беретін заң жобасын мақұлдады. Алайда, бұл заң жобасы 2014 жылдың 14 наурызында 107–112 дауыспен екінші оқылымда қабылданбады. 2014 жылғы 17 қаңтарда Парламент бір жынысты жұптар үшін бала асырап алу құқығына қатысты референдум өткізу туралы қаулыны мақұлдады. 28 қаңтарда президент Кавако Силва Конституциялық соттан қаулының конституциялық екендігін тексеруді өтінді. 2014 жылдың 19 ақпанында сот бұл қаулыны конституцияға қайшы деп таныды, ал Кавако Силва келесі күні оған вето салды. 16 желтоқсанда комитет заң жобаларын біріктіріп, мақұлдады. 18 желтоқсанда заң жобасы Парламент тарапынан екінші, соңғы дауыс беру барысында мақұлданды. Президент Кавако Сильва 2016 жылдың 23 қаңтарында заң жобасына вето салды, ал шешім 25 қаңтарда жарияланды. 2016 жылдың 10 ақпанында Парламент ветоны жоққа шығарды. Заң ресми газетте 29 ақпанда жарияланды және жарияланғанынан кейінгі бірінші айдың бірінші күні (1 наурыз 2016 ж.) күшіне енді.
Қарсылық
Бірқатар топтар талқылау барысында бір жынысты некелерді заңдастыруға қарсылық танытты және ратификациядан кейін де қарсылығын жалғастыруда. Португалиядағы католик шіркеуі бұл заңға қарсы болды және Португалия конституциялық тұрғыдан зайырлы мемлекет болғанымен, елдің тарихи католик мемлекеті ретіндегі мәртебесі де заңға байланысты дауды қоздырған БАҚ-тағы сенсациялық жағдайға себеп болды. 2010 жылдың 13 мамырында, Португалияға жасаған ресми сапары барысында, заңның ратификациялануына төрт күн қалғанда, Папа Бенедикт XVI бір жынысты некеге қарсы екенін мәлімдеп, оны "астыртын және қауіпті" деп сипаттады. Осыған бірнеше ай бұрын Лиссабонда 5000 адам бір жынысты некелерді заңдастыруға қарсы шеруге қатысты.
Қоғамдық пікір
2015 жылғы Евробарометрдің нәтижесі бойынша, португалдықтардың 61%-ы бір жынысты некеге Еуропа бойынша рұқсат етілуі керек деп ойлады, ал 33%-ы қарсы болды. 2017 жылдың сәуір және тамыз айлары аралығында жүргізіліп, 2018 жылдың мамырында жарияланған Pew Research Center сауалнамасы португалдықтардың 59%-ы бір жынысты некелерді қолдайтынын, 28%-ы қарсы екенін және 13%-ы жауап беруден бас тартқанын көрсетті. Дінге қатысты бөлінгенде, дінге жатпайтын адамдардың 82%-ы, дінге белсенді емес христиандардың 64%-ы және шіркеуге қатысатын христиандардың 43%-ы бір жынысты некелерді қолдады. 18-34 жас аралығындағылар арасында қарсылық 14% құрады. 2019 жылғы Евробарометрдің нәтижесі бойынша, португалдықтардың 74%-ы бір жынысты некеге Еуропа бойынша рұқсат етілуі керек деп ойлады, ал 20%-ы қарсы болды. 2023 жылғы Ipsos сауалнамасы көрсеткендей, португалдықтардың 80%-ы бір жынысты некелерді қолдайды, ал 11%-ы азаматтық одақтарды немесе басқа да серіктестік түрлерін қолдайды, бірақ некеге тұрмайды, 5%-ы шешім қабылдамады және 4%-ы бір жынысты жұптарды мойындауға қарсы болды. 2023 жылғы Евробарометр көрсеткендей, қолдау 81%-ға дейін өсті, ал қарсылық 14%-қа жетті. Сондай-ақ, сауалнамаға сәйкес, португалдықтардың 73%-ы "бір жынысты екі адамның жыныстық қатынаста болуында ешқандай кемшілік жоқ" деп санайды, ал 23%-ы келіспейді.