Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Dnevni telegraf – 1996 жылдан 1998 жылдың қараша айына дейін Белградта, ал кейін 1999 жылдың наурыз айына дейін Подгорицада жарық көрген сербтік күнделікті орташа табысқа бағытталған таблоид. Бұл Сербияда коммунизм тұсында 50 жылдан астам уақыт бойы толығымен мемлекеттік меншікте болғаннан кейін пайда болған алғашқы жекеменшік күнделікті газет болды. Slavko Ćuruvija құрған және иеленген, таблоид форматында, орташа табысқа бағытталған мазмұны бар Dnevni telegraf өзінің барлық жарық көру кезеңінде жоғары беделге және көптеген оқырмандарға ие болды.
Dnevni telegraf was a Serbian daily middle market tabloid published in Belgrade between 1996 and November 1998, and then also in Podgorica until March 1999. It was the first privately owned daily in Serbia after more than 50 years of across the board public ownership under communism. Founded and owned by Slavko Ćuruvija, published in tabloid format with content that catered to the middle market, Dnevni telegraf maintained high prominence and readership all throughout its run.
Тарих
Газет өзінің иесінің Сербия президенті Слободан Милошевичтің әйелі Миряна Марковичпен жеке қарым-қатынасы мен байланысынан пайда тапты. Осы жоғары деңгейдегі дереккөзден тұрақты түрде маңызды ақпарат алу арқасында газеттің оқырмандары көбейіп, тұрақты кіріс көзіне ие болды. Александр Тиянич (Чурувияның досы және әріптесі, ол бұрын 1996 жылы қысқа мерзімге Милошевичтің адал қолдаушысы Мирко Марьяновичтің бірінші кабинетінде Ақпарат министрі қызметін атқарған, ал 2004 жылы Милошевичтің құлатылуынан кейін үш жарым жыл өткен соң RTS бас директоры болды) бұл Чурувия-Маркович қарым-қатынасын 1 ақпанда RTS телеарнасында көрсетілген "Каделі жазалайды" атты естелік деректі фильмінде "достық емес, агрессияға қарсы келісім" деп сипаттады. Сол деректі фильмде Чурувияның заңды әйелі емес, серігі Бранка Прпа оның Марковичпен жасаған келісімінің биліктегі жұптың газетке олардың екі ересек баласы – Марко мен Марияның іс-әрекеттері туралы жазбауын сұрауымен байланысты екенін айтты. Чурувия оларға күнделікті саяси ақпарат алмасу шартымен осы тілегін орындауға қуанды. Тиянич сондай-ақ осы жоғары дәрежедегі ақпарат көзі Чурувия мен Dnevni telegraf-қа жылдар бойы жүздеген беттерді дайындауға мүмкіндік бергенін, соның арқасында үлкен штат пен адал оқырмандар қалыптасқанын мәлімдеді. Прпа былай деді: "Олардың қарым-қатынасы Славконың сол кездегі басқа журналистер сияқты, оны қоздырып, мүмкін, бастапқыда жоспарлағаннан да көп ақпаратты ашуға итермелеу үмітімен жеке сөйлесулеріне негізделген, бірақ уақыт өте келе олардың манипуляцияға ұшырағанын ойлаймын".
The newspaper benefited from its owner's personal relationship and access to Mirjana Marković, wife of Serbian President Slobodan Milošević. By getting a constant stream of relevant information from such a top source, the newspaper built up a sizable readership and a steady source of revenue. This Ćuruvija Marković relationship was described as "non aggression pact rather than friendship" by Aleksandar Tijanić (Ćuruvija's friend and colleague, who had previously in 1996 for a short period performed the Information Minister role in the first cabinet of Milošević's loyalist Mirko Marjanović, and later in 2004, three and a half years after Milošević got overthrown, became RTS General Director) in Kad režim strelja commemorative documentary that premiered on 1 February 2006 on RTS. In the same documentary, Ćuruvija's common law wife Branka Prpa added that her significant other's agreement with Marković had to do with the ruling couple's request for the paper to refrain from writing about the activities of their two grown children — Marko and Marija. Ćuruvija was reportedly happy to grant them the wish in return for relevant day to day political info. Tijanić also said the information from this highly informed source allowed Ćuruvija and Dnevni telegraf to put together hundreds of front pages over the years, developing a big staff and loyal readership in the process. Prpa went on to say: "Their relationship was centered around one on one conversations that Slavko probably engaged in, like other journalists at the time, hoping to provoke and maybe manipulate her into revealing more than she originally planned, but as time went on I think they became the ones being manipulated".
Қиындықтар басталады
Дневни телеграфтың қиындықтары 1998 жылдың қазан айында басталды, ол кезде Сербия үкіметі премьер-министр Мирко Марьянович басқарып, НАТО-ның бомбалау қаупіне байланысты арнайы шараларды белгілейтін жарлық (uredba) енгізді. Жарлықты пайдалана отырып, 1998 жылдың 14 қазанында Александр Вучич басқарған үкіметтің Ақпарат министрлігі «Дневни телеграф», «Данас» және «Наша борба» күнделікті газеттерінің жариялануына тыйым салу туралы шешім қабылдады. «Дневни телеграф» газетінде бұл радикалды шараның себебі газеттің «қосымша мақалалар жариялау арқылы жеңілісшілдік сезімін таратуы» деп көрсетілді. Жергілікті үкіметтік емес ұйымдар мен шетелдік үкіметтердің наразылықтары мен қысымынан кейін, тыйым салу 1998 жылдың 20 қазанында алынып тасталды, бірақ сол күні қабылданған жаңа Ақпарат заңымен алмастырылды. Әрине, Мира Маркович пен Славко Чурувия арасындағы «шабуылға қарсы келісім» бұзылған. НАТО әуе шабуылымен қауіптенген кезде, режим күшейе түсті. Тәуелсіз БАҚ-қа қатысты көзқарастың кенеттен өзгеруінің, кем дегенде Чурувия жағдайында, нақты себебі «Дневни телеграф» және оның бауырлас апталық газеті «Европланин» (осы компания баспасында шығарылады) 1998 жылдың жазы мен күзінде Сербияның оңтүстік Косово провинциясындағы жағдайдың нашарлауы туралы ашық хабарлаған болар. Сондай-ақ, газет Сербияның жоғары оқу орындарының академиялық дербестігін жойған режимнің қатаң Университет заңын қатты сынады. СПС, СРС және Югославияның солшыл партияларынан тұратын билік коалициясы жаңа Ақпарат заңына қатысты тағы бір заң жобасын қабылдауға дайындалып жатты. Мира Марковичпен «Дневни телеграфқа» тыйым салынған аптада болған жағымсыз әңгімеден кейін – олардың соңғы әңгімесінен кейін – Чурувия Александр Тияничтің ұсынысын қабылдады (ол сонымен бірге «Европланин» үшін жазды), және екеуі Милошевичке «Келесі не, Слобо?» деген тақырыпта ашық хат жазды. Бұл хат 1998 жылдың 19 қазанында, Ақпарат заңы Ұлттық жиналыста жедел түрде қабылдануына бір күн бұрын «Европланин» газетінде жарияланды. Режимнің реакциясы жылдам болды. Қызметкерлерге Патриотикалық Альянс (Патриотски савез) тарапынан берілген айыптама бойынша кешкі сотқа шақыру қағазы табысталды, бұл бұрыннан болмаған, көзге көрінбейтін ұйым – Югославияның солшыл партиясы мен Мира Маркович осының артында екенін жасыруға жасалған айқын әрекет. 1998 жылдың 23 қазанында бір күндік сот процесінен кейін «Европланинге» жаңа Заң бойынша «конституциялық тәртіпке қауіп төндіргені үшін» төреші Мирко Джорджевич 2,4 миллион юань (~ DM350,000) айыппұл салды, тіпті айыптау мәселесі заң қабылданғанға дейін бір күн бұрын пайда болған еді. 1998 жылдың 25 қазанында жексенбі күні түнде полиция Борба ғимаратының 5-қабатында орналасқан «Дневни телеграф» пен «Европланин» ортақ кеңселеріне кіріп, келесі күнгі «Дневни телеграф» басылымының барлық санын тәркіледі. DT Press (Чурувияның компаниясы, екі газеттің де баспашысы) банктік шотында тек 2 динар болғандықтан, полиция олардың бизнес мүлкін тәркілеуді бастады, бұл қарыздың шамамен 60,000 юманын қамтыды. Бұл екі басылымның да жариялануын тоқтатуды білдірді. Бұдан басқа, полиция DT Press бас директоры Иван Тадичтің пәтеріне кіріп, оның жиһаздарын тәркіледі, олардың құны шамамен 1,100 DM бағаланды. Олар сондай-ақ компания иесі Славко Чурувия мен «Европланин» бас редакторы Драган Буйошевичтің пәтерлеріне кіруге тырысты, бірақ үлкен БАҚ қарсылығынан қорқып, бұдан бас тартты. Екі апталық үзілістен кейін, «Дневни телеграфтың» келесі саны 1998 жылдың 7 қарашасында жарық көрді, алдыңғы бетіне «Отпор!» қозғалысының мықты жұдырық логотипі және билікке қарсы бейбіт наразылықты шақыратын жарнамасы орналастырылды. Режим дереу әрекет етті. «Политика АД»-ны «Дневни телеграфты» таратуды тоқтатуға және «Борбаға» баспа құқығын жоюға мәжбүрлегеннен кейін, ол тағы бір жеке шағым (prekršajna prijava) берді. Бұл жолы «Югославия әйелдер қауымдастығы» (Savez žena Jugoslavije) атынан Братислава Буба Морина, тағы бір көзге көрінбейтін ұйым. Морина ханым «Дневни телеграф» «Югославияның әйелдері мен балаларына қауіп төндіретін» жарнаманы жариялау арқылы «Югославияның конституциялық тәртібін күшпен жоюға тырысқандығын» айыптады. 1998 жылдың 8 қарашасында өткен тағы бір жылдам сот процесінде газетке 1,2 миллион юань (120 000 АҚШ доллары) айыппұл салынды. Бұл Сербияда басылымды жалғастыруға қатысты соңғы шеге болды. 1998 жылдың 9 қарашасында сағат 22:00-де Сербияның мемлекеттік кіріс қызметінің жиырма қызметкері келесі күні таратылатын «Дневни телеграф» газетінің барлық ...
The troubles for Dnevni telegraf started in October 1998 when the Serbian government led by prime minister Mirko Marjanović introduced a decree (uredba) outlining special measures in the wake of the NATO bombing threat. Using the decree, on 14 October 1998 the government's Ministry of Information headed by Aleksandar Vučić decided to ban the publishing of Dnevni telegraf, Danas and Naša borba dailies. In the case of Dnevni telegraf, the reason for this radical measure was listed to be the paper's supposed "spreading of defeatism by running subversive article headlines". Following the protests and pressure by domestic NGOs and foreign governments, the ban was lifted on 20 October 1998, only to be replaced by the infamous new Information Law that was passed on the same day. Obviously, the "non aggression pact" between Mira Marković and Slavko Ćuruvija was off. At a time when NATO threatened with airstrikes, the regime was becoming more radicalized by the second. The real reason for its sudden attitude shift when it came to independent media, at least in Curuvija's case, probably lay in the fact that both Dnevni telegraf and its sister bi weekly Evropljanin (published by the same umbrella company) reported very openly about the deteriorating situation in the Serbian southern province of Kosovo all throughout the summer and fall of 1998. The newspaper was also very critical of the regime's severe University Law that effectively took away the academic autonomy from the higher learning institutions in Serbia. Ruling coalition made up of SPS, SRS and Yugoslav Left was getting ready to pass another draconian piece of legislation new Information Law that would give it enormous powers when it came to fining and disciplining the media. Following an unpleasant exchange with Mira Marković during the week when Dnevni telegraf was banned their last ever conversation Ćuruvija took Aleksandar Tijanić's suggestion (he also wrote for Evropljanin at the time), and the two put together a strongly worded open letter to Milošević entitled 'What's Next, Slobo?' signed by both of them. It was published in Evropljanin issue that came out on 19 October 1998, one day before the Information Law got urgently passed in the National Assembly. Regime's response was swift. The staff was served with a late night court summoning notice on a charge pressed by the Patriotic Alliance (Patriotski savez), a phantom organization with no prior history of existence an obvious attempt at disguising the fact Yugoslav Left and Mira Marković were behind it all. After a 1 day trial on 23 October 1998, an YUM2.4 million (~DM350,000) fine was leveled at Evropljanin by the presiding judge Mirko Đorđević under the new Law for "endangering constitutional order", even if the incriminating issue appeared a full day before the law had been passed. On Sunday night, 25 October 1998, police entered the Dnevni telegraf and Evropljanin shared offices, located at the Borba building's 5th floor, and confiscated the entire next day's print of Dnevni telegraf. Since they found only 2 dinars on DT Press' bank account (Ćuruvija's company, publisher of both papers), the police started confiscating their business property, which covered about YUM60,000 of the amount owed. This also meant neither publication could go on. Furthermore, the police also entered the apartment of Ivan Tadić, DT Press executive director and confiscated his furniture, which they appraised to be worth around DM1,100. They also attempted to enter apartments of company owner Slavko Ćuruvija as well as Dragan Bujošević, Evropljanin editor in chief, but decided against it, probably fearing bigger media backlash. After two weeks of forced hiatus, the next issue of Dnevni telegraf came out on Saturday, 7 November 1998, featuring Otpor! 's clenched fist logo on the front page along with the movement's ad urging peaceful resistance to authorities. Regime reacted immediately. After forcing Politika AD to stop distributing Dnevni telegraf and Borba to revoke its printing privileges, it also pressed another private citation (prekršajna prijava). This time by one Bratislava Buba Morina of the "Yugoslav Women Association" (Savez žena Jugoslavije), yet another phantom organization. Ms. Morina alleged Dnevni telegraf "attempted to violently destroy the constitutional order of Yugoslavia" by running an ad that "endangered women and children of Yugoslavia". In another quickie trial on 8 November 1998, the paper was slapped with a YUM1.2 million (US$120,000) fine. This would prove to be the final nail in its coffin as far as continuing to publish in Serbia went. Around 10 p. m., on 9 November 1998, twenty employees of Serbian public revenue service seized the entire circulation of Dnevni telegraf which was to be distributed the next day.
Подгорицаға көшіп бару
Ćuruvija журналды Подгорицаға көшіруді шешті, сонда 1998 жылдың 17 қарашасында келесі саны басылып шықты. Енді мәселе күнделікті газетті Сербияға қайтару болды. "Дневни телеграф" үлкен айыппұлдарды төлемегендіктен ресми түрде тыйым салынғандықтан, оны жасырын түрде әкеліп сатуға тура келді. Көбінесе таралым тұрақты түрде тәркіленіп, бірақ көшірмелердің белгілі бір саны әдетте өткізіліп қалатын. Режиммен ашық қақтығысқа түскеннен кейін, қаржылық қиындыққа тап болған Ćuruvija алғаш рет Демократияны қолдау қоры сияқты американдық ұйымдардан қаржы сұрады. Сонымен қатар, байланыстары арқылы 1998 жылдың желтоқсан айының басында АҚШ Конгресінің Хельсинки комиссиясы алдында сөйлеу мүмкіндігін ұйымдастырды. Өз елімізде "Дневни телеграф" Черногорияда басылып, Сербияға контрабандалық жолмен жеткізіліп, қаржылық айыппұлдардың қылмыстық айыппұлдарға айналу қаупімен жүрді. 1998 жылдың 5 желтоқсанында газетте өлтірілген хирург Александр Попович туралы мақала жарық көрді, онда марқұмның Денсаулық сақтау министрі Милован Божичті сынағаны айтылды. Министр жаңа ақпарат заңына сәйкес "абыройына нұқсан келтіргені" үшін шағымданып, сотқа берді. Нәтижесінде газетке тағы 450 мың динар айыппұл салынды. Бірнеше айдан кейін, наурыз айында, мемлекеттік прокурор Божич ісі бойынша Ćuruvija-ға, сондай-ақ "Дневни телеграф" журналистері Срджан Янкович пен Зоран Луковичке "жалған ақпарат тарату" баптарымен қылмыстық айып тақты. Бұл 1999 жылдың 8 наурызында тағы бір жедел сот отырысына әкелді, нәтижесінде үштік 5 айға бас бостандығынан айырылды. 1999 жылдың наурыз айының соңында НАТО Сербияға қарсы әуе шабуылын бастайтыны анық болғандықтан, Ćuruvija мұндай жағдайда басылымды жалғастыруды қаламайтынына шешім берді. Ол бұл шешімді соңғы ұжымдық отырыста жариялады, сонымен қатар әуе шабуылдары аяқталғаннан кейін барлығын қайта көруге үміттенетінін айтты. Газет 1999 жылдың 24 наурызында, әуе шабуылдарының бірінші күні жарық көрмей қалды. Соңғы санының бірінші бетінде "Sprečite rat" (Соғысты тоқтатыңыз) деген үлкен тақырып жазылған. Өкінішке орай, бұл орындалмады, себебі 1999 жылдың 11 сәуірінде, Пасха күні, НАТО-ның Югославияны бомбалау кезінде Славко Ćuruvija кәсіби сауатты кісі қолынан қаза тапты. Осы оқиға "Дневни телеграфтың" соңына да белгі салды.
Ćuruvija decided to move the production to Podgorica where the next issue rolled off the presses on November 17, 1998. The problem now became transporting the paper back into Serbia every day. Since Dnevni telegraf was officially banned for failing to pay the large fines, it had to be smuggled in and sold clandestinely. Most of the run was regularly impounded, but certain numbers of copies would usually make it through. Since he was now engaged in a draining open conflict with the regime, financially strapped Ćuruvija for the first time turned to American organizations such as the National Endowment for Democracy for funding. Also, through contacts, he arranged to speak before the United States Congress' Helsinki Commission in early December 1998. Back home, Dnevni telegraf continued to be printed in Montenegro and smuggled into Serbia, with a constant threat of financial charges being turned into criminal ones. On December 5, 1998, an article about a murdered surgeon Aleksandar Popović appeared in the paper, claiming the deceased criticized Minister of Health Milovan Bojić. Minister responded by pressing charges on grounds of "smeared honour and reputation" under the new information law. That resulted in another 450,000 dinar fine for the paper. Few months later, in March, public prosecutor pressed criminal charges in Bojić case against Ćuruvija as well as two Dnevni telegraf journalists, Srđan Janković and Zoran Luković, for "disseminating false information". That led to one more quickie trial on March 8, 1999, and a 5 month jail sentence for the trio. In late March 1999, as it became certain NATO would soon commence its air campaign against Serbia, Ćuruvija decided he did not want to continue publishing in such circumstances. He announced the decision at what turned out to be the last staff meeting, while also adding he hoped to see everyone back once the air strikes end. The newspaper stopped publishing on Wednesday, March 24, 1999 the first day of the air strikes. The screaming headline on the front page of the last issue was "Sprečite rat" (Avert the war). That would never happen, unfortunately, since on Easter Sunday April 11, 1999 in the middle of NATO bombing of FR Yugoslavia, Slavko Ćuruvija was murdered in a professional hit style execution. This also marked the end of Dnevni telegraf.